Տրախոմայի Դեմ Պայքարից մինչև ակնաբուժության  Կլինիկայի Հիմնում

Հայկ Մկրտչի Կանայանը, հայ ակնաբան-վիրաբույժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1947), դոցենտ (1929), մահացել է 1950 թվականի օգոստոսի 10-ին Երևանում։

Հայկ Կանայանը ծնվել է 1875 թվականին Իգդիրում։ 9 տարեկանում ընդունվել է Երևանի ռուսական գիմնազիան։ 1893 թվականին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիայում, սակայն հիվանդության պատճառով վերադարձել է հայրենիք և դասավանդել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Ավարտել է Օդեսայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը 1904 թվականին և երկու տարի աշխատել որպես ավագ օրդինատոր Վլադիմիր Ֆիլատովի ակնաբուժական կլինիկայում։ Աշխատել է Քիշնևում, Վլադիկավկազում, Բաքվում, ապա տեղափոխվել Երևան՝ աշխատելով քաղաքային բուժարանում։ 1925 թվականից դասախոսել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, հիմնել աչքի հիվանդությունների ամբիոն և կլինիկա։

Կանայանը բարձր վարպետությամբ կատարել է աչքի վիրահատություններ և 1920-1930-ականներին մշակել է տրախոմայով հիվանդների բուժման միջոցառումներ։ Նա թարգմանել է Ա. Ա. Կրյուկովի և Վիկտոր Օդինցովի «Աչքի հիվանդությունների մասին» գիրքը, որն էական դեր է խաղացել ակնաբույժների պատրաստման գործում։

—

### Русский

Борьбы с Трахомой до Основания Клиники

Айк Мкртчевич Канаян, армянский офтальмолог-хирург, заслуженный врач Армянской ССР (1947), доцент (1929), умер 10 августа 1950 года в Ереване.

Айк Канаян родился в 1875 году в Игдире. В 9 лет поступил в русскую гимназию в Ереване. В 1893 году начал обучение в Военно-медицинской академии в Санкт-Петербурге, но из-за болезни вернулся на родину и преподавал в Эчмиадзинской семинарии. В 1904 году окончил медицинский факультет Одесского университета и два года работал старшим ординатором в офтальмологической клинике Владимира Филатова. Работал в Кишинёве, Владикавказе, Баку, затем переехал в Ереван, где служил в городской больнице. С 1925 года преподавал на медицинском факультете Ереванского университета, основал кафедру и клинику глазных болезней.

Канаян мастерски проводил операции на глазах и в 1920–1930-х годах разработал меры по выявлению и лечению больных трахомой в Армении. Перевёл на армянский книгу А. А. Крюкова и Виктора Одинцова «О болезнях глаз», которая сыграла важную роль в подготовке офтальмологов.

—

### English

From Fighting Trachoma to Founding a Clinic

Hayk Mkrtchich Kanayan, an Armenian ophthalmologist-surgeon, Honored Doctor of the Armenian SSR (1947), and associate professor (1929), died on August 10, 1950, in Yerevan.

Hayk Kanayan was born in 1875 in Igdir. At age 9, he enrolled in the Russian gymnasium in Yerevan. In 1893, he began studying at the Military Medical Academy in St. Petersburg but returned to Armenia due to illness and taught at the Gevorkian Seminary in Echmiadzin. He graduated from the medical faculty of Odessa University in 1904 and worked for two years as a senior resident in Vladimir Filatov’s ophthalmology clinic. He practiced in Kishinev, Vladikavkaz, and Baku before moving to Yerevan, where he worked at the city hospital. From 1925, he taught at the medical faculty of Yerevan University, establishing the Department and Clinic of Eye Diseases.

Kanayan was highly skilled in eye surgeries and developed measures in the 1920s–1930s to identify and treat patients with trachoma in Armenia. His translation of A. A. Kryukov and Viktor Odintsov’s *On Eye Diseases* into Armenian was significant in training ophthalmologists.

—