Արցախի Իշխաններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Խաչենի իշխանական տոհմից)
Խաչենի իշխանական տունը իշխել է Արցախում 9-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի սկիզբ։ 12-րդ դարում Խաչենի իշխանությունը բաժանված է եղել երեք ճյուղերի՝ Հաթերք, Ծար (կամ Վերին-Խաչեն) և Ներքին-Խաչեն (Գանձասար կենտրոնով)։ Սկզբնապես գահերեց են եղել Հաթերքի իշխանները։ Սակայն Հասան Բ-ի մահից հետո Հաթերքի ճյուղը սպառվել է և նրա տիրույթները բաժանվել են Ծարի ու Ներքին Խաչենի միջև։ Իսկ 13-րդ դարի սկզբից գահերեցությունը մեկընդմիշտ անցել է Ներքին-Խաչենի իշխանները։ Հետագա դարերում Խաչենի իշխանությունը կազմված է եղել երկու նշանավոր տոհմերից՝ Դոփյաններ (Ծարում կամ Վերին-Խաչեն) և Հասան-Ջալալյաններ (Ներքին Խաչեն)։ Հասան-Ջալալյանները իշխել են Խաչենի մելիքությունում մինչև 1827 թվականը, որից հետո ավարտվել է Խաչենի իշխանական տունը։

Ստորև ներկայացված է Խաչենի իշանների ցանկը։

Տոհմաբանություն
Խաչենի իշխանական տան տոհմակունքները ձգվում են մինչև Հայկ Նահապետը և նրա սերունդնեը։ Ըստ Խորենացու և Կաղանկատվացու, Արցախի ու Գարդմանքի իշխանատների հիմնադիրն է եղել Առանը, որդի Սիսակի “ի տոհմէն Հայկայ”։ Խորենացին մասնավորապես գրում է․ “Այս Սիսակի սերնդից էր և․․․ անվանի և քաջ Առանը, որ պարթև Վաղարշակի կողմից բյուրավոր կողմնակալ նշանակվեց”։ Կաղանկատվացու վկայությամբ, Առան Սիսակյան նահապետից են սերել հայոց Արցախ-Աղվանքի Առանշահիկ արքայատոհմի թագավորները՝ ընդհուպ մինչև հայ Աղվանքի Վաչագան Բարեպաշտ արքան[3]։ Հիմնվելով Խորենացու, Կաղանկատվացու, Գանձակեցու և այլ պատմաբանների ու սկզբնաղբյուրների վրա, պատմաբան Բագրատ Ուլուբաբյանը ապացուցել է Հայկազնունի, Սիսակյան (Սյունի), Առանշահիկ, Վախտանգյան և Հասան-Ջալալյան ազնվական տոհմերի անմիջական-արյունակցական կապը

Խաչենի իշխանական տան տոհմաբանություն.

Սահլ Սմբատյան Առանշահիկ, Խաչեն ամրոցի իշխան (†854)
Ատրներսեհ ∞ Սպրամ Միհրանյան
Գրիգոր – Համամ,ուներ նաև տիտղոս Աղվանից իշխանաց իշխան
Սահակ Սևադա, ուներ նաև Գարդմանի և Փառիսոսի իշխանի տիտղոս , (10-րդ դարի երկրորդ կես)
Գրիգոր Մեծ
Սենեքերիմ
Գրիգոր (11-րդ դար)
Վախտանգ-Սակառ (†1190)
Հաթերք
Վախտանգ-Սակառ (†1190) ∞ Շուշիկ
Հասան Կրոնավորյալ (1142-1182) ∞ Մամա
(1182 թ քառասուն տարի իշխելուց հետո Հասան Կրոնավորյալը իր իշխանությունը թողնում է վեց որդիներին, և կնոջ՝ Մամայի հետ կրոնավորելու է գնում Դադիվանք։)

Վախտանգ Թագավորազն (1182-1214) ∞ Արզու-խաթուն
Հասան Բ (1214-1216)
(1216 թ սելջուկ-թուրքերի դեմ պատերազմին զոհվում է Հասան Բ-ն, որով ավարտվում է Հաթերքի ճյուղը և նրա տարածքը միանում է Ծարին։

Ծար (Վերին-Խաչեն)
Վախտանգ-Սակառ (†1190) ∞ Շուշիկ
Հասան Ա ∞ Դոփի (Զաքարե և Իվանե Զաքարյանների քույր)
(Դոփի իշխանուհին նշանավոր դեր է խաղում Վերին-Խաչենում և նրա մահից հետո այստեղի տոհմը կոչվում է Դոփյան)

Գրիգոր Ա Դոփյան
Հասան Բ (†1298) ∞ Մամքան
Գրիգոր Բ (13-րդ դարի երկրորդ կես, 14-րդ դարի սկիզբ) ∞ Ասփա
Հասան Գ (†1383)
Վահրամ
Ջհանշե Ա
Հասան Դ ∞ Թաթուն
Ջհանշե Բ (15-րդ դարի երկրորդ կես)
Միրզաջան
Մէլքոն
Ներքին-Խաչեն
Վախտանգ-Սակառ (†1190) ∞ Շուշիկ
Գրիգոր Ա
Վախտանգ Ա (12-րդ դարի երկրորդ կես) ∞ Թագուհի (Սյունիքի արքայադուստր)
Հասան Մեծ∞ Մամքան
Վախտանգ Տանգիկ ∞ Խորիշահ (Զաքարե և Իվանե ամիրսպալասարների քույր)
Հասան-Ջալալ, Խաչենի և Առանի իշխան, Արցախի թագավոր (1214-1261) ∞ Մամքան (Սյունիքի արքայադուստր)
(նշանավոր Հասան-Ջալալից հետո Ներքին-Խաչենի տոհմը կոչվում է Հասան-Ջալալյան)

Աթաբակ Իվանե Ա (1261-1287)
Ջալալ Բ (1287-մոտ1318)
Աթաբակ Իվանե Բ (†1361)
Ջալալ Գ (†1431)
Աղբաստ (15-րդ դարի կես)
Սայտուն
Վելիճան (մինչև 16-րդ դարի սկիզբ)
Մեհրաբ ∞ Շահում
Ջալալ Դ, Խաչենի թագավոր (մինչև 17-րդ դարի սկիզբ)
Մեհրաբ Բ
Վելիճան Գ (†1686)
Մուլքի Բեկ (†1716)
Մելիք-Գրիգոր Բ
Մելիք-Ալավերդի Ա
Մելիք Բեկ
Մելիք Դանիել Բեկ (†1797)
Մելիք-Ալավերդի Բ(†1827)
Մելիք Ալավերդու մահից հետո ավարտվում է Խաչենի իշխանությունը։

1921 թվականի հունիսին թվարկված եռալեզու փաստաթուղթ, որը Ադրբեջանի սոցիալիստական խորհրդարանի կողմից Ղարաբաղը հռչակել է որպես Հայաստանի տարածք։
1921 թվականի հունիսի 12-ին Ադրբեջանի սոցիալիստական խորհրդարանի կողմից տրված փաստաթուղթ երեք լեզուներով, որով հաստատվում է, որ Ղարաբաղը պատկանում է Հայաստանին.
1921 թվականի հունիսի 12-ի եռալեզու փաստաթուղթը, որով Ղարաբաղը հայտարարվում է որպես հայկական տարածք Ադրբեջանի սոցիալիստական խորհրդարանի կողմից։

Правители Арцаха

Seferian on LinkedIn)

Из Википедии, бесплатной энциклопедии
(линия из династии Хачен)
Княжеский дом Хачен правил Арцахом с 9 века по начало 19 века. В XII веке власть Хачена разделилась на три ветви: Хатерк, Царь (или Верин-Хачен) и Неркин-Хачен (с центром в Гандзасаре). Первоначально на трон были возведены князья Хатерка. Однако после смерти Хасана Б ветвь Хатерка исчерпала себя, и ее владения были разделены между царем и Неркин Хаченом. А с начала 13 века престол раз и навсегда перешёл к князьям Неркин-Хачена. В последующие столетия власть Хачена состояла из двух видных родов: Допьянов (Царум или Верин-Хачен) и Хасан-Джалалянов (Внутренний Хачен). Хасан-Джалаляне правили в Хаченском княжестве до 1827 года, после чего Хаченский княжеский дом был достроен.

Ниже приводится список ишанов Хачена.

Генеалогия
Династии княжеского дома Хачена восходят к Айку Нахапету и его потомкам. По данным Хоренаци и Каханкатваци, основателем княжеств Арцаха и Гардманка был Аран, сын Сисака «из рода Айкая». Хоренаци конкретно пишет: «Из поколения этого Сисака был и… знаменитый и храбрый Аран, назначенный парфянским Вагаршаком партизаном» . По свидетельству Каханкатваци, цари династии Араншахиков Армянского Арцаха-Агванка происходили от патриарха Арана Сисакяна, вплоть до Благочестивого царя Вачагана Армянского Агванка. На основе Хоренаци, Каханкатваци, Гандзакецу и других историков и источников историк Баграт Улубабян доказал прямое кровное родство дворянских родов Айказнун, Сисакян (Сюни), Араншахик, Вахтангян и Гасан-Джалалян

Генеалогия царского дома Хачена.

Сахл Смбатян Араншаик, принц замка Хачен (†854)
Атрнерсе ∞ Спрам Мигранян
Григор-Хамам, также имел титул – князь из Агвана
Саак Севада, принц Гардман и Парисос (вторая половина X века)
Григорий Великий
Сеннахирим
Григорий (11 век)
Вахтанг-Сакар (†1190)
Тарелки
Вахтанг-Сакар (†1190) ∞ Шушик
Хасан Религиозный (1142-1182) ∞ Мама
(После сорокалетнего правления в 1182 году Хасан Религиозный оставляет власть своим шести сыновьям и отправляется в Дадиванк, чтобы стать религиозным вместе со своей женой Мамой.)

Вахтанг Красвазн (1182-1214) ∞ Арзу-хатун
Хасан Б (1214-1216)
(В 1216 году Хасан II погиб в войне против турок-сельджуков, в результате которой закончилась ветвь Хатерка и ее территория перешла к царю.

Царь (Верхний Хачен)
Вахтанг-Сакар (†1190) ∞ Шушик
Хасан А ∞ Допи (сестра Закаре и Иване Закарян)
(Княжна Доп играет заметную роль в Верин-Хачене и после ее смерти род здесь называется Допян)

Григор Алексеевич Допян
Хасан Б (†1298) ∞ Мамкан
Григорий II (вторая половина 13 века, начало 14 века) ∞ Аспа
Хасан Г (†1383)
Ваграм:
Джанше А
Хасан Д ∞ Татун
Джанше Б (вторая половина XV века)
Мирзаджан
Мелкон
Внутренний Хачен
Вахтанг-Сакар (†1190) ∞ Шушик
Григор А
Вахтанг I (вторая половина XII века) ∞ Тагуи (Сюникская принцесса)
Хасан Мец∞ Мамкан
Вахтанг Тангик ∞ Хоришах (сестра Закаре и Иване Амирспасар)
Хасан-Джалал, принц Хачена и Арана, король Арцаха (1214-1261) ∞ Мамкан (принцесса Сюника)
(в честь знаменитого Гасана-Джалала династия Неркин-Хаченов носит название Гасан-Джалалян)

Атабак Иване I (1261-1287)
Джалал Б (1287-ок. 1318)
Атабак Иван Б (†1361)
Джалал Г (†1431)
Мусор (середина 15 века)
Сайтун
Величан (до начала 16 века)
Мехраб ∞ Шахум
Джалал Д, король Хачена (до начала 17 века)
Мехраб Б
Величан Г (†1686)
Мулки Бек (†1716)
Мелик-Григор Б
Мелик-Алаверди А
Мелик Бек
Мелик Дэниел Бек (†1797)
Мелик-Алаверди Б(†1827)
После смерти Мелика Алаверду правление Хачена заканчивается.

В трехъязычном документе, внесенном в список в июне 1921 года, Социалистический парламент Азербайджана объявил Карабах территорией Армении.
Документ, изданный Социалистическим парламентом Азербайджана 12 июня 1921 года на трех языках, подтверждающий принадлежность Карабаха Армении.
Документ на трех языках от 12 июня 1921 года, объявляющий Карабах территорией Армении Социалистическим парламентом Азербайджана.

Artsakh rulers

A trilingual document listed in June 1921, declared Karabakh as the territory of Armenia by the Socialist Parliament of Azerbaijan.
Document issued by the Azerbaijan Socialist Parliament on June 12, 1921 in three languages, confirming that Karabakh belongs to Armenia
Three-language document dated 12 June 1921 declaring Karabagh as Armenian territory by the Azerbaijani Socialist Parliament.

(From Nigoghos Seferian on LinkedIn) From Wikipedia, the free encyclopedia
(Redirected from the Khachen dynasty)
The princely house of Khachen ruled Artsakh from the 9th century to the beginning of the 19th century. In the 12th century, the power of Khachen was divided into three branches: Haterk, Tsar (or Verin-Khachen) and Nerkin-Khachen (with Gandzasar as its center). Initially, the princes of Haterk were enthroned. However, after the death of Hasan B, the branch of Haterk was exhausted and its domains were divided between Tsar and Nerkin Khachen. And from the beginning of the 13th century, the throne passed once and for all to the princes of Nerkin-Khachen. In the following centuries, the power of Khachen consisted of two prominent clans: Dopyans (Tsarum or Verin-Khachen) and Hasan-Jalalyans (Inner Khachen). The Hasan-Jalalyans ruled in the Khachen principality until 1827, after which the Khachen princely house was completed.

Below is the list of Khachen’s Ishans.

Genealogy
The dynasties of the Khachen princely house stretch back to Hayk Nahapet and his descendants. According to Khorenatsi and Kakhankatvatsi, the founder of Artsakh and Gardmank principalities was Aran, son of Sisak “from the family of Haykai”. Khorenatsi specifically writes: “It was from the generation of this Sisak and … the famous and brave Aran, who was appointed by the Parthian Vagharshak as a partisan” . According to the testimony of Kakhankatvatsi, the kings of the Aranshahik dynasty of the Armenian Artsakh-Aghvank descended from the patriarch Aran Sisakyan, up to the Pious King Vachagan of the Armenian Aghvank [3]. Based on Khorenatsi, Kakhankatvatsi, Gandzaketsu and other historians and sources, historian Bagrat Ulubabyan proved the direct blood relationship of the Haykaznun, Sisakyan (Syuni), Aranshahik, Vakhtangyan and Hasan-Jalalyan noble families[1]

Genealogy of the royal house of Khachen.

Sahl Smbatyan Aranshahik, Prince of Khachen Castle (†854)
Atrnerseh ∞ Spram Mihranyan
Grigor-Hamam, also had a title a prince from Aghvan
Sahak Sevada, also had a title prince of Gardman and Parisos, (second half of the 10th century)
Gregory the Great
Sennacherib
Gregory (11th century)
Vakhtang-Sakar (†1190)
Dishes
Vakhtang-Sakar (†1190) ∞ Shushik
Hasan the Religious (1142-1182) ∞ Mamqan
(After ruling for forty years in 1182, Hasan the Religious leaves his power to his six sons and goes to Dadivank to become religious with his wife Mamqan)

Vakhtang Krasvazn (1182-1214) ∞ Arzu-khatun
Hasan B (1214-1216)
(In 1216, Hasan II was killed in the war against the Seljuk-Turks, which ended the Haterk branch and its territory joined the Tsar.

Tsar (Upper-Khachen)
Vakhtang-Sakar (†1190) ∞ Shushik
Hasan A ∞ Dopi (Zakare and Ivane Zakaryan’s sister)
(Princess Dop plays a prominent role in Verin-Khachen and after her death the clan here is called Dopyan)

Grigor A. Dopyan
Hasan B (†1298) ∞ Mamkan
Gregory II (second half of the 13th century, beginning of the 14th century) ∞ Aspa
Hasan G (†1383)
Vahram:
Jhanshe A
Hasan D ∞ Tatun
Jhanshe B (second half of the 15th century)
Mirzajan
Melcon
Inner-Khachen
Vakhtang-Sakar (†1190) ∞ Shushik
Grigor A
Vakhtang I (second half of the 12th century) ∞ Taguhi (Princess of Syunik)
Hasan Mets ∞ Mamkan
Vakhtang Tangik ∞ Khorishah (sister of Zakare and Ivane Amirspalasar)
Hasan-Jalal, Prince of Khachen and Aran, King of Artsakh (1214-1261) ∞ Mamkan (Princess of Syunik)

(after the famous Hasan-Jalal, the Nerkin-Khachen dynasty is called Hasan-Jalalyan)

Atabak Ivane I (1261-1287)
Jalal B (1287-about 1318)
Atabak Ivan B (†1361)
Jalal G (†1431)
Garbage (mid 15th century)
Saitun
Velichan (until the beginning of the 16th century)
Mehrab ∞ Shahum
Jalal D, King of Khachen (before early 17th century)
Mehrab B
Velichan G (†1686)
Mulki Bek (†1716)
Melik-Grigor B
Melik-Alaverdi A
Melik Beck
Melik Daniel Beck (†1797)
Melik-Alaverdi B(†1827)
After the death of Melik Alaverdu, Khachen’s rule ends.
​

A trilingual document listed in June 1921, declared Karabakh as the territory of Armenia by the Socialist Parliament of Azerbaijan.
Document issued by the Azerbaijan Socialist Parliament on June 12, 1921 in three languages, confirming that Karabakh belongs to Armenia
Three-language document dated 12 June 1921 declaring Karabagh as Armenian territory by the Azerbaijani Socialist Parliament