Հայ Գրականության և Թարգմանության Վարպետ

1911 թվականի հուլիսի 15-ին Կարսի մարզի Տայլար գյուղում ծնվել է Աղավնին (Աղավնի Արշակի Գրիգորյան), հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, մանկագիր, թարգմանչուհի, Հայկական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1967), Հայկական ԽՍՀ 1985 թվականի պետական մրցանակի դափնեկիր («Միշտ կանչող ձայներ» գրքի համար), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից: 

Աղավնի Գրիգորյանը, ով հայտնի է իր գրական կեղծանունով՝ Աղավնի, հայ գրականության բազմաշնորհ դեմք է, ում ստեղծագործությունները ճանաչում են գտել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս: Կարսի Տայլար գյուղում ծնված Աղավնին մանկուց ընկղմվել է հայկական բնաշխարհի գեղեցկության և մշակույթի ջերմության մեջ, որոնք դարձել են նրա գրական ստեղծագործությունների անսպառ ոգեշնչման աղբյուր: Նրա գրիչը, լինի դա բանաստեղծություն, վեպ, մանկական հեքիաթ, թե թարգմանություն, միշտ արտացոլել է հայ ժողովրդի հոգևոր խորությունն ու պատմական ժառանգությունը: 

1930 թվականին Աղավնին ավարտել է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) մանկավարժական տեխնիկումը, որտեղ ձևավորվել է նրա մտավոր և ստեղծագործական աշխարհայացքը: Նույն տարում նա սկսել է աշխատել հայկական մամուլում՝ «Պիոներ կանչ», «Ավանգարդ», «Կոլխոզնիկ», «Գրական թերթ» և «Սովետական Հայաստան» թերթերի խմբագրություններում, ինչպես նաև Երևանի ռադիոհաղորդումների խմբագրությունում: Բացի այդ, նա գործունեություն է ծավալել Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում՝ նպաստելով հայ մշակույթի միջազգային ճանաչմանը: 

Աղավնու գրական ճանապարհը սկսվել է 1928 թվականին, երբ նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է Լենինականի «Բանվոր» թերթում: Նրա վաղ ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են «Արտերի լիրիկան» (1930), «Արթիկի տուֆը» (1933) և «Մանթաշ» (1934), ցույց են տալիս նրա բանաստեղծական տաղանդը, որը ներծծված է հայրենի Շիրակի դաշտի գույներով և հույզերով: Նրա մանկական գրքերը, օրինակ՝ «Կաքավաձոր» (1937) և «Վանկա ոսկեձեռիկը» (1943), գրավել են երիտասարդ ընթերցողների սրտերը իրենց ջերմությամբ և անմիջականությամբ: Նրա «Շիրակ» վեպը, որը հրատարակվել է մի քանի խմբագրությամբ (1954, 1957, 1963, 1964, 1973), թարգմանվել է ռուսերեն և ուկրաիներեն՝ դառնալով հայ արձակի կարևոր նվաճումներից մեկը: Այս վեպը, որը պատմում է հայ գյուղացիության կյանքի և պայքարի մասին, արժանացել է ընթերցողների և քննադատների բարձր գնահատանքի: 

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Աղավնու գրիչը ծառայել է հայրենասիրական գաղափարներին: Նրա «Ռազմի երգեր» (1942), «Պարտիզան Վասյան» (1942) և «Հայրենիքի համար» (1950) ժողովածուները արտացոլում են ժողովրդի ոգին և դիմադրությունը: Նրա «Միշտ կանչող ձայներ» (1983) գիրքը, որը ներառում է վիպակ, պատմվածքներ, հուշեր և բանաստեղծություններ, արժանացել է Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի՝ դառնալով նրա ստեղծագործական ճանապարհի գագաթնակետերից մեկը: 

Աղավնին նաև խոշոր թարգմանչուհի էր, ով հայ ընթերցողներին ծանոթացրել է համաշխարհային գրականության գլուխգործոցներին: Նա թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Նիկոլայ Նեկրասովի, Սամուիլ Մարշակի, Ագնիա Բարտոյի, Պավլո Տիչինայի և այլոց ստեղծագործություններ: Նրա թարգմանությունները, ինչպիսիք են Պուշկինի «Լիրիկա» (1974), Լերմոնտովի «Ընտիր երկեր» (1941, 1965, 1982) և Տիչինայի «Իմ ժողովրդին» (1973), առանձնանում են բնագրի ոգու և գեղարվեստական նրբության պահպանմամբ: Նրա թարգմանությունները կամրջել են հայ և համաշխարհային գրականությունները՝ հարստացնելով հայ ընթերցողի աշխարհը: 

Աղավնու նվաճումները ճանաչվել են բազմաթիվ պարգևներով՝ «Պատվո նշան» (1961), Աշխատանքային կարմիր դրոշի (1971) և Ժողովրդների բարեկամության (1981) շքանշաններով: Նրա ստեղծագործությունները, որոնք պահպանվում են Հայաստանի գրադարաններում և Երևանի Ժամանակակից գրականության թանգարանում, վկայում են նրա բազմակողմանի տաղանդի մասին: Աղավնին մահացել է Երևանում 1992 թվականին, թողնելով հարուստ ժառանգություն, որը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին և գրողներին:

—

Мастер Армянской Литературы и Перевода 

**Русский
15 июля 1911 года в селе Тайлар Карсской области родилась Агавни (Агавни Аршаковна Григорян), армянская поэтесса, прозаик, детская писательница, переводчица, заслуженный деятель культуры Армянской ССР (1967), лауреат Государственной премии Армянской ССР 1985 года (за книгу «Всегда зовущие голоса»), член Союза писателей СССР с 1934 года. 

Агавни Григорян, известная под литературным псевдонимом Агавни, — многогранная фигура армянской литературы, чьи произведения получили признание как в Армении, так и за её пределами. Родившись в селе Тайлар Карсской области, она с детства впитала красоту армянской природы и тепло культуры, которые стали неиссякаемым источником вдохновения для её творчества. Её перо, будь то стихи, романы, детские сказки или переводы, всегда отражало духовную глубину и историческое наследие армянского народа. 

В 1930 году Агавни окончила педагогический техникум в Ленинакане (ныне Гюмри), где сформировались её интеллектуальные и творческие взгляды. В том же году она начала работать в армянской прессе, в редакциях газет «Пионер канч», «Авангард», «Колхозник», «Литературная газета» и «Советская Армения», а также в редакции радиопередач Еревана. Кроме того, она активно участвовала в деятельности Армянского общества дружбы и культурных связей с зарубежными странами, способствуя международному признанию армянской культуры. 

Литературный путь Агавни начался в 1928 году с публикации её первого стихотворения в ленинаканской газете «Банвор». Её ранние произведения, такие как «Лирика полей» (1930), «Туф Артика» (1933) и «Манташ» (1934), демонстрируют её поэтический талант, пропитанный красками и эмоциями родного Ширака. Её детские книги, такие как «Какавадзор» (1937) и «Ванка-золотые руки» (1943), завоевали любовь юных читателей своей теплотой и искренностью. Её роман «Ширак», опубликованный в нескольких изданиях (1954, 1957, 1963, 1964, 1973), был переведён на русский и украинский языки, став одним из ключевых достижений армянской прозы. Этот роман, повествующий о жизни и борьбе армянского крестьянства, получил высокую оценку читателей и критиков. 

В годы Великой Отечественной войны перо Агавни служило патриотическим идеалам. Её сборники «Песни войны» (1942), «Партизан Вася» (1942) и «За Родину» (1950) отражают дух и стойкость народа. Её книга «Всегда зовущие голоса» (1983), включающая повесть, рассказы, мемуары и стихи, была удостоена Государственной премии Армянской ССР, став вершиной её творческого пути. 

Агавни также была выдающимся переводчиком, познакомившим армянских читателей с шедеврами мировой литературы. Она перевела произведения Александра Пушкина, Михаила Лермонтова, Николая Некрасова, Самуила Маршака, Агнии Барто, Павло Тычины и других. Её переводы, включая «Лирику» Пушкина (1974), «Избранные произведения» Лермонтова (1941, 1965, 1982) и «Моему народу» Тычины (1973), отличаются сохранением духа и художественной тонкости оригиналов. Её переводы стали мостом между армянской и мировой литературой, обогащая мир армянского читателя. 

Достижения Агавни были отмечены множеством наград: орденами «Знак Почёта» (1961), Трудового Красного Знамени (1971) и Дружбы народов (1981). Её произведения, хранящиеся в библиотеках Армении и Ереванском музее современной литературы, свидетельствуют о её многогранном таланте. Агавни ушла из жизни в Ереване в 1992 году, оставив богатое наследие, которое продолжает вдохновлять читателей и писателей.

—

Master of Armenian Literature and Translation 

**English
On July 15, 1911, in the village of Taylar, Kars Province, Aghavni (Aghavni Arshakovna Grigoryan) was born, an Armenian poetess, prose writer, children’s writer, translator, Honored Cultural Worker of the Armenian SSR (1967), laureate of the Armenian SSR State Prize in 1985 (for the book *Always Calling Voices*), and member of the USSR Writers’ Union since 1934. 

Aghavni Grigoryan, known by her literary pseudonym Aghavni, is a multifaceted figure in Armenian literature, whose works have gained recognition both in Armenia and beyond. Born in the village of Taylar in the Kars region, she absorbed the beauty of Armenian nature and the warmth of its culture from childhood, which became an inexhaustible source of inspiration for her creative work. Her pen, whether crafting poems, novels, children’s tales, or translations, always reflected the spiritual depth and historical heritage of the Armenian people. 

In 1930, Aghavni graduated from the pedagogical college in Leninakan (now Gyumri), where her intellectual and creative worldview took shape. That same year, she began working in the Armenian press, contributing to the editorial offices of newspapers such as *Pioner Kanch*, *Avangard*, *Kolhoznik*, *Literary Gazette*, and *Soviet Armenia*, as well as the Yerevan radio broadcasting editorial team. She also played an active role in the Armenian Society for Friendship and Cultural Relations with Foreign Countries, promoting the international recognition of Armenian culture. 

Aghavni’s literary journey began in 1928 with the publication of her first poem in the Leninakan newspaper *Banvor*. Her early works, such as *Lyrics of the Fields* (1930), *Tuff of Artik* (1933), and *Mantash* (1934), showcase her poetic talent, imbued with the colors and emotions of her native Shirak. Her children’s books, like *Kakavadzor* (1937) and *Vanka the Golden-Handed* (1943), won the hearts of young readers with their warmth and sincerity. Her novel *Shirak*, published in multiple editions (1954, 1957, 1963, 1964, 1973), was translated into Russian and Ukrainian, becoming a significant achievement in Armenian prose. This novel, which tells the story of the life and struggles of Armenian peasants, earned high praise from readers and critics alike. 

During the Great Patriotic War, Aghavni’s pen served patriotic ideals. Her collections *Songs of War* (1942), *Partisan Vasya* (1942), and *For the Motherland* (1950) reflect the spirit and resilience of the people. Her book *Always Calling Voices* (1983), encompassing a novella, short stories, memoirs, and poems, was awarded the Armenian SSR State Prize, marking one of the pinnacles of her creative journey. 

Aghavni was also an outstanding translator, introducing Armenian readers to masterpieces of world literature. She translated works by Alexander Pushkin, Mikhail Lermontov, Nikolai Nekrasov, Samuil Marshak, Agniya Barto, Pavlo Tychyna, and others. Her translations, including Pushkin’s *Lyrics* (1974), Lermontov’s *Selected Works* (1941, 1965, 1982), and Tychyna’s *To My People* (1973), are distinguished by their fidelity to the spirit and artistic nuance of the originals. Her translations bridged Armenian and world literature, enriching the Armenian reader’s world. 

Aghavni’s achievements were recognized with numerous awards: the Order of the Badge of Honor (1961), the Order of the Red Banner of Labor (1971), and the Order of Friendship of Peoples (1981). Her works, preserved in Armenia’s libraries and the Yerevan Museum of Modern Literature, testify to her versatile talent. Aghavni passed away in Yerevan in 1992, leaving a rich legacy that continues to inspire readers and writers.