Դարձավ հայ որբերի  լույսը մթության մեջ

Հուլիսի 1, 1876, Գիլինգ, Դանիա- ծնվեց
Կարեն Վել Յեպպեն, դանիացի միսիոներ, հումանիտար և հասարակական գործիչ, ով իր կյանքը նվիրել է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանությունից փրկված հայ փախստականների՝ հիմնականում այրիների և որբերի օգնությանը:

1903 թվականից մինչև իր մահը՝ 1935 թվականը, նա աշխատել է Ուրֆայում և Հալեպում՝ ստեղծելով ապաստարաններ, դպրոցներ և գյուղատնտեսական գաղութներ՝ հայերին ապագա ապահովելու համար: Նրա ջանքերը նրան արժանացրել են «Հայերի դանիացի մայր» կոչման Երևանի «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի կողմից, իսկ 1927 թվականին Դանիան նրան պարգևատրել է Ոսկե մեդալով՝ վաստակի համար: Հալեպի առաջին հայկական լիցեյը, որը բացվել է 1947 թվականին, կրում է նրա անունը:

Կարեն Յեպպեն ծնվել է Դանիայի Գիլինգ քաղաքում՝ ուսուցչի ընտանիքում: Մանկուց նա առանձնանում էր լեզվական ընդունակություններով: 13 տարեկանում նա մեկ տարում սովորել է gերմաներեն Գերմանիայում, իսկ հետագայում, Օսմանյան կայսրություն ժամանելուց հետո, մեկ տարվա ընթացքում տիրապետել է հայերենին, արաբերենին և թուրքերենին: 1902 թվականին նրա կյանքը փոխվեց դանիացի լեզվաբան Աագե Մեյեր Բենեդիկտսենի դասախոսությունից հետո, ով խոսեց հայերի հալածանքների մասին: Նրա կոչից ոգեշնչված՝ Կարենը կապ հաստատեց գերմանացի միսիոներ Յոհաննես Լեպսիուսի հետ և 1903 թվականին մեկնեց Ուրֆա՝ աշխատելու հայ որբերի ապաստարանում:

Ուրֆայում նա բախվեց հայ փախստականների դաժան իրականությանը: 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա մնաց քաղաքում՝ կազմակերպելով սնունդ և ջուր դեպի Դեյր-էլ-Զորի մահվան ճամբարներ տեղափոխվող հայերի համար: Նա փրկեց բազմաթիվ կյանքեր՝ թաքցնելով հայերին իր տան նկուղում և հագցնելով քրդական կամ արաբական հագուստներ: 1918 թվականին առողջության վատթարացման պատճառով նա վերադարձավ Դանիա, բայց շարունակեց հավաքել միջոցներ հայերի համար:

1921 թվականին Կարենը վերադարձավ Հալեպ՝ Ազգերի Լիգայի կանանց և երեխաների պաշտպանության հանձնաժողովի տնօրենի պաշտոնում: Նա փրկեց մոտ 2000 հայ կանանց և երեխաների, որոնք բռնի կերպով «ինտեգրվել» էին թուրքական, քրդական և բեդուինական ընտանիքներում: 1924 թվականին նա հիմնեց վեց հայկական գյուղատնտեսական գաղութներ՝ Թել-Արմենը և Թել-Սամենը, ապահովելով փախստականներին հողով և աշխատանքով: Նա նաև ստեղծեց դպրոցներ, կլինիկաներ և արհեստանոցներ՝ պահպանելով հայկական մշակույթն ու հավատը:

Կարեն Յեպպեն մահացավ 1935 թվականի հուլիսի 7-ին Հալեպում՝ մալարիայի նոպայից: Նա թաղվեց Հայ Առաքելական եկեղեցու ծեսով: Նրա ժառանգությունը՝ Հալեպի Կարեն Յեպպեի անվան լիցեյը և փրկված կյանքերը, մնում են հայ ժողովրդի համար ոգեշնչման աղբյուր:

—

Свет во Тьме:
1 июля 1876, Гиллинг, Дания- родилась
Карен Вель Йеппе, датский миссионер, гуманитарий и общественный деятель, посвятившая жизнь спасению армянских беженцев, вдов и сирот, пострадавших от геноцида армян в Османской империи. С 1903 года до своей смерти в 1935 году она работала в Урфе и Алеппо, создавая приюты, школы и сельскохозяйственные колонии для армян. Её усилия принесли ей титул «Датской матери армян» от Ереванского кинофестиваля «Золотой абрикос», а в 1927 году она была удостоена Золотой медали за заслуги от Дании. Первый армянский лицей в Алеппо, открытый в 1947 году, носит её имя.

Карен Йеппе родилась в Гиллинге в семье учителя. С детства она выделялась лингвистическими способностями, выучив немецкий за год в 13 лет, а позже — армянский, арабский и турецкий за год в Османской империи. В 1902 году лекция лингвиста Ааге Мейера Бенедиктсена о преследованиях армян вдохновила её связаться с Йоханнесом Лепсиусом. В 1903 году она отправилась в Урфу, чтобы работать в приюте для армянских сирот, переживших резню 1895 года.

В Урфе Карен столкнулась с трагедией армянских беженцев. Во время геноцида 1915 года она осталась в городе, спасая людей, пряча их в своём подвале и переодевая в курдскую или арабскую одежду. В 1918 году из-за ухудшения здоровья она вернулась в Данию, но продолжила собирать средства для армян. В 1921 году она возглавила в Алеппо Комиссию Лиги Наций по защите женщин и детей, спасая около 2000 человек, насильственно «ассимилированных» в турецкие и бедуинские семьи.

В 1924 году Карен основала шесть армянских сельскохозяйственных колоний, включая Тель-Армен, обеспечивая беженцев землёй и работой. Она создавала школы, клиники и мастерские, сохраняя армянскую культуру и веру. Несмотря на приступы малярии, она продолжала миссию до смерти 7 июля 1935 года в Алеппо. Её похоронили по армянскому обряду. Лицей Карен Йеппе в Алеппо и спасённые ею жизни остаются её вечным наследием.

—
A Beacon of Hope: The Life and Legacy of Karen Jeppe
July 1, 1876, Gylling, Denmark- was born
Karen Wel Jeppe, Danish missionary, humanitarian, and social activist, dedicated her life to aiding Armenian refugees, particularly widows and orphans, who survived the Armenian Genocide in the Ottoman Empire. From 1903 until her death in 1935, she worked in Urfa and Aleppo, establishing shelters, schools, and agricultural colonies to secure a future for Armenians. Her efforts earned her the title “Danish Mother of Armenians” from Yerevan’s Golden Apricot Film Festival, and in 1927, she received Denmark’s Gold Medal of Merit. The first Armenian lyceum in Aleppo, opened in 1947, bears her name.

Born in Gylling to a teacher’s family, Karen displayed remarkable linguistic talent, mastering German in a year at age 13 and later learning Armenian, Arabic, and Turkish within a year in the Ottoman Empire. In 1902, a lecture by linguist Aage Meyer Benedictsen about Armenian persecution inspired her to join Johannes Lepsius’s mission. In 1903, at 27, she arrived in Urfa to work in a shelter for Armenian orphans of the 1895 massacre.

In Urfa, Karen faced the harsh reality of Armenian refugees. During the 1915 Armenian Genocide, she stayed, organizing food and water for deportees and hiding Armenians in her basement, disguising them in Kurdish or Arab clothing. By 1918, her health deteriorated, forcing her return to Denmark, where she continued fundraising for Armenians. In 1921, she became director of the League of Nations’ Commission for the Protection of Women and Children in Aleppo, rescuing about 2,000 Armenians forcibly “assimilated” into Turkish and Bedouin families.

In 1924, Karen established six Armenian agricultural colonies, including Tel Armen, providing refugees with land and work. She founded schools, clinics, and workshops, preserving Armenian culture and faith. Despite malaria, she persisted until her death on July 7, 1935, in Aleppo. Buried with Armenian Apostolic rites, her legacy lives on through the Karen Jeppe Lyceum and the lives she saved.

—

Et Lys i Mørket: Karen Jeppes Liv og Arv
1. juli 1876, Gylling, Danmark** 
Karen Wel Jeppe, dansk missionær, humanitær og samfundsaktivist, viede sit liv til at hjælpe armenske flygtninge, især enker og forældreløse, som overlevede det armenske folkedrab i Det Osmanniske Rige. Fra 1903 til sin død i 1935 arbejdede hun i Urfa og Aleppo, hvor hun oprettede tilflugtssteder, skoler og landbrugskolonier for at sikre armenierne en fremtid. Hendes indsats gav hende titlen “Armeniernes danske mor” fra Jerevans Golden Apricot Film Festival, og i 1927 blev hun tildelt Danmarks Fortjenstmedalje i guld. Det første armenske lyceum i Aleppo, åbnet i 1947, bærer hendes navn.

Karen Jeppe blev født i Gylling i en lærers familie. Fra barndommen udmærkede hun sig med sproglige evner, lærte tysk på et år som 13-årig og senere armensk, arabisk og tyrkisk på et år i Det Osmanniske Rige. I 1902 ændrede en forelæsning af lingvisten Aage Meyer Benedictsen om armenske forfølgelser hendes liv. Inspireret kontaktede hun missionæren Johannes Lepsius og rejste i 1903 til Urfa for at arbejde i et børnehjem for armenske forældreløse fra massakren i 1895.

I Urfa mødte Karen flygtningenes barske virkelighed. Under folkedrabet i 1915 blev hun i byen, organiserede mad og vand til deporterede og skjulte armeniere i sin kælder, forklædt som kurdere eller arabere. I 1918 tvang dårligt helbred hende til at vende tilbage til Danmark, hvor hun fortsatte med at samle midler. I 1921 blev hun direktør for Folkeforbundets Kommission for Beskyttelse af Kvinder og Børn i Aleppo, hvor hun reddede omkring 2.000 armeniere, der var blevet tvangsassimileret.

I 1924 etablerede Karen seks armenske landbrugskolonier, herunder Tel Armen, for at give flygtninge jord og arbejde. Hun grundlagde skoler, klinikker og værksteder, der bevarede armensk kultur og tro. Trods malaria fortsatte hun, indtil hun døde 7. juli 1935 i Aleppo. Hun blev begravet efter armensk-apostoliske ritualer. Hendes arv lever videre gennem Karen Jeppe Lyceum og de liv, hun reddede.

—

Karanlıkta Bir Işık: Karen Jeppe’nin Hayatı ve Mirası
1 Temmuz 1876, Gylling, Danimarka** 
Karen Wel Jeppe, Danimarkalı misyoner, insani yardım çalışanı ve toplumsal aktivist, hayatını Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Ermeni Soykırımı’ndan kurtulan Ermeni mültecilere, özellikle dul kadınlara ve yetimlere yardım etmeye adadı. 1903’ten 1935’teki ölümüne kadar Urfa ve Halep’te çalışarak sığınaklar, okullar ve tarım kolonileri kurdu. Çabaları ona Erivan Altın Kayısı Film Festivali tarafından “Ermenilerin Danimarkalı Annesi” unvanını kazandırdı ve 1927’de Danimarka Liyakat Altın Madalyası ile ödüllendirildi. 1947’de Halep’te açılan ilk Ermeni lisesi onun adını taşıyor.

Karen Jeppe, Gylling’de bir öğretmen ailesinde doğdu. Çocukluğundan itibaren dil yeteneğiyle dikkat çekti; 13 yaşında bir yılda Almanca öğrendi ve Osmanlı İmparatorluğu’na geldikten sonra bir yılda Ermenice, Arapça ve Türkçe’ye hâkim oldu. 1902’de dilbilimci Aage Meyer Benedictsen’in Ermenilere yönelik zulümleri anlattığı bir konferans hayatını değiştirdi. İlham alan Karen, misyoner Johannes Lepsius ile iletişime geçti ve 1903’te Urfa’ya giderek 1895 katliamından kurtulan Ermeni yetimlerin sığınağında çalışmaya başladı.

Urfa’da Ermeni mültecilerin zorlu koşullarıyla karşılaştı. 1915 Ermeni Soykırımı sırasında şehirde kalarak, ölüm kamplarına gönderilen Ermenilere yiyecek ve su sağladı, birçok kişiyi evinin bodrumunda saklayarak ve Kürt ya da Arap kıyafetleriyle gizleyerek kurtardı. 1918’de sağlığı bozulunca Danimarka’ya döndü, ancak Ermeniler için bağış toplamaya devam etti. 1921’de Halep’te Milletler Cemiyeti’nin Kadın ve Çocukları Koruma Komisyonu’nun direktörü olarak yaklaşık 2.000 zorla asimile edilmiş Ermeni’yi kurtardı.

1924’te Karen, Tel Armen dahil altı Ermeni tarım kolonisi kurarak mültecilere toprak ve iş imkânı sağladı. Okullar, klinikler ve atölyeler açarak Ermeni kültürünü ve inancını korudu. Sıtma nöbetlerine rağmen misyonuna devam etti ve 7 Temmuz 1935’te Halep’te hayatını kaybetti. Ermeni Apostolik Kilisesi ayinleriyle gömüldü. Karen Jeppe Lisesi ve kurtardığı hayatlar, onun mirasını yaşatıyor.