Ստամբուլի Աչքը 

Արա Գյուլերը ծնվել է 1928 թվականի օգոստոսի 16-ին Ստամբուլի Բեյօղլու թաղամասում, հայկական ընտանիքում։ Նա աշխարհահռչակ պոլսահայ լուսանկարիչ-լրագրող էր, որը հայտնի է «Ստամբուլի աչք», «Ստամբուլի լուսանկարիչ», «100-ամյակի լավագույն լուսանկարիչ» և «անգերազանցելի ֆոտոպատմաբան» մականուններով։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Պոլսի Մխիթարյան կրթարանում։ Դպրոցական տարիներին աշխատել է Թուրքիայի կինոստուդիաներում և հաճախել Մուհսին Էրթուղրուլի թատերական դասընթացներին, որտեղ ձեռք բերած գիտելիքներն օգտագործել է 9 թատերախաղեր գրելիս։ 1950 թվականին սկսել է աշխատել «Նոր Ստամբուլ» թերթում՝ զուգահեռ ուսանելով Ստամբուլի համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետում։ Ավելի ուշ տեղափոխվել է «Հյուրիեթ» թերթի խմբագրություն։ 1958 թվականին դարձել է «Թայմ-Լայֆ» ամերիկյան հանդեսի Մերձավոր Արևելքի առաջին թղթակիցը և գործակցել «Փարիզ Մատչ», «Սթերն» և «Սանդի Թայմս» հեղինակավոր լրատվամիջոցների հետ։ 1961 թվականին, ավարտելով զինվորական ծառայությունը, աշխատանքի է անցել «Հայաթ» թերթում՝ ղեկավարելով լուսանկարչական բաժինը։ Նույն թվականին անգլիական «Լուսանկարչական տարեգիրք» ամսագիրը նրան ընդգրկել է աշխարհի 7 լավագույն լուսանկարիչների ցանկում։

1960-ականներից նրա լուսանկարները զարդարել են անվանի գրողների գրքեր և ցուցադրվել աշխարհի տարբեր ցուցահանդեսներում՝ Կանադայում, Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի պատկերասրահում, Քյոլնում։ Նկարահանել է «Հերոսի մահը» սյուրռեալիստական վավերագրական ֆիլմը՝ նվիրված «Յավուզ» ռազմանավի ապազինմանը։ 1970-ականներին ֆոտոհարցազրույցներ է վերցրել Ուինսթոն Չերչիլից, Մարիա Կալասից, Ջոն Բերգերից, Բերտրան Ռասսելից, Սալվադոր Դալիից, Պաբլո Պիկասոյից, Ինդիրա Գանդիից և այլոց։

Թուրքիայի վարչապետի հետ ուղևորության ժամանակ Գյուլերը հայտնաբերել է Աֆրոդիսիաս հնագույն քաղաքի ավերակները, որոնք պեղումներից հետո բացահայտել են հունական մշակույթի կարևոր հետքեր։ 2013 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում կայացել է նրա «Բարև ձեզ» ցուցահանդեսը, որի համար Գյուլերը ժամանել է Երևան։ Ստամբուլում նրա հայրական տունը վերածվել է տուն-թանգարանի, իսկ առաջին հարկի «Արա» սրճարանը դարձել է արվեստագետների հավաքատեղի։ Ստամբուլի Բոմոնթի գարեջրի գործարանի պատմական շենքում բացվել է Արա Գյուլերի թանգարան՝ ներկայացնելով նրա արխիվային լուսանկարները, պատմվածքները, նոթերը, տեսանյութերը, նկարները, անձնական իրերը և գրքերը։

Արա Գյուլերն արժանացել է Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշանի, Թուրքիայի մշակույթի և արվեստի մեծ պարգևի (2005) և Յըլդըզ տեխնիկական համալսարանի պատվավոր դոկտորության (2004)։ Նա մահացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Ստամբուլում։

—
Глаз Стамбула

Ара Гюлер родился 16 августа 1928 года в Бейоглу, Стамбул, в армянской семье. Он был всемирно известным стамбульским армянским фотографом и журналистом, известным как «Глаз Стамбула», «Фотограф Стамбула», «Лучший фотограф столетия» и «Непревзойденный фотохронист».

Начальное образование получил в Мхитарянской школе Стамбула. В школьные годы работал в турецких киностудиях и посещал театральные курсы Мухсина Эртугрула, где полученные знания позже применил, написав 9 пьес. С 1950 года работал в газете «Новый Стамбул», параллельно учась на экономическом факультете Стамбульского университета. Позже перешел в редакцию газеты «Хюрриет». В 1958 году стал первым корреспондентом ближневосточного филиала американского журнала «Тайм-Лайф», сотрудничал с «Пари Матч», «Штерн» и «Санди Таймс». В 1961 году, после военной службы, возглавил отдел фотографии в газете «Хаят». В том же году английский журнал «Фотографический ежегодник» включил его в список семи лучших фотографов мира.

С 1960-х годов его фотографии украшали книги известных писателей и выставлялись на международных выставках в Канаде, Нью-Йоркской галерее современного искусства, Кельне. Он снял сюрреалистический документальный фильм «Смерть героя», посвященный разоружению и уничтожению военного корабля «Явуз». В 1970-х годах брал фотоинтервью у таких фигур, как Уинстон Черчилль, Мария Каллас, Джон Бергер, Бертран Рассел, Сальвадор Дали, Пабло Пикассо, Индира Ганди и других.

Во время поездки с премьер-министром Турции Гюлер обнаружил руины древнего города Афродисиас, которые после раскопок выявили следы греческой культуры. В 2013 году в Национальной галерее Армении прошла его выставка «Здравствуйте», ради которой он приехал в Ереван. Его отчий дом в Стамбуле превращен в дом-музей, а кафе «Ара» на первом этаже стало местом встреч художников. В историческом здании пивоварни Бомонти в Стамбуле открыт музей Ара Гюлера, где представлены его архивные фотографии, рассказы, заметки, видео, картины, личные вещи и книги.

Ара Гюлер получил Орден Почетного легиона Франции, награду Турции за вклад в культуру и искусство (2005) и почетную докторскую степень Йылдызского технического университета (2004). Он умер 17 октября 2018 года в Стамбуле.

—

The Eye of Istanbul

Ara Güler was born on August 16, 1928, in Beyoğlu, Istanbul, in an Armenian family. He was a world-renowned Turkish-Armenian photographer and journalist, known as the “Eye of Istanbul,” “Istanbul’s Photographer,” “Photographer of the Century,” and “Unsurpassed Photochronicler.”

He received his early education at Istanbul’s Mkhitaryan School. During his school years, he worked in Turkish film studios and attended Muhsin Ertuğrul’s theater courses, applying the knowledge gained to write nine plays. From 1950, he worked at the *Yeni İstanbul* newspaper while studying at the economics faculty of Istanbul University. Later, he joined the *Hürriyet* newspaper. In 1958, he became the first Middle East correspondent for the American magazine *Time-Life* and collaborated with *Paris Match*, *Stern*, and *Sunday Times*. In 1961, after military service, he headed the photography department at *Hayat* newspaper. That same year, the English *Photography Annual* included him among the world’s seven best photographers.

From the 1960s, his photographs illustrated books by prominent authors and were exhibited at international venues in Canada, the New York Museum of Modern Art, and Cologne. He directed the surrealist documentary *The Death of a Hero*, dedicated to the decommissioning of the warship *Yavuz*. In the 1970s, he conducted photo interviews with figures like Winston Churchill, Maria Callas, John Berger, Bertrand Russell, Salvador Dalí, Pablo Picasso, Indira Gandhi, and others.

During a trip with Turkey’s prime minister, Güler discovered the ruins of the ancient city of Aphrodisias, which excavations revealed as a significant Greek cultural site. In 2013, his *Hello* exhibition was held at the National Gallery of Armenia, for which he visited Yerevan. His family home in Istanbul was turned into a house-museum, with the *Ara* café on the ground floor serving as a gathering place for artists. A museum dedicated to Ara Güler was opened in the historic Bomonti brewery building in Istanbul, showcasing his archival photos, stories, notes, videos, paintings, personal items, and books.

Ara Güler received France’s Legion of Honor, Turkey’s Grand Prize for Culture and Arts (2005), and an honorary doctorate from Yıldız Technical University (2004). He passed away on October 17, 2018, in Istanbul.

—
İstanbul’un Gözü

Ara Güler, 16 Ağustos 1928’de İstanbul’un Beyoğlu semtinde, Ermeni bir ailede doğdu. Dünya çapında tanınmış bir Türk-Ermeni fotoğrafçı ve gazeteciydi; “İstanbul’un Gözü”, “İstanbul’un Fotoğrafçısı”, “Yüzyılın Fotoğrafçısı” ve “Eşsiz Foto-Kronikçi” gibi lakaplarla anılırdı.

İlk eğitimini İstanbul’daki Mkhitaryan Okulu’nda aldı. Okul yıllarında Türkiye’nin film stüdyolarında çalıştı ve Muhsin Ertuğrul’un tiyatro kurslarına katıldı; burada edindiği bilgileri daha sonra dokuz oyun yazarken kullandı. 1950’den itibaren Yeni İstanbul gazetesinde çalışmaya başladı ve aynı zamanda İstanbul Üniversitesi’nin ekonomi fakültesinde öğrenim gördü. Daha sonra Hürriyet gazetesinin editör kadrosuna geçti. 1958’de Amerikan Time-Life dergisinin Ortadoğu’daki ilk muhabiri oldu ve Paris Match, Stern ile Sunday Times gibi prestijli yayınlarla iş birliği yaptı. 1961’de askerlik hizmetini tamamladıktan sonra Hayat gazetesinde fotoğraf bölümünü yönetti. Aynı yıl, İngiliz Photography Annual dergisi onu dünyanın en iyi yedi fotoğrafçısı listesine dahil etti.

1960’lardan itibaren fotoğrafları ünlü yazarların kitaplarını süsledi ve Kanada, New York Modern Sanat Müzesi ve Köln’deki sergilerde yer aldı. Yavuz savaş gemisinin hizmet dışı bırakılmasına adanmış Kahramanın Ölümü adlı sürrealist bir belgesel film çekti. 1970’lerde Winston Churchill, Maria Callas, John Berger, Bertrand Russell, Salvador Dalí, Pablo Picasso, Indira Gandhi gibi isimlerle foto-röportajlar yaptı.

Türkiye Başbakanı ile yaptığı bir gezi sırasında Aphrodisias antik kentinin kalıntılarını keşfetti; kazılar sonucunda buranın önemli bir Yunan kültürü merkezi olduğu ortaya çıktı. 2013’te Ermenistan Ulusal Galerisi’nde Merhaba adlı sergisi düzenlendi ve bu vesileyle Erivan’a gitti. İstanbul’daki baba evi bir ev-müzeye dönüştürüldü; zemin kattaki Ara kafe sanatçıların buluşma noktası oldu. İstanbul’daki Bomonti bira fabrikasının tarihi binasında Ara Güler Müzesi açıldı; burada sanatçının arşiv fotoğrafları, hikayeleri, notları, videoları, resimleri, kişisel eşyaları ve kitapları sergileniyor.

Ara Güler, Fransa’nın Onur Lejyonu Nişanı, Türkiye’nin Kültür ve Sanat Büyük Öd喧dülü (2005) ve Yıldız Teknik Üniversitesi’nden fahri doktora unvanı (2004) ile ödüllendirildi. 17 Ekim 2018’de İstanbul’da vefat etti.

---