Արևի Գույների Վարպետ՝ Հայ և Արևելյան Արվեստի Լուսավորիչ

1974 թվականի հուլիսի 3-ին, Մոսկվայում, կյանքից հեռացավ Հովհաննես Կարապետի Թադևոսյանը (Տեր-Թադևոսյան)՝ հայ նկարիչ, Ուզբեկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1944):

Ծնված 1889 թվականի մարտի 1-ին, Երևանում, նա իր վրձնով գույն ու կյանք հաղորդեց հայ և արևելյան մշակույթներին՝ դառնալով արվեստի աշխարհում անմոռանալի դեմք: Նրա կտավներն արտացոլում էին Արևելքի և Հայաստանի հոգևոր գեղեցկությունը՝ միաձուլելով տեղական ավանդույթներն ու համամարդկային արժեքները:

Հովհաննես Թադևոսյանի գեղարվեստական ճանապարհը սկսվեց 1906 թվականին, երբ նա սովորեց Թիֆլիսի Գեղեցիկ արվեստները խրախուսող կովկասյան ընկերության դպրոցում: 1909-1916 թվականներին նա կրթություն ստացավ Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, իսկ 1922-1927 թվականներին՝ Վխուտեմաս-Վխուտեինի խեցեգործության բաժնում: Նրա ստեղծագործական կյանքը սերտորեն կապված էր Ուզբեկստանի հետ, որտեղ նա ապրել և ստեղծագործել է տասնամյակներ շարունակ: 1921 թվականին նա գործուղվեց Երևան, որտեղ դարձավ «Սամարղանդի կոմունա» գեղարվեստի դպրոցի և Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանի հիմնադիրներից մեկը՝ 1922 թվականին ստանձնելով վարիչի պաշտոնը: 1937 թվականից նա եղել է ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի Ուզբեկստանի տաղավարի գլխավոր նկարիչը՝ ստեղծելով գործեր, որոնք արտացոլում էին Արևելքի վառ գույներն ու կյանքի ռիթմը:

Թադևոսյանի ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են «Ռեգիստանի հրապարակը կեսօրին», «Սամարղանդի շուկան» և «Երևանի տեսարան», արտացոլում են նրա խորը կապը հայրենիքի և Ուզբեկստանի մշակույթների հետ: Նրա կտավները, լի լույսով և ջերմությամբ, գտնվում են նախկին Խորհրդային Միության բազմաթիվ թանգարաններում, այդ թվում՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում: Նա աշխատել է Երևանում (1914-1915), Տաշքենդում (1917-1966) և Մոսկվայում (1966-1974), յուրաքանչյուր վայրում թողնելով իր արվեստի յուրահատուկ հետքը:

Նրա անհատական ցուցահանդեսները Մոսկվայում (1912, 2011՝ հետմահու) և Երևանում (1966) ցույց տվեցին նրա ստեղծագործությունների բազմազանությունն ու խորությունը: Թադևոսյանի արվեստը նման էր արևի ճառագայթի, որն ընդգծում էր կյանքի գեղեցկությունն ու բազմերանգությունը: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ մնալով հայ և համաշխարհային արվեստի անբաժան մաս:

—


Мастер Солнечных Красок: Светоч Армянского и Восточного Искусства**

3 июля 1974 года в Москве угасла жизнь Ованеса Карапетовича Тадевосяна (Тер-Тадевосяна) — армянского художника, народного художника Узбекской ССР (1944). Родившись 1 марта 1889 года в Ереване, он своими полотнами оживил армянскую и восточную культуры, став незабываемой фигурой в мире искусства. Его картины, пронизанные светом и теплом, отражали духовную красоту Армении и Востока, соединяя местные традиции с универсальными ценностями.

Творческий путь Ованеса Тадевосяна начался в 1906 году, когда он поступил в Тифлисскую школу Кавказского общества поощрения изящных искусств. С 1909 по 1916 годы он учился в Московском училище живописи, ваяния и зодчества, а с 1922 по 1927 годы — в керамическом отделении ВХУТЕМАС-ВХУТЕИН. Его жизнь и творчество были тесно связаны с Узбекистаном, где он провёл многие годы. В 1921 году он был командирован в Ереван, где стал одним из основателей художественной школы «Самаркандская коммуна» и Ереванского художественного училища, а в 1922 году занял пост директора. С 1937 года он был главным художником павильона Узбекистана на ВСХВ в Москве, создавая произведения, запечатлевшие яркие краски и ритмы Востока.

Его работы, такие как «Площадь Регистана в полдень», «Самаркандский базар» и «Вид Еревана», отражают глубокую связь с родиной и культурой Узбекистана. Полотна Тадевосяна, полные света и жизни, хранятся в музеях бывшего Советского Союза, включая Национальную галерею Армении, а также в частных коллекциях. Он работал в Ереване (1914-1915), Ташкенте (1917-1966) и Москве (1966-1974), оставляя в каждом месте уникальный след своего искусства.

Персональные выставки в Москве (1912, 2011 — посмертно) и Ереване (1966) продемонстрировали разнообразие и глубину его творчества. Искусство Тадевосяна было подобно солнечному лучу, подчёркивающему красоту и многообразие жизни. Его наследие продолжает вдохновлять, оставаясь неотъемлемой частью армянского и мирового искусства.

—


Master of Sunlit Colors: Beacon of Armenian and Eastern Art

On July 3, 1974, in Moscow, the life of Hovhannes Karapeti Tadevosyan (Ter-Tadevosyan), an Armenian painter and People’s Artist of the Uzbek SSR (1944), came to an end. Born on March 1, 1889, in Yerevan, he breathed life into Armenian and Eastern cultures through his vibrant canvases, becoming an unforgettable figure in the art world. His paintings, infused with light and warmth, captured the spiritual beauty of Armenia and the East, blending local traditions with universal values.

Hovhannes Tadevosyan’s artistic journey began in 1906 at the Tiflis School of the Caucasian Society for the Encouragement of Fine Arts. From 1909 to 1916, he studied at the Moscow School of Painting, Sculpture, and Architecture, and from 1922 to 1927, he trained in the ceramics department of VKhUTEMAS-VKhUTEIN. His life and work were deeply tied to Uzbekistan, where he lived and created for decades. In 1921, he was sent to Yerevan, where he co-founded the “Samarkand Commune” art school and the Yerevan Art College, serving as its director in 1922. From 1937, he was the chief artist of the Uzbekistan Pavilion at the All-Union Agricultural Exhibition in Moscow, producing works that vividly captured the colors and rhythms of the East.

His paintings, such as “Registan Square at Noon,” “Samarkand Bazaar,” and “View of Yerevan,” reflect his profound connection to his homeland and Uzbek culture. Tadevosyan’s canvases, brimming with light and life, are housed in museums across the former Soviet Union, including the National Gallery of Armenia, as well as in private collections. He worked in Yerevan (1914-1915), Tashkent (1917-1966), and Moscow (1966-1974), leaving a distinctive mark in each place.

His solo exhibitions in Moscow (1912, 2011—posthumously) and Yerevan (1966) showcased the diversity and depth of his work. Tadevosyan’s art was like a ray of sunlight, illuminating the beauty and vibrancy of life. His legacy continues to inspire, remaining an integral part of Armenian and global art.

Quyosh ranglari ustasi: Arman va Sharq san’ati yorituvchisi

1974 yil 3 iyulda Moskvada Ovanes Karapetovich Tadevosyan (Ter-Tadevosyan)ning hayoti nihoyasiga yetdi — arman rassomi, O‘zbekiston SSR xalq rassomi (1944). 1889 yil 1 martda Yerevanda tug‘ilgan u o‘z tuvallari orqali arman va sharq madaniyatlariga jon bag‘ishlab, san’at olamida unutilmas shaxs bo‘ldi. Uning rasmlari, nur va iliqlikka to‘la, Armaniston va Sharqning ma’naviy go‘zalligini aks ettirib, mahalliy an’analarni universal qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirdi.

Ovanes Tadevosyan san’at yo‘lini 1906 yilda Tiflisda Kavkaz tasviriy san’atlarni rag‘batlantirish jamiyati maktabida boshladi. 1909-1916 yillarda Moskva rassomlik, haykaltaroshlik va arxitektura maktabida, 1922-1927 yillarda esa VKhUTEMAS-VKhUTEIN kulolchilik bo‘limida tahsil oldi. Uning hayoti va ijodi O‘zbekiston bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, u erda o‘nlab yillar yashab va ijod qildi. 1921 yilda Yerevanga yuborilib, “Samarqand kommunasi” san’at maktabi va Yerevan san’at kollejining asoschilaridan biri bo‘ldi, 1922 yilda esa direktor lavozimini egalladi. 1937 yildan boshlab u Moskvadagi Butunittifoq qishloq xo‘jaligi ko‘rgazmasida O‘zbekiston pavilonining bosh rassomi sifatida Sharqning yorqin ranglari va hayot ritmlarini aks ettiruvchi asarlar yaratdi.

Uning “Registon maydoni tushda”, “Samarqand bozori” va “Yerevan manzarasi” kabi asarlari o‘z vataniga va O‘zbekiston madaniyatiga chuqur bog‘liqligini aks ettiradi. Tadevosyan tuvallari, nur va hayotga to‘la, sobiq Sovet Ittifoqi bo‘ylab muzeylarda, shu jumladan Armaniston Milliy galereyasida, shuningdek, xususiy kolleksiyalarda saqlanadi. U Yerevanda (1914-1915), Toshkentda (1917-1966) va Moskvada (1966-1974) ijod qilib, har bir joyda o‘ziga xos san’at izini qoldirdi.

Moskvada (1912, 2011 — vafotidan keyin) va Yerevanda (1966) o‘tkazilgan shaxsiy ko‘rgazmalari uning ijodining xilma-xilligi va chuqurligini namoyish etdi. Tadevosyan san’ati quyosh nuri kabi bo‘lib, hayotning go‘zalligi va rang-barangligini ta’kidladi. Uning merosi ilhomlantirishda davom etib, arman va jahon san’atining ajralmas qismiga aylandi.