«Ազգերի խիղճը»

13 մայիսի 1930 թ., մահացավ Ֆրիթյոֆ Նանսենը: Նորվեգացի մեծ մարդասեր, գիտնական և հետախույզ Ֆրիթյոֆ Նանսենը սկսեց հետաքրքրվել հայերի խնդիրներով 1896 թ. սեպտեմբերից, երբ Հյուսիսային բևեռի արշավից վերադառնալով իմացավ 1894-1896 թթ. Համիդյան ջարդերի մասին:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Օսլոյի համալսարանում նա հանդես եկավ «Փոքր ազգերի իրավունքները» զեկույցով՝ անդրադառնալով նաև հայերի խնդիրներին: 
Հայերի հարցերով Նանսենն ակտիվորեն սկսեց զբաղվել Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո: 1920 թ. նա դարձավ Ազգերի լիգայի ռազմագերիների հայրենադարձման գծով գերագույն հանձնակատար, իսկ 1921 թ.՝ փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատար: Նրա ջանքերով կազմակերպվեց ռազմագերիների փոխանակում և փախստականների վերադարձ: Նանսենի առաջարկով Ազգերի լիգան հաստատեց «Նանսենյան անձնագրերը», որոնք քաղաքացիություն չունեցող փախստականներին, այդ թվում՝ մոտ 320,000 հայերի, հնարավորություն տվեցին ազատ տեղաշարժվել: 
1924 թ. Նանսենը սկսեց ուսումնասիրել հայ փախստականների հայրենադարձման հարցը: 1925 թ. հունիսին նրա գլխավորած հանձնաժողովը այցելեց Խորհրդային Հայաստան, և նրա անմիջական ջանքերով մոտ 7000 հայ փախստականներ հայրենադարձվեցին: 2011 թ. Նանսենի 150-ամյակի կապակցությամբ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը թողարկեց նրա անվանական բացիկներ և «Ֆրիթյոֆ Նանսեն – 150» մեդալ: 

«Совесть наций»
13 мая 1930 года скончался Фритьоф Нансен. Норвежский ученый, путешественник и гуманист Фритьоф Нансен начал интересоваться проблемами армян с сентября 1896 года, узнав о гамидовских погромах 1894–1896 годов после возвращения из экспедиции на Северный полюс. Накануне Первой мировой войны в университете Осло он выступил с докладом «О правах малых наций», затронув и армянский вопрос. 
После Первой мировой войны Нансен активно занялся армянскими вопросами. С 1920 года он участвовал в работе Лиги наций, став в 1920–1922 годах Верховным комиссаром по репатриации военнопленных, а в 1921 году – Верховным комиссаром по делам беженцев. Он организовал обмен военнопленными и возвращение беженцев. По инициативе Нансена Лига наций утвердила «нансеновские паспорта», которые позволили около 320,000 армян, не имевших гражданства, свободно перемещаться. 
В 1924 году Нансен начал изучение вопроса репатриации армянских беженцев. В июне 1925 года комиссия под его руководством посетила Советскую Армению, в результате чего благодаря его усилиям около 7000 армянских беженцев были репатриированы. В 2011 году, в связи с 150-летием Нансена, Музей-институт Геноцида армян выпустил именные открытки и медаль «Фритьоф Нансен – 150». 

“Conscience of Nations”
On May 13, 1930, Fridtjof Nansen passed away. The Norwegian scientist, explorer, and humanitarian Fridtjof Nansen began taking an interest in Armenian issues in September 1896, upon learning about the Hamidian massacres of 1894–1896 after returning from his North Pole expedition. On the eve of World War I, he delivered a lecture at the University of Oslo titled “On the Rights of Small Nations,” addressing Armenian issues among others. 
Nansen became actively involved in Armenian matters after World War I. From 1920, he worked with the League of Nations, serving as High Commissioner for the Repatriation of Prisoners of War in 1920–1922 and as High Commissioner for Refugees in 1921. He organized prisoner exchanges and the return of refugees. At Nansen’s initiative, the League of Nations introduced “Nansen passports,” enabling approximately 320,000 stateless Armenians to move freely. 
In 1924, Nansen began studying the repatriation of Armenian refugees. In June 1925, a commission led by him visited Soviet Armenia, resulting in the repatriation of about 7,000 Armenian refugees through his direct efforts. In 2011, marking Nansen’s 150th anniversary, the Armenian Genocide Museum-Institute issued commemorative postcards and a “Fridtjof Nansen – 150” medal.