Հայոց Քաջ Զորավար՝ Պայքարի և Հիշողության Խորհրդանիշ

1962 թվականի հուլիսի 3-ին, Մոսկվայում, կյանքից հեռացավ Հակոբ Արշակի Մելքումյանը՝ հայազգի խորհրդային ռազմական գործիչ, Քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից, դիվիզիայի հրամանատար (1935), Կարմիր Դրոշի երկու շքանշանների արժանացած հերոս:

Ծնված 1885 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, Շուշիի գավառի Խերխան գյուղում, նա իր կյանքով և ռազմական սխրանքներով դարձավ հայ ժողովրդի համար պայքարի և աննկուն ոգու խորհրդանիշ:

Նրա «Թուրքեստանցիներ» հուշագրությունը, որը լույս է տեսել 1960 թվականին, հավերժացրել է նրա ռազմական ճանապարհը:

Հակոբ Մելքումյանը ծնվել է որմնադրի ընտանիքում: 1890 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Աշխաբադ, որտեղ նա սովորել է թուրքմեներեն և ձիավարություն: 1906 թվականին ավարտել է Աշխաբադի գիմնազիայի 6-րդ դասարանը, իսկ 1907 թվականին զորակոչվել է բանակ: 1910 թվականին ավարտելով Նիկոլաևի հեծելազորային ուսումնարանը՝ ստացել է շտաբս-ռոտմիստրի կոչում: Առաջին աշխարհամարտում նա մասնակցել է մարտերին որպես գնդացրային անձնակազմի հրամանատար: 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նա անցել է բոլշևիկների կողմը՝ դառնալով 1-ին մոսկովյան հեծելազորային գնդի հրամանատար: 1919 թվականի վերջերին նա ղեկավարել է 1-ին Թուրքեստանական դիվիզիայի 1-ին բրիգադը՝ մասնակցելով Բուխարայի գրավմանը: 1920-1923 թվականներին նրա ստորաբաժանումները ոչնչացրել են բասմաչների խմբերը: 1921 թվականին նրա ղեկավարությամբ գրավվել են Դենաու և Յուրչի քաղաքները, ինչի համար նա արժանացել է Կարմիր Դրոշի շքանշանի: 1922 թվականին Էնվեր փաշայի հրոսակախմբի ոչնչացման համար նա ստացել է երկրորդ Կարմիր Դրոշի շքանշանը: 1924-1931 թվականներին նրա ղեկավարած ստորաբաժանումները վերացրել են բասմաչության մնացուկները Տաջիկստանում և Թուրքմենստանում: 1935 թվականին նա ստացել է դիվիզիայի հրամանատարի կոչում և 1934-1937 թվականներին ծառայել է որպես Միջինասիական ռազմական օկրուգի ղեկավարի օգնական:

Նրա կյանքը, սակայն, զերծ չէր փորձություններից: 1937 թվականին նա ձերբակալվել է և 1940 թվականին մեղադրվել «ռազմա-ֆաշիստական դավադրության» մեջ՝ դատապարտվելով գնդակահարության: Բողոքարկումից հետո պատիժը փոխարինվել է 15 տարվա ազատազրկմամբ և 5 տարվա քաղաքացիական իրավունքներից զրկմամբ: 1954 թվականին ազատ է արձակվել, իսկ 1955 թվականին՝ ամբողջությամբ ռեաբիլիտացվել: Նրա կյանքի վերջին տարիներն անցել են Մոսկվայում, որտեղ նա մահացել է 1962 թվականին:

Հակոբ Մելքումյանի անունը հավերժացվել է Երևանի Օղակաձև զբոսայգում՝ «Ազգային արժանապատվության ասպետներին» նվիրված հուշակոթողի վրա: Նրա կյանքը և սխրանքները մնում են հայ ժողովրդի համար աննկուն ոգու և նվիրվածության օրինակ:

—

Доблестный Воин: Символ Борьбы и Памяти

3 июля 1962 года в Москве угасла жизнь Якова Аркадьевича Мелькумова — советского военного деятеля армянского происхождения, активного участника Гражданской войны, командира дивизии (1935), кавалера двух орденов Красного Знамени. Родившийся 24 декабря 1885 года в селе Херхан Шушинского уезда, он стал символом борьбы и стойкости для армянского народа. Его книга военных мемуаров «Туркестанцы», опубликованная в 1960 году, увековечила его боевой путь.

Яков Мелькумов родился в семье каменщика. В 1890 году семья переехала в Ашхабад, где он выучил туркменский язык и освоил верховую езду. В 1906 году он окончил 6-й класс Ашхабадской гимназии, а в 1907 году был призван в армию. В 1910 году, окончив Николаевское кавалерийское училище, получил звание штабс-ротмистра. В Первую мировую войну он участвовал в боях как командир пулемётного расчёта. После Октябрьской революции 1917 года перешёл на сторону большевиков, став командиром 1-го Московского кавалерийского полка. С конца 1919 года он командовал 1-й бригадой 1-й Туркестанской дивизии, участвуя в захвате Бухары. В 1920–1923 годах его части уничтожали басмаческие отряды. В феврале 1921 года под его руководством кавалерийская бригада захватила города Денау и Юрчи, за что он был награждён орденом Красного Знамени. За уничтожение отряда Энвер-паши летом 1922 года он получил второй орден Красного Знамени. В 1924–1931 годах его подразделения ликвидировали остатки басмачества в Таджикистане и Туркменистане. В 1935 году он получил звание комдива, а в 1934–1937 годах служил помощником командующего Среднеазиатским военным округом.

Его жизнь, однако, была омрачена испытаниями. В июне 1937 года он был арестован, а в апреле 1940 года обвинён в участии в «военно-фашистском заговоре» и приговорён к расстрелу. После обжалования приговор заменили на 15 лет лишения свободы и 5 лет лишения гражданских прав. В 1954 году он был освобождён, а в 1955 году полностью реабилитирован. Последние годы жизни он провёл в Москве, где и скончался в 1962 году.

Имя Якова Мелькумова увековечено в Ереване на мемориале «Рыцарям национального достоинства» в Кольцевом парке, открытом 25 апреля 2023 года. Его жизнь и подвиги остаются примером несгибаемого духа и преданности для армянского народа.

—


Valiant Warrior: Symbol of Struggle and Memory**

On July 3, 1962, in Moscow, the life of Yakob Arshaki Melkumov, a Soviet military figure of Armenian descent, a key participant in the Civil War, a division commander (1935), and a recipient of two Orders of the Red Banner, came to an end. Born on December 24, 1885, in the village of Kherkhan, Shushi district, he became a symbol of resilience and courage for the Armenian people. His memoir, *Turkestantsy* (1960), immortalized his military journey.

Yakob Melkumov was born into a mason’s family. In 1890, his family moved to Ashkhabad, where he learned Turkmen and mastered horsemanship. In 1906, he completed the 6th grade of the Ashkhabad gymnasium, and in 1907, he was drafted into the army. Graduating from the Nikolaev Cavalry School in 1910, he earned the rank of shtabs-rotmistr. During World War I, he served as a machine-gun crew commander. After the October Revolution of 1917, he joined the Bolsheviks, commanding the 1st Moscow Cavalry Regiment. By late 1919, he led the 1st Brigade of the 1st Turkestan Division, participating in the capture of Bukhara. From 1920 to 1923, his units fought against Basmachi groups. In February 1921, his cavalry brigade captured the cities of Denau and Yurchi, earning him the Order of the Red Banner. For defeating Enver Pasha’s band in the summer of 1922, he received a second Order of the Red Banner. From 1924 to 1931, his forces eliminated the remnants of the Basmachi in Tajikistan and Turkmenistan. In 1935, he was promoted to division commander, and from 1934 to 1937, he served as an assistant to the commander of the Central Asian Military District.

His life, however, was not without hardship. In June 1937, he was arrested and, in April 1940, sentenced to death for alleged involvement in a “military-fascist conspiracy.” After an appeal, the sentence was commuted to 15 years of imprisonment and 5 years of deprivation of civil rights. He was released in 1954 and fully rehabilitated in 1955. He spent his final years in Moscow, where he passed away in 1962.

Yakob Melkumov’s name is etched on the “Knights of National Dignity” memorial fountain in Yerevan’s Circular Park, unveiled on April 25, 2023. His life and deeds remain a testament to unwavering spirit and dedication for the Armenian people.

Cesur Savaşçı: Mücadele ve Hafızanın Sembolü

3 Temmuz 1962’de Moskova’da, Ermeni kökenli Sovyet askeri lideri, İç Savaş’ın aktif katılımcısı, tümen komutanı (1935) ve iki Kızıl Bayrak Nişanı sahibi Yakob Arşaki Melkumov’un hayatı sona erdi. 24 Aralık 1885’te, Şuşa bölgesinin Herhan köyünde doğan Melkumov, Ermeni halkı için mücadele ve dayanıklılığın sembolü haline geldi. 1960 yılında yayımlanan “Türkistancılar” adlı anı kitabı, onun askeri yolculuğunu ölümsüzleştirdi.

Yakob Melkumov, bir taş ustasının ailesinde doğdu. 1890 yılında ailesi Aşkabat’a taşındı; burada Türkmen dilini öğrendi ve at biniciliğinde ustalaştı. 1906’da Aşkabat Gimnazyumu’nun 6. sınıfını tamamladı ve 1907’de orduya alındı. 1910’da Nikolaev Süvari Okulu’nu bitirerek ştabs-rotmistr rütbesini aldı. Birinci Dünya Savaşı’nda makineli tüfek müfrezesi komutanı olarak görev yaptı. 1917 Ekim Devrimi’nden sonra Bolşeviklerin tarafına geçti ve 1. Moskova Süvari Alayı’nın komutanı oldu. 1919’un sonlarında 1. Türkistan Tümeni’nin 1. Tugayı’nı yönetti ve Buhara’nın ele geçirilmesine katıldı. 1920-1923 yıllarında birlikleri, Basmacı gruplarını yok etti. Şubat 1921’de, komutasındaki süvari tugayı Denau ve Yurçi şehirlerini ele geçirdi ve bu başarısı için Kızıl Bayrak Nişanı ile ödüllendirildi. 1922 yazında Enver Paşa’nın çetesini yok etmesiyle ikinci Kızıl Bayrak Nişanı’nı aldı. 1924-1931 yıllarında, komutasındaki birlikler Tacikistan ve Türkmenistan’daki Basmacı kalıntılarını ortadan kaldırdı. 1935’te tümen komutanı rütbesini aldı ve 1934-1937 yıllarında Orta Asya Askeri Bölgesi komutan yardımcısı olarak görev yaptı.

Ancak hayatı zorluklarla doluydu. Haziran 1937’de tutuklandı ve Nisan 1940’ta “askeri-faşist komploya” katılmakla suçlanarak idama mahkûm edildi. Temyiz üzerine cezası 15 yıl hapis ve 5 yıl sivil haklardan yoksun bırakılma ile değiştirildi. 1954’te serbest bırakıldı ve 1955’te tamamen rehabilite edildi. Hayatının son yıllarını Moskova’da geçirdi ve 1962’de orada vefat etti.

Yakob Melkumov’un adı, 25 Nisan 2023’te Erivan’daki Çevresel Park’ta açılan “Ulusal Onur Şövalyeleri” anıt çeşmesinde ölümsüzleştirildi. Hayatı ve kahramanlıkları, Ermeni halkı için sarsılmaz bir ruh ve bağlılık örneği olmaya devam ediyor.