Էքսպրեսիոնիզմ և հայրենիք

1944 թվականի հուլիսի 19-ին Երևանում ծնվել է Հաղթանակ Շմավոնի Շահումյանը, հայ նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2010), Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, որի ստեղծագործությունները խորապես արմատավորված են հայկական մշակույթում և ազգային ինքնության մեջ:

Ծնվելով Հայկական ԽՍՀ-ի մայրաքաղաքում՝ Շահումյանը մեծացել է հայկական արվեստի և ավանդույթների մթնոլորտում, ինչը մեծապես ազդել է նրա գեղարվեստական տեսլականի վրա:

1967 թվականին նա ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, որտեղ ձևավորվել են նրա գեղարվեստական հմտությունները: 1977-1989 թվականներին Շահումյանը եղել է Երևանի գլխավոր նկարիչը՝ նպաստելով մայրաքաղաքի գեղագիտական ձևավորմանը: Նրա արվեստը խորապես կապված է Հայաստանի հետ՝ արտացոլելով հայ ժողովրդի պատմությունը, մշակույթը և հոգևոր ժառանգությունը: Նրա աշխատանքներին բնորոշ են ֆիգուրատիվ մտածողությունը, էքսպրեսիոնիստական մոտեցումը և խորհրդապաշտական ընկալումները, որոնք արտահայտում են հայկական իրականության խորքային ընկալում:

Շահումյանի ստեղծագործությունները ներառում են ինչպես գեղանկարներ, այնպես էլ քանդակներ: Նրա հայտնի աշխատանքներից են «Ես տեսա երկնագույն թռչուն» (1979, ինքնակենսագրական), «Հումանիտար օգնություն» (1988), «Երկնագույն երազ» (1994, ջրաներկ), Դանթեին նվիրված շարքը (2000, ջրաներկ), Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» մոտիվներով շարքը (2000), ինչպես նաև «Հայաստան»՝ Մարդկության կենաց ծառը (2011): Նրա «Եռանկար» շարքը, նվիրված Հայոց եղեռնի 100-ամյակին (2014), խորապես արտացոլում է հայ ժողովրդի ողբերգական պատմությունը: Նրա քանդակներից են «Քարը քարի վրա», «Պատգամ» (2005), «Թագադիրը» և «Հայկական հարցը» (2010), որոնք խորհրդանշում են հայ ժողովրդի դիմակայությունն ու հոգևոր ուժը:

Հայաստանի հետ նրա կապն ամրապնդվել է նաև հայ արվեստագետների հետ համագործակցությամբ: Շահումյանը սերտորեն աշխատել է ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղյանի և քանդակագործ Տիգրան Արզումանյանի հետ՝ ստեղծելով արվեստի գործեր, որոնք արձագանքում են հայկական մշակույթի խորքերին: Նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են բազմաթիվ միջազգային ցուցահանդեսներում՝ Պիրեն (Հարավսլավիա, 1977), Վարշավա (1985), Մոսկվա (1991), ԱՄՆ (1989, 1992), Փարիզ (1994, 1996, 1998, 1999), Մելբուրն (2000) և Լիբանան (2018): Նրա աշխատանքները պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Վարշավայի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում և Վատիկանի հավաքածուում:

Հաղթանակ Շահումյանի արվեստը ոչ միայն արտացոլում է հայ ժողովրդի պատմությունն ու հոգևորությունը, այլև կամուրջ է Հայաստանի և աշխարհի միջև: Նրա նվիրվածությունը հայ մշակույթին, պարգևները՝ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2010) և Մովսես Խորենացու մեդալ (2020), ընդգծում են նրա կարևոր դերը հայ արվեստի պատմության մեջ: Շահումյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայկական ինքնության խորքային արտահայտությունը:

—

### Биография на русском языке

Экспрессионизм и родина

19 июля 1944 года в Ереване родился Хагтанак Шмавонович Шаумян, армянский художник, заслуженный художник Армении (2010), член Союза художников Армении, чьи произведения глубоко укоренены в армянской культуре и национальной идентичности. Родившись в столице Армянской ССР, Шаумян вырос в атмосфере армянского искусства и традиций, что оказало значительное влияние на его художественное видение.

В 1967 году он окончил Ереванский художественно-театральный институт, где сформировались его художественные навыки. С 1977 по 1989 год Шаумян занимал пост главного художника Еревана, способствуя эстетическому оформлению города. Его искусство тесно связано с Арменией, отражая историю, культуру и духовное наследие армянского народа. Работы Шаумяна отличаются фигуративным мышлением, экспрессионистским подходом и символическими интерпретациями, выражающими глубокое восприятие армянской реальности.

Творчество Шаумяна включает как живопись, так и скульптуру. Среди его известных работ — «Я видел небесную птицу» (1979, автобиографическая), «Гуманитарная помощь» (1988), «Небесный сон» (1994, акварель), серия, посвящённая Данте (2000, акварель), серия по мотивам «Книги скорбных песнопений» Григора Нарекаци (2000), а также «Армения» — Древо жизни человечества (2011). Его серия «Триптих», посвящённая 100-летию Геноцида армян (2014), глубоко отражает трагическую историю армянского народа. Среди его скульптур — «Камень на камне», «Послание» (2005), «Коронация» и «Армянский вопрос» (2010), символизирующие стойкость и духовную силу армян.

Связь Шаумяна с Арменией укреплялась также через сотрудничество с армянскими деятелями искусства. Он тесно работал с архитектором Тиграном Барсегяном и скульптором Тиграном Арзуманяном, создавая произведения, которые находят отклик в глубинах армянской культуры. Его работы выставлялись на многочисленных международных выставках: в Пирене (Югославия, 1977), Варшаве (1985), Москве (1991), США (1989, 1992), Париже (1994, 1996, 1998, 1999), Мельбурне (2000) и Ливане (2018). Его произведения хранятся в Национальной галерее Армении, Музее современного искусства в Варшаве, Третьяковской галерее в Москве и коллекции Ватикана.

Искусство Хагтанака Шаумяна не только отражает историю и духовность армянского народа, но и служит мостом между Арменией и миром. Его преданность армянской культуре, награды — звание заслуженного художника Армении (2010) и медаль Мовсеса Хоренаци (2020) — подчёркивают его важную роль в истории армянского искусства. Наследие Шаумяна продолжает вдохновлять, символизируя глубокое выражение армянской идентичности.

—

### Biography in English

Expressionism and Homeland

On July 19, 1944, in Yerevan, Haghtanak Shmavoni Shahumyan was born, an Armenian artist, Honored Artist of Armenia (2010), and member of the Artists’ Union of Armenia, whose works are deeply rooted in Armenian culture and national identity. Born in the capital of the Armenian SSR, Shahumyan grew up immersed in the atmosphere of Armenian art and traditions, which profoundly shaped his artistic vision.

In 1967, he graduated from the Yerevan Art and Theater Institute, where his artistic skills were honed. From 1977 to 1989, Shahumyan served as the chief artist of Yerevan, contributing to the city’s aesthetic development. His art is closely tied to Armenia, reflecting the history, culture, and spiritual heritage of the Armenian people. Shahumyan’s works are characterized by figurative thinking, an expressionist approach, and symbolic interpretations that convey a profound understanding of Armenian reality.

Shahumyan’s oeuvre includes both paintings and sculptures. His notable works include *I Saw a Celestial Bird* (1979, autobiographical), *Humanitarian Aid* (1988), *Celestial Dream* (1994, watercolor), a series dedicated to Dante (2000, watercolor), a series inspired by Grigor Narekatsi’s *Book of Lamentations* (2000), and *Armenia* — The Tree of Life of Humanity (2011). His *Triptych* series, dedicated to the 100th anniversary of the Armenian Genocide (2014), deeply reflects the tragic history of the Armenian people. His sculptures, such as *Stone Upon Stone*, *Message* (2005), *The Coronation*, and *The Armenian Question* (2010), symbolize the resilience and spiritual strength of Armenians.

Shahumyan’s connection to Armenia was further strengthened through collaborations with Armenian artists. He worked closely with architect Tigran Barseghyan and sculptor Tigran Arzumanyan, creating works that resonate with the depths of Armenian culture. His art has been showcased at numerous international exhibitions, including in Piran (Yugoslavia, 1977), Warsaw (1985), Moscow (1991), the USA (1989, 1992), Paris (1994, 1996, 1998, 1999), Melbourne (2000), and Lebanon (2018). His works are housed in the National Gallery of Armenia, the Museum of Modern Art in Warsaw, the Tretyakov Gallery in Moscow, and the Vatican collection.

Haghtanak Shahumyan’s art not only reflects the history and spirituality of the Armenian people but also serves as a bridge between Armenia and the world. His dedication to Armenian culture, evidenced by awards such as Honored Artist of Armenia (2010) and the Movses Khorenatsi Medal (2020), underscores his significant role in the history of Armenian art. Shahumyan’s legacy continues to inspire, symbolizing the profound expression of Armenian identity.