Հանճարի Հայկական Հետքերը

2 մայիսի, 1519 թ., Ամբուազ, Ֆրանսիա — մահացել է Լեոնարդո դա Վինչին, մեծագույն նկարիչ, գիտնական և հանճար: Նրա մահից հետո բացահայտվել են երեք կարևոր կապեր, որոնք կապում են նրան Հայաստանի հետ.

նրա օրագրում հայտնաբերվել է Բագարանի յուրօրինակ ոճով հայկական եկեղեցու հատակագիծ, «Ատլանտյան ծածկագրում» հայերեն տառերի հայելային արտապատկերում և երեք հայկական իշխանների դիմանկարներ: Այս գտածոները հիմք են տվել գիտնականներին ենթադրելու, որ դա Վինչին ճանապարհորդել է Հայաստանում: Բագարանի ոճով եկեղեցիներ Կիլիկիայի Հայաստանում, որտեղ ենթադրաբար եղել է դա Վինչին, չեն եղել: Այդպիսի եկեղեցի կառուցվել է Արևելյան Հայաստանում՝ Ախուրյան գետի աջ ափին, 624-631 թթ., և միայն այնտեղ նա կարող էր տեսնել ու պատճենել դրա հատակագիծը: Նման ոճով կառուցված են նաև Էջմիածնի եկեղեցիները: Եվրոպայում նույնպես կան այս ոճի եկեղեցիներ, որոնք կառուցել են հայերը: Նրա «Ատլանտյան ծածկագրում» հայտնաբերվել են նաև երկու էջ, որտեղ նա հայելային ձևով պատկերել է հայերեն տառեր և նկարագրել Տավրոսի լեռներ այցելությունը: Տավրոսի լեռների, Էրզրումի, Տիգրիս և Եփրատ գետերի, Սև և Կասպից ծովերի միջև ընկած տարածքի նկարագրությունները, ինչպես նաև կից նկարները վկայում են, որ նա լավ ճանաչել է Հայաստանը: Իր «Խորհրդավոր ընթրիք» կտավը ստեղծելիս նա, հավանաբար, ոգեշնչվել է 1038 թ. Վանի դպրոցում ստեղծված հայկական աստվածաշնչային ձեռագրից, որը պատմության մեջ առաջինն էր, որ պատկերում էր Քրիստոսի աշակերտների մեջ կին՝ Մարիամ Մագդաղենացուն, որը նրբորեն հենվել էր Քրիստոսի ուսին: Հնարավոր է, որ դա Վինչին այդ մանրանկարչությունից է ոգեշնչվել՝ իր կտավում պատկերելով կնոջ նման աշակերտ: 13-14-րդ դարերի Արցախի մեկ այլ ձեռագիր պատկերում է Հիսուսին՝ շրջապատված 11 առաքյալներով (միայն գլուխները), իսկ առանձին՝ Մարիամ Մագդաղենացուն, որը լրացնում է Քրիստոսի 11 աշակերտներին: Երրորդ ձեռագիրը՝ «Համբարձում» (1287 թ., Կիլիկիա), վերագրվում է Թորոս Ռոսլինին և պատկերում է Հիսուսին, որը համբառնում է դրախտ իր մոր՝ Մարիամի հետ: Տեսարանի ներքևում պատկերված են 13, այլ ոչ թե 12 առաքյալներ, և այստեղ նույնպես ներկայացված է կին՝ հյուսված հյուսքով և ժապավենով զարդարված մազերով՝ Մարիամ Մագդաղենացին: Այս երեք ձեռագրերը, ստեղծված դարեր առաջ, քան դա Վինչիի «Խորհրդավոր ընթրիքը», պատկերում էին Մարիամ Մագդաղենացուն որպես Քրիստոսին շատ մոտ անձնավորություն: Դրանք ծագում էին Կիլիկիայից, Վանից և Արցախից՝ Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Հայաստանից: Շատ հավանական է, որ Հայաստան ճանապարհորդելիս դա Վինչին տեսել և ոգեշնչվել է այդ մանրանկարներից:

2 мая 1519 года, Амбуаз, Франция — скончался Леонардо да Винчи, великий художник, ученый и гений. После его смерти были обнаружены три связи, связывающие его с Арменией: план армянской церкви в уникальном стиле Багаран, найденный в его дневнике, «армянские буквы», зеркально отображенные в его «Атлантическом кодексе», и портреты трех армянских правителей. Эти находки дают ученым основания предполагать, что да Винчи путешествовал по Армении. Церквей в стиле Багаран не было в Киликийской Армении, где, предположительно, побывал да Винчи. Такая церковь была построена на правом берегу реки Ахурян в Восточной Армении в 624–631 годах, и только там художник мог скопировать ее план. В этом же стиле построены церкви Эчмиадзина, а также некоторые церкви в Европе, возведенные армянами. В «Атлантическом кодексе» были найдены две страницы, на которых да Винчи зеркально изобразил армянские буквы и описал посещение Таврических гор. Его описания Таврических гор, Эрзрума, рек Тигр и Ефрат, расположенных между Черным и Каспийским морями, с прилагающимися рисунками свидетельствуют о глубоких знаниях Армении. При создании своей картины «Тайная вечеря» он, вероятно, вдохновился армянским библейским манускриптом 1038 года из Ванской школы — первым и единственным в истории изображением женщины, Марии Магдалины, нежно склонившейся к плечу Христа среди его учеников. Возможно, да Винчи вдохновился этой миниатюрой, изображая в своей «Тайной вечере» фигуру, похожую на женщину. Другой манускрипт из Арцаха (13–14 века) изображает Иисуса, окруженного 11 апостолами (только головы), а отдельно — Марию Магдалину, дополняющую 11 учеников. Третий манускрипт, «Вознесение» (1287 год, Киликия), приписываемый Торосу Рослину, изображает Иисуса, восходящего в рай с матерью Марией, и 13, а не 12 апостолов, среди которых женщина с заплетенной косой и лентой в волосах — Мария Магдалина. Все три манускрипта, созданные за века до «Тайной вечери», изображали Марию Магдалину как близкую Христу фигуру. Они происходят из Киликии, Вана и Арцаха — Западной, Центральной и Восточной Армении. Вероятно, во время путешествия по Армении да Винчи видел эти миниатюры и вдохновился ими.

May 2, 1519, Amboise, France — Leonardo da Vinci, the great artist, scientist, and genius, passed away. After his death, three significant links were discovered connecting him to Armenia: a plan of an Armenian church in the unique Bagaran style found in his diary, “Armenian letters” mirrored in his Codex Atlanticus, and portraits of three Armenian rulers. These findings provide grounds for scholars to hypothesize that da Vinci traveled to Armenia. Churches in the Bagaran style did not exist in Cilician Armenia, where da Vinci is thought to have visited. Such a church was built on the right bank of the Akhuryan River in Eastern Armenia between 624 and 631, and only there could he have copied its plan. Churches in this style, including those in Etchmiadzin, were also built by Armenians in Europe. In his Codex Atlanticus, two pages were found where da Vinci mirrored Armenian letters and described a visit to the Taurus Mountains. His descriptions of the Taurus Mountains, Erzurum, the Tigris and Euphrates rivers, located between the Black and Caspian Seas, along with accompanying sketches, indicate a deep knowledge of Armenia. When creating his painting The Last Supper, he was likely inspired by an Armenian biblical manuscript from 1038, created in the Van school—the first and only historical depiction of a woman, Mary Magdalene, gently leaning on Christ’s shoulder among his disciples. It is possible that da Vinci drew inspiration from this miniature when depicting a feminine figure in his Last Supper. Another manuscript from Artsakh (13th–14th centuries) shows Jesus surrounded by 11 apostles (only their heads), with Mary Magdalene depicted separately, complementing the 11 disciples. A third manuscript, The Ascension (1287, Cilicia), attributed to Toros Roslin, portrays Jesus ascending to heaven with his mother, Mary, and 13, not 12, apostles, including a woman with a braided hairstyle and a ribbon—Mary Magdalene. All three manuscripts, created centuries before da Vinci’s Last Supper, depicted Mary Magdalene as a figure very close to Christ. Originating from Cilicia, Van, and Artsakh—Western, Central, and Eastern Armenia—it is highly likely that da Vinci saw and was inspired by these miniatures during his travels in Armenia.