Հարավային Օսիայի պատերազմը և դրա ազդեցությունը հայ ժողովրդի վրա

2008 թվականի օգոստոսի 7-ին սկսվեց Հարավային Օսիայում պատերազմը, որը զգալի, բայց անուղղակի ազդեցություն ունեցավ Հայաստանի քաղաքական գործընթացների վրա:

Այս պատերազմը վերաբերում էր տարածաշրջանային անվտանգությանը, Հարավային Կովկասում ուժերի հաշվեկշռին և Հայաստանի հարաբերություններին Ռուսաստանի, Վրաստանի, Արևմուտքի և Թուրքիայի հետ: Հայաստանը, որպես Ռուսաստանի ամենամոտ դաշնակիցը տարածաշրջանում և ՀԱՊԿ-ի անդամ, հայտնվեց բարդ իրավիճակում՝ փորձելով հավասարակշռել իր պարտավորությունները, տարածաշրջանային շահերը և ներքին քաղաքական գործընթացները: Ահա պատերազմի ազդեցության հիմնական ասպեկտները Հայաստանի քաղաքական իրավիճակի վրա:

1. Ռուսաստանից կախվածության ամրապնդում: 
   Պատերազմը ընդգծեց Ռուսաստանի գերիշխող դերը որպես Հարավային Կովկասում անվտանգության երաշխավոր: Հայաստանի համար, որը կախված է Ռուսաստանից ռազմական և տնտեսական ոլորտներում (հատկապես Ղարաբաղի հակամարտության համատեքստում), դա ավելի ամրապնդեց Մոսկվայի նկատմամբ ռազմավարական կողմնորոշումը: Պատերազմից հետո Ռուսաստանը ամրապնդեց իր ռազմական բազան Հայաստանում (Գյումրիում) և 2010 թվականին երկարաձգեց դրանց մնալու պայմանագիրը մինչև 2044 թվականը: Սակայն դա նաև առաջ բերեց ներքին քննարկումներ Հայաստանի Ռուսաստանից կախվածության աստիճանի մասին:

2. Վրաստանի հետ հարաբերությունների սրացում: 
   Պատերազմը հանգեցրեց Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների խզման, ինչը դժվար դրության մեջ դրեց Հայաստանին, քանի որ Վրաստանը կարևոր տարանցիկ երթուղի էր հայկական բեռների համար (Վրաստանի նավահանգիստների միջոցով): Հայաստանը, պահպանելով չեզոքություն հակամարտության մեջ, փորձեց պահպանել աշխատանքային հարաբերություններ Վրաստանի հետ, սակայն Տբիլիսիի հակառուսական ռեթորիկան և ռուս-հայկական դաշինքի ամրապնդումը ստեղծեցին լարվածություն: Դա խթանեց Հայաստանին փնտրել այլընտրանքային ճանապարհներ առևտրի և էներգետիկ մատակարարումների համար, թեև ամբողջովին փոխարինել վրացական տարանցիկը չհաջողվեց:

3. Ներքին քաղաքականության և 2008 թվականի բողոքների ազդեցություն: 
   Պատերազմը համընկավ Հայաստանում ներքին քաղաքական ճգնաժամի հետ, որը պայմանավորված էր 2008 թվականի փետրվարին կայացած վիճելի նախագահական ընտրություններով, երբ Սերժ Սարգսյանը դարձավ նախագահ, իսկ ընդդիմությունը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավորությամբ՝ կազմակերպեց զանգվածային բողոքներ: Հարավային Օսիայում տեղի ունեցած իրադարձությունները շեղեցին միջազգային հանրության ուշադրությունը հայկական ճգնաժամից, ինչը թույլ տվեց իշխանություններին ամրապնդել իրենց դիրքերը: Սակայն պատերազմը նաև ուժեղացրեց ներքին քաղաքական բանավեճերը արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ՝ ընդդիմությունը քննադատելով Ռուսաստանից չափազանց կախվածությունը և ցույց տալով Արևմուտքից մեկուսացման ռիսկերը:

4. Թուրք-հայկական «ֆուտբոլային դիվանագիտություն»: 
   Հարավային Օսիայի պատերազմը անսպասելիորեն նպաստեց Հայաստանի և Թուրքիայի ժամանակավոր մերձեցմանը: 2008-2009 թվականներին սկսվեց հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը՝ հայտնի «ֆուտբոլային դիվանագիտություն» անվանմամբ, երբ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլա Գյուլը այցելեց Երևան՝ մասնակցելու ֆուտբոլային խաղի: Պատերազմը խթանեց Թուրքիային ավելի ակտիվ դեր խաղալ Կովկասում՝ հավասարակշռելու Ռուսաստանի ազդեցությունը, ինչը Հայաստանին հույս տվեց սահմանի բացման համար: Սակայն գործընթացը կանգ առավ Ադրբեջանի ճնշման և Ղարաբաղի հակամարտության չլուծված հարցերի պատճառով:

5. Ղարաբաղի հետ կապված մտահոգությունների ավելացում: 
   Հարավային Օսիայի պատերազմը ցույց տվեց փոքր պետությունների խոցելիությունը մեծ խաղացողների ռազմական ուժի առջև և բարձրացրեց Ղարաբաղի հակամարտության սրացման հնարավորության հարցեր: Հայաստանը, որը պաշտպանում է Ղարաբաղը, սկսեց ավելի մեծապես դիմել Ռուսաստանին՝ Ադրբեջանի դեմ անվտանգության երաշխավոր, որը, իր հերթին, ամրապնդեց կապերը Թուրքիայի հետ և ավելացրեց ռազմական ծախսերը: Դա ուժեղացրեց տարածաշրջանի միլիտարիզացիան և ներքին քննարկումները Հայաստանում՝ դիվանագիտական կարգավորման անհրաժեշտության մասին:

6. Էկոնոմիկական և սոցիալական հետևանքներ: 
   Պատերազմը խաթարեց տարածաշրջանային առևտրային ուղիները, ինչը բացասաբար ազդեց Հայաստանի տնտեսության վրա, որը արդեն թուլացած էր Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից կիրառվող բլոկադայի պատճառով: Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև սահմանի փակումը դժվարացրեց ապրանքների մատակարարումը, ինչը բարձրացրեց գները և ավելացրեց սոցիալական դժգոհությունը: Դա ճնշում ավելացրեց Սերժ Սարգսյանի կառավարության վրա, որը արդեն բախվում էր ընտրություններից հետո բողոքներին:

**Կարևոր փոփոխություններ քաղաքական գործընթացներում**: 
– **Սերժ Սարգսյանի իշխանության ամրապնդում**: Պատերազմը շեղեց ուշադրությունը ներքին ճգնաժամից, թույլ տալով իշխանություններին ամրապնդել իրենց դիրքերը՝ ընդդիմության բողոքների պայմաններում: 
– **Ռուսաստանի հետ դաշինքի խորացում**: Հայաստանն ավելի սերտ ինտեգրվեց ռուսական կառույցներում (ՀԱՊԿ, տնտեսական համաձայնագրեր), ինչը սահմանափակեց նրա արտաքին քաղաքական մանևրելու հնարավորությունները: 
– **Արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացիայի փորձ**: Պատերազմը խթանեց Հայաստանին՝ զգուշորեն մերձենալ Արևմուտքին և Թուրքիային, սակայն դա հաջողությամբ չպսակվեց Ղարաբաղի հարցի և Ռուսաստանի ճնշման պատճառով: 
– **Հասարակական բանավեճերի աճ**: Հայաստանի հասարակությունում ավելացան Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հավասարակշռության, ինչպես նաև անվտանգության վերաբերյալ քննարկումները՝ անկայուն տարածաշրջանի պայմաններում:

**Եզրակացություն**: 2008 թվականի Հարավային Օսիայի պատերազմը ամրապնդեց Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից, սրեց նրա геополитական խոցելիությունը և ազդեց ներքին քաղաքական գործընթացների վրա՝ ամրապնդելով իշխանությունների դիրքերը ճգնաժամի ֆոնին: Ընդամենը այն խթանեց նոր դիվանագիտական լուծումների որոնումը, օրինակ՝ Թուրքիայի հետ նորմալիզացիայի փորձը, սակայն այդ ջանքերը զգալի արդյունքի չեն հանգեցրել տարածաշրջանային և ներքին սահմանափակումների պատճառով:

—

### Русский
Война в Южной Осетии и её влияние на армянский народ

7 августа 2008 года началась война в Южной Осетии, которая оказала значительное, но косвенное влияние на политические процессы в Армении, поскольку затрагивала региональную безопасность, баланс сил на Южном Кавказе и отношения Армении с ключевыми игроками — Россией, Грузией, Западом и Турцией. Армения, как ближайший союзник России в регионе и член ОДКБ, оказалась в сложной ситуации, балансируя между своими обязательствами, региональными интересами и внутренними политическими процессами. Вот основные аспекты влияния войны на политическую ситуацию в Армении:

1. Укрепление зависимости от России: 
   Война подчеркнула доминирующую роль России как гаранта безопасности на Южном Кавказе. Для Армении, которая сильно зависит от России в военной и экономической сферах (особенно в контексте конфликта в Нагорном Карабахе), это усилило стратегическую ориентацию на Москву. После войны Россия укрепила свои военные базы в Армении (в Гюмри) и продлила договор о их пребывании до 2044 года в 2010 году. Это стало ответом на усиление российского влияния в регионе, но также вызвало внутренние дискуссии о степени зависимости Армении от России.

2. Обострение отношений с Грузией: 
   Война привела к разрыву дипломатических отношений между Россией и Грузией, что поставило Армению в сложное положение, так как Грузия была важным транзитным маршрутом для армянских грузов (через грузинские порты). Армения, сохраняя нейтралитет в конфликте, старалась поддерживать рабочие отношения с Грузией, но антироссийская риторика Тбилиси и укрепление российско-армянского альянса создавали напряжённость. Это подтолкнуло Армению к поиску альтернативных путей для торговли и энергоснабжения, хотя полностью заменить грузинский транзит не удалось.

3. Влияние на внутреннюю политику и протесты 2008 года: 
   Война совпала с внутриполитическим кризисом в Армении, вызванным спорными президентскими выборами в феврале 2008 года, когда Серж Саргсян стал президентом, а оппозиция во главе с Левоном Тер-Петросяном организовала массовые протесты. События в Южной Осетии отвлекли внимание международного сообщества от армянского кризиса, что позволило властям консолидировать власть. Однако война также усилила внутриполитические дебаты о внешней политике: оппозиция критиковала чрезмерную зависимость от России, указывая на риски изоляции от Запада.

4. Турецко-армянская “футбольная дипломатия”: 
   Война в Южной Осетии неожиданно способствовала временному сближению Армении и Турции. В 2008–2009 годах начался процесс нормализации отношений, известный как “футбольная дипломатия”, когда президент Турции Абдулла Гюль посетил Ереван для участия в футбольном матче. Война подтолкнула Турцию к более активной роли на Кавказе, чтобы сбалансировать влияние России, что дало Армении надежду на открытие границы. Однако процесс застопорился из-за давления Азербайджана и нерешённых вопросов по Нагорному Карабаху.

5. Усиление озабоченности по Нагорному Карабаху: 
   Война в Южной Осетии показала уязвимость малых государств перед военной мощью крупных игроков и подняла вопросы о возможной эскалации карабахского конфликта. Армения, поддерживающая Нагорный Карабах, начала ещё больше полагаться на Россию как на гаранта безопасности против Азербайджана, который, в свою очередь, укреплял связи с Турцией и наращивал военные расходы. Это усилило милитаризацию региона и внутренние дискуссии в Армении о необходимости дипломатического урегулирования конфликта.

6. Экономические и социальные последствия: 
   Война нарушила региональные торговые пути, что негативно сказалось на экономике Армении, уже ослабленной блокадой со стороны Турции и Азербайджана. Закрытие границы между Россией и Грузией затруднило поставки товаров, что вызвало рост цен и усилило социальное недовольство. Это добавило давления на правительство Саргсяна, которое уже сталкивалось с протестами после выборов.

**Ключевые изменения в политических процессах**: 
– Консолидация власти Сержа Саргсяна: Война отвлекла внимание от внутреннего кризиса, позволив властям укрепить свои позиции, несмотря на протесты оппозиции. 
– Углубление союза с Россией: Армения ещё сильнее интегрировалась в российские структуры (ОДКБ, экономические соглашения), что ограничило её внешнеполитическую манёвренность. 
– Попытка диверсификации внешней политики: Война подтолкнула Армению к осторожным попыткам сближения с Западом и Турцией, хотя они не увенчались успехом из-за карабахского вопроса и давления России. 
– Рост общественных дискуссий: В армянском обществе усилились дебаты о балансе между Россией и Западом, а также о безопасности в условиях нестабильного региона.

**Итог**: Война в Южной Осетии 2008 года усилила зависимость Армении от России, обострила её геополитическую уязвимость и повлияла на внутренние политические процессы, укрепив позиции властей на фоне кризиса. Одновременно она подтолкнула Армению к поиску новых дипломатических решений, таких как попытка нормализации с Турцией, но эти усилия не привели к значительным результатам из-за региональных и внутренних ограничений.

—

### Английский

The War in South Ossetia and Its Impact on the Armenian People

On July 7, 2008, the war in South Ossetia began, exerting a significant yet indirect influence on the political processes in Armenia, as it affected regional security, the balance of power in the South Caucasus, and Armenia’s relationships with key players—Russia, Georgia, the West, and Turkey. As Russia’s closest ally in the region and a member of the CSTO, Armenia found itself in a challenging position, balancing its obligations, regional interests, and internal political dynamics. Here are the main aspects of the war’s impact on Armenia’s political situation:

1. Strengthening dependence on Russia: 
   The war highlighted Russia’s dominant role as a guarantor of security in the South Caucasus. For Armenia, heavily reliant on Russia in military and economic spheres (especially regarding the Nagorno-Karabakh conflict), this reinforced its strategic orientation toward Moscow. Post-war, Russia strengthened its military bases in Armenia (in Gyumri) and extended the agreement on their presence until 2044 in 2010. This was a response to growing Russian influence but also sparked internal debates about Armenia’s degree of dependence on Russia.

2. Escalation of tensions with Georgia: 
   The war led to a break in diplomatic relations between Russia and Georgia, placing Armenia in a difficult position, as Georgia was a vital transit route for Armenian goods (via Georgian ports). Maintaining neutrality in the conflict, Armenia sought to preserve working relations with Georgia, but Tbilisi’s anti-Russian rhetoric and the strengthening of the Russo-Armenian alliance created tension. This pushed Armenia to seek alternative trade and energy supply routes, though fully replacing Georgian transit proved impossible.

3. Impact on internal politics and the 2008 protests: 
   The war coincided with an internal political crisis in Armenia, triggered by the disputed presidential elections in February 2008, when Serzh Sargsyan became president and the opposition, led by Levon Ter-Petrosyan, organized mass protests. The events in South Ossetia diverted international attention from the Armenian crisis, allowing the authorities to consolidate power. However, the war also intensified domestic debates on foreign policy, with the opposition criticizing excessive dependence on Russia and highlighting risks of isolation from the West.

4. Turkish-Armenian “football diplomacy”: 
   The South Ossetia war unexpectedly facilitated a temporary rapprochement between Armenia and Turkey. In 2008–2009, a normalization process known as “football diplomacy” began, when Turkish President Abdullah Gül visited Yerevan for a football match. The war prompted Turkey to take a more active role in the Caucasus to counterbalance Russian influence, giving Armenia hope for border opening. However, the process stalled due to pressure from Azerbaijan and unresolved issues over Nagorno-Karabakh.

5. Heightened concerns over Nagorno-Karabakh: 
   The war in South Ossetia exposed the vulnerability of small states to the military might of major powers and raised questions about a potential escalation of the Karabakh conflict. Armenia, supporting Nagorno-Karabakh, began to rely even more on Russia as a security guarantor against Azerbaijan, which, in turn, strengthened ties with Turkey and increased military spending. This fueled regional militarization and sparked internal discussions in Armenia about the need for diplomatic resolution of the conflict.

6. Economic and social consequences: 
   The war disrupted regional trade routes, negatively impacting Armenia’s economy, already weakened by blockades from Turkey and Azerbaijan. The closure of the Russia-Georgia border complicated goods deliveries, driving up prices and intensifying social discontent. This added pressure on Sargsyan’s government, already facing protests post-election.

**Key changes in political processes**: 
– Consolidation of Serzh Sargsyan’s power: The war diverted attention from the internal crisis, enabling authorities to strengthen their positions despite opposition protests. 
– Deepening alliance with Russia: Armenia became more integrated into Russian structures (CSTO, economic agreements), limiting its foreign policy maneuverability. 
– Attempt at diversifying foreign policy: The war encouraged Armenia to cautiously pursue rapprochement with the West and Turkey, though these efforts failed due to the Karabakh issue and Russian pressure. 
– Rise in public debates: Armenian society saw increased discussions on balancing Russia and the West, as well as security in an unstable region.

**Conclusion**: The 2008 South Ossetia war deepened Armenia’s dependence on Russia, heightened its geopolitical vulnerability, and influenced internal political processes, strengthening the authorities amid the crisis. At the same time, it pushed Armenia toward seeking new diplomatic solutions, such as normalization with Turkey, but these efforts yielded no significant results due to regional and internal constraints.

—

### Турецки

Güney Osetya Savaşı ve Ermeni Halkı Üzerindeki Etkisi

7 Ağustos 2008’de Güney Osetya’da savaş başladı ve bu, Ermenistan’daki siyasi süreçler üzerinde önemli ancak dolaylı bir etki yarattı. Savaş, bölgesel güvenliği, Güney Kafkasya’daki güç dengesini ve Ermenistan’ın Rusya, Gürcistan, Batı ve Türkiye gibi kilit oyuncularla ilişkilerini etkiledi. Bölgedeki Rusya’nın en yakın müttefiki ve KGAÖ üyesi olarak Ermenistan, yükümlülükleri, bölgesel çıkarları ve iç siyasi dinamikler arasında denge kurmaya çalışarak zor bir durumda kaldı. Savaşın Ermenistan’ın siyasi durumuna olan temel etkileri şunlardır:

1. Rusya’ya bağımlılığın güçlenmesi: 
   Savaş, Rusya’nın Güney Kafkasya’da güvenlik garantörü olarak dominant rolünü vurguladı. Dağlık Karabağ çatışması bağlamında askeri ve ekonomik alanlarda Rusya’ya büyük ölçüde bağımlı olan Ermenistan için bu, Moskova’ya yönelik stratejik yönelimi pekiştirdi. Savaş sonrası Rusya, Ermenistan’daki (Gümrü’deki) askeri üslerini güçlendirdi ve 2010’da varlık anlaşmasını 2044’e kadar uzattı. Bu, Rus etkisinin artmasına bir yanıt oldu, ancak aynı zamanda Ermenistan’ın Rusya’ya bağımlılık derecesi hakkında iç tartışmalara yol açtı.

2. Gürcistan ile ilişkilerin gerilmesi: 
   Savaş, Rusya ile Gürcistan arasındaki diplomatik ilişkilerin kopmasına neden oldu ve bu, Ermenistan’ı zor bir duruma soktu, çünkü Gürcistan Ermeni malları için önemli bir transit rotaydı (Gürcü limanları üzerinden). Çatışmada tarafsız kalarak Gürcistan ile işleyen ilişkileri koruma çabasına giren Ermenistan, Tiflis’in anti-Rus

### Заголовки
– Հայերեն: «2008 թվականի օգոստոսի 7-ին՝ Հարավային Օսիայի պատերազմը և դրա ազդեցությունը հայ ժողովրդի վրա»
– Русский: «7 августа 2008 года — Война в Южной Осетии и её влияние на армянский народ»
– Английский: «July 7, 2008 — The War in South Ossetia and Its Impact on the Armenian People»
– Турецкий: «7 Ağustos 2008 — Güney Osetya Savaşı ve Ermeni Halkı Üzerindeki Etkisi»
– Грузинский: «2008 წლის 7 აგვისტო — სამხრეთ ოსეთის ომი და მისი გავლენა სომხურ ხალხზე»

—

### Грузинский

სამხრეთ ოსეთის ომი და მისი გავლენა სომხურ ხალხზე

2008 წლის 7 აგვისტოს დაიწყო სამხრეთ ოსეთში ომი, რომელმაც მნიშვნელოვანი, მაგრამ ირიბი გავლენა იქონია სომხეთის პოლიტიკურ პროცესებზე, რადგან ეს შეეხო რეგიონულ უსაფრთხოებას, ძალთა ბალანსს სამხრეთ კავკასიაში და სომხეთის ურთიერთობებს რუსეთთან, საქართველოსთან, დასავლეთთან და თურქეთთან. როგორც რეგიონში რუსეთის უახლოესი მოკავშირე და კვლავდამყოფობითი უსაფრთხოების ორგანიზაციის (KUA) წევრი, სომხეთი აღმოჩნდა რთულ მდგომარეობაში, რადგან ცდილობდა თავისი ვალდებულებების, რეგიონული ინტერესებისა და შიდა პოლიტიკური პროცესების დაბალანსებას. აი, ომის ძირითადი ასპექტები სომხეთის პოლიტიკურ მდგომარეობაზე:

1. რუსეთზე დამოკიდებულების გაძლიერება: 
   ომმა გაამძაფრა რუსეთის დომინანტური როლი, როგორც სამხრეთ კავკასიის უსაფრთხოების გარანტორი. სომხეთისთვის, რომელიც ძლიერად არის დამოკიდებული რუსეთზე სამხედრო და ეკონომიკურ სფეროებში (განსაკუთრებით აფხაზეთის კონფლიქტის კონტექსტში), ეს გაზარდა მოსკოვისკენ სტრატეგიული ორიენტაცია. ომის შემდეგ რუსეთმა გააძლიერა თავისი სამხედრო ბაზები სომხეთში (გუმრიში) და 2010 წელს გააგრძელა მათი ყოფნის შეთანხმება 2044 წლამდე. ეს იყო რუსული გავლენის გაზრდის პასუხი, მაგრამ ასევე გამოიწვია შიდა დისკუსიები სომხეთის რუსეთზე დამოკიდებულების ხარისხის შესახებ.

2. ურთიერთობების გამწვავება საქართველოსთან: 
   ომმა გამოიწვია დიპლომატიური ურთიერთობების გაწყვეტა რუსეთსა და საქართველოს შორის, რამაც სომხეთი რთულ მდგომარეობაში ჩააგდო, რადგან საქართველო იყო მნიშვნელოვანი ტრანზიტული მარშრუტი სომხური საქონლისთვის (საქართველოს პორტების მეშვეობით). კონფლიქტში ნეიტრალიტეტის შენარჩუნებით, სომხეთი ცდილობდა საქართველოსთან სამუშაო ურთიერთობების შენარჩუნებას, მაგრამ თბილისის ანტისაბჭოთა რიტორიკამ და რუსეთ-სომხური ალიანსის გაძლიერებამ შექმნა დაძაბულობა. ეს უბიძგა სომხეთს ვაჭრობისა და ენერგომატარებლების ალტერნატიული მარშრუტების ძებნას, თუმცა სრულად ჩანაცვლება საქართველოს ტრანზიტი ვერ მოხერხდა.

3. გავლენა შიდა პოლიტიკაზე და 2008 წლის პროტესტებზე: 
   ომი დაემთხვა სომხეთში შიდა პოლიტიკურ კრიზისს, რომელიც გამოწვეული იყო 2008 წლის თებერვალში გამართული დავალი საპრეზიდენტო არჩევნებით, როდესაც სერჟ სარგსიანი გახდა პრეზიდენტი, ხოლო ოპოზიციამ, ლევონ თერპეტროსიანის მ management-ით, მოაწყო მასობრივი პროტესტები. სამხრეთ ოსეთში მომხდარი მოვლენებმა გადაარტყა საერთაშორისო საზოგადოების ყურადღება სომხური კრიზისიდან, რამაც ხელისუფლებას ძალაუფლების გაერთიანება შეეძლო. თუმცა ომმა ასევე გაამძაფრა შიდა პოლიტიკური დებატები საგარეო პოლიტიკის შესახებ: ოპოზიცია გააკრიტიკა რუსეთზე ჭარბი დამოკიდებულება და მიუთითა დასავლეთისგან იზოლაციის რისკებზე.

4. თურქ-სომხური “ფეხბურთის დიპლომატია”: 
   სამხრეთ ოსეთის ომმა მოულოდნელად ხელი შეუწყო სომხეთისა და თურქეთის დროებით მოკავშირეებას. 2008-2009 წლებში დაიწყო ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესი, ცნობილი როგორც “ფეხბურთის დიპლომატია”, როდესაც თურქეთის პრეზიდენტმა აბდულა გიულმა ეწვია ერევანს ფეხბურთის მატჩის მისაღებად. ომმა უბიძგა თურქეთს უფრო აქტიური როლი ეთამაშა კავკასიაში, რათა გაეუმჯობესოს რუსეთის გავლენა, რამაც სომხეთს იმედი მისცა საზღვრის გახსნის. თუმცა პროცესი შეჩერდა აზერბაიჯანის ზეწოლისა და მთიანი ყარაბაღის გადაუჭრელი საკითხების გამო.

5. ყარაბაღთან დაკავშირებული შეშფოთების გაძლიერება: 
   სამხრეთ ოსეთის ომმა აჩვენა პატარა სახელმწიფოების მ vulnerability-ობა დიდი მოთამაშეების სამხედრო ძალის წინაშე და დაყენა საკითხი ყარაბაღის კონფლიქტის შესაძლო ესკალაციის შესახებ. ყარაბაღის მხარდამჭერი სომხეთი დაიწყო რუსეთზე უფრო დიდი დამოკიდებულება, როგორც უსაფრთხოების გარანტი აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, რომელმაც თავის მხრივ გააძლიერა კავშირები თურქეთთან და გაზარდა სამხედრო ხარჯები. ეს გამოიწვია რეგიონის მილიტარიზაცია და სომხეთში შიდა დისკუსიები დიპლომატიური მოგვარების აუცილებლობის შესახებ.

6. ეკონომიკური და სოციალური შედეგები: 
   ომმა დაარღვია რეგიონული სავაჭრო გზები, რამაც უარყოფითად იმოქმედა სომხეთის ეკონომიკაზე, რომელიც უკვე იყო დაქვემდებარებული თურქეთისა და აზერბაიჯანის ბლოკადას. რუსეთსა და საქართველოს შორის საზღვრის დახურვამ გაართულა საქონლის მიწოდება, რამაც გაზარდა ფასები და გააძლიერა სოციალური უკმაყოფილება. ეს დაამატა წნეხი სარგსიანის მთავრობაზე, რომელიც უკვე რეზისტობდა არჩევნების შემდეგ პროტესტებს.

**პოლიტიკური პროცესების ძირითადი ცვლილებები**: 
– სერჟ სარგსიანის ძალაუფლების გაერთიანება: ომმა გადაარტყა ყურადღება შიდა კრიზისიდან, რაც ხელისუფლებას ოპოზიციის პროტესტების მიუხედავად პოზიციების გაძლიერება შეეძლო. 
– რუსეთთან ალიანსის გაღრმავება: სომხეთი უფრო მჭიდროდ ინტეგრირდა რუსულ სტრუქტურებში (KUA, ეკონომიკური შეთანხმებები), რამაც შეზღუდა მის საგარეო პოლიტიკურ მოქნილობას. 
– საგარეო პოლიტიკის დივერსიფიკაციის მცდელობა: ომმა უბიძგა სომხეთს ფრთხილად მიეღო დასავლეთთან და თურქეთთან დაახლოების ნაბიჯები, თუმცა ეს ძალაში არ შევიდა ყარაბაღის საკითხისა და რუსეთის ზეწოლის გამო. 
– საზოგადოებრივი დისკუსიების ზრდა: სომხურ საზოგადოებაში გაიზარდა დებატები რუსეთსა და დასავლეთს შორის ბალანსისა და უსაფრთხოების შესახებ არასტაბილურ რეგიონში.

**დასკვნა**: 2008 წლის სამხრეთ ოსეთის ომმა გააძლიერა სომხეთის დამოკიდებულება რუსეთზე, გაამწვავა მისი გეოპოლიტიკური მ vulnerability-ობა და იმოქმედა შიდა პოლიტიკურ პროცესებზე, გააძლიერა ხელისუფლების პოზიციები კრიზისის ფონზე. ამავე დროს, ის უბიძგა სომხეთს ახალი დიპლომატიური გადაწყვეტილებების ძებნას, როგორიცაა თურქეთთან ნორმალიზაციის მცდელობა, მაგრამ ეს ძალისხმევა არ მოუტანა მნიშვნელოვან შედეგებს რეგიონული და შიდა შეზღუდვების გამო.

—