Բեմի և Հեռուստատեսության Հումորի Արքա

Եվգենի Վահանի Պետրոսյանը (Պետրոսյանց) ծնվել է 1945 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Բաքվում։ Նա հայտնի հայ ստենդ-ափ երգիծաբան, հեռուստահաղորդավար, կատակերգու, գրող և դերասան է, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1991)։

Ծնվել է հայ մաթեմատիկոս Վահան Պետրոսյանցի (1903-1962) և հրեա Բելլա Գրիգորևնայի (1910-1967) ընտանիքում։ Դպրոցական տարիներից ելույթ է ունեցել Բաքվի ակումբներում և մշակութային կենտրոններում՝ կարդալով առակներ, բանաստեղծություններ, խաղալով ժողովրդական թատրոններում և վարելով համերգներ։

1961 թվականին ավարտել է Բաքվի միջնակարգ դպրոցը և տեղափոխվել Մոսկվա, որտեղ սովորել է Էստրադային արվեստի համառուսական ստեղծագործական կենտրոնում։ 1962 թվականից սկսել է ելույթ ունենալ պրոֆեսիոնալ բեմերում, սովորել է Մոսկվայի պետական դրամատիկական թատրոնում։ 1960-ականներից մուտք է գործել հեռուստատեսություն՝ վարելով «Կապույտ կրակներ», «Հումորի երեկոներ», «Արտլոտո», «Առավոտյան փոստ», «Անշլագ» և այլ հաղորդումներ։ 1970 թվականին ճանաչվել է ԽՍՀՄ էստրադային արտիստների 4-րդ մրցույթի հաղթող։

1979 թվականին հիմնել է «Մանրապատումներ» թատրոնը, որին կից գործում է «Էստրադային հումորի կենտրոն»՝ հավաքագրելով 19-20-րդ դարերի էստրադայի պատմության նյութեր։ Բեմադրել է բազմաթիվ ներկայացումներ, այդ թվում՝ «Բարի խոսքը կատվին էլ է հաճելի», «Ինչպե՞ս եք», «Մենք բոլորս հիմարներ ենք», «Բենեֆիս», «30 տարի բեմում», «Երբ գումարները երգում են ռոմանսներ»։ 1994 թվականից ռուսական առաջին ալիքով հեռարձակվում է նրա «Սմեխապանարամա» հաղորդումը, իսկ 1999 թվականին կայացել է «Ընտանեկան ուրախություններ» ներկայացման պրեմիերան։ Հեղինակ է «Ցանկանում են արտիստ դառնալ», «Եվգենի Պետրոսյանը անեկդոտների աշխարհում», «Մեծ խճանկար», «Ինչի վրա է ծիծաղում Պետրոսյանը» գրքերի։ 1963 թվականից բազմիցս ելույթ է ունեցել Հայաստանում։

Պարգևատրվել է ՌԴ պատվո շքանշանով (1995), ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստի (1985) և ժողովրդական արտիստի (1991) կոչումներով։ Անձնական կյանքում ամուսնացել է հինգ անգամ, ունի դուստր՝ Վիկտորինա Պետրոսյանց (արվեստաբան, պրոդյուսեր), երկու թոռ (Անդրեյ, Մարկ) և որդի՝ Վահան Պետրոսյան (2020)։ Եվգենի Պետրոսյանի ստեղծագործական ժառանգությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել ռուսական և հայկական էստրադային հումորի զարգացման վրա։

### Русский

Король юмора на сцене и телевидении

Евгений Ваганович Петросян (Петросянц) родился 16 сентября 1945 года в Баку. Известный армянский и советский стендап-комик, телеведущий, юморист, писатель и актёр, народный артист РСФСР (1991). Родился в семье армянского математика Вагана Межлумовича Петросянца (1903–1962) и еврейки Беллы Григорьевны (1910–1967). С школьных лет по собственной инициативе выступал в бакинских клубах и домах культуры, читал басни, стихи, играл в сценках народных театров и вёл концерты.

В 1961 году окончил бакинскую среднюю школу и переехал в Москву, где учился во Всероссийском творческом центре эстрадного искусства. С 1962 года начал выступать на профессиональной сцене, учился в Московском государственном драматическом театре. В 1960-х годах вошёл в телевидение, вёл программы «Голубой огонёк», «Вечера юмора», «Артлото», «Утренняя почта», «Аншлаг» и другие. В 1970 году стал лауреатом 4-го Всесоюзного конкурса артистов эстрады.

В 1979 году основал Театр миниатюр, при котором действует Центр эстрадного юмора, где собраны уникальные материалы по истории эстрады XIX–XX веков: газеты, журналы, фотографии, афиши. Поставил множество спектаклей в Московском театре эстрады, включая «Доброе слово и кошке приятно», «Как дела?», «Мы все дураки», «Бенефис», «30 лет на сцене», «Когда финансы поют романсы». С 1994 года на Первом канале выходит его программа «Смехопанорама», представляющая мастеров разговорного жанра разных поколений. В 1999 году состоялась премьера спектакля «Семейные радости», который до сих пор идёт на сцене Театра эстрады. В 2000–2005 годах создал программу «Шутка за шуткой». Автор книг «Хочу быть артистом», «Евгений Петросян в мире анекдотов», «Большая хохмоса», «На что смеётся Петросян». С 1963 года неоднократно выступал в Армении.

Награждён орденом Почёта РФ (1995), званиями заслуженного артиста РСФСР (1985) и народного артиста РСФСР (1991). Был женат пять раз, имеет дочь Викторину Петросянц (искусствовед, продюсер), двух внуков (Андрей, Марк) и сына Вагана Петросяна (2020). Творческое наследие Евгения Петросяна оказало значительное влияние на развитие русского и армянского эстрадного юмора.

### English

Monarch of Stage and Screen Humor

Yevgeny Vaganovich Petrosyan (Petrosyants) was born on September 16, 1945, in Baku. He is a renowned Armenian and Soviet stand-up comedian, television host, humorist, writer, and actor, People’s Artist of the RSFSR (1991). Born to Armenian mathematician Vagan Mejlumovich Petrosyants (1903–1962) and Jewish Bella Grigoryevna (1910–1967), he began performing in Baku’s clubs and cultural centers during his school years, reciting fables, poems, acting in folk theater scenes, and hosting concerts.

In 1961, he graduated from a Baku secondary school and moved to Moscow, where he studied at the All-Russian Creative Center of Variety Art. From 1962, he performed on professional stages and studied at the Moscow State Drama Theater. In the 1960s, he entered television, hosting programs such as *Blue Light*, *Evenings of Humor*, *Artloto*, *Morning Mail*, and *Anshlag*. In 1970, he won the 4th All-Union Variety Artists Competition.

In 1979, he founded the Miniature Theater, which includes the Variety Humor Center, housing unique materials on 19th–20th-century variety art history: newspapers, magazines, photos, and posters. He staged numerous performances at the Moscow Variety Theater, including *Kind Words Please Even a Cat*, *How Are You?*, *We Are All Fools*, *Benefit*, *30 Years on Stage*, and *When Finances Sing Romances*. Since 1994, his show *Smekhopanorama* has aired on Russia’s Channel One, featuring masters of the spoken genre from various generations. In 1999, the performance *Family Joys* premiered and continues to be staged at the Variety Theater. From 2000 to 2005, he created the show *Joke After Joke*. He authored the books *I Want to Be an Artist*, *Yevgeny Petrosyan in the World of Jokes*, *Big Khokhmosa*, and *What Petrosyan Laughs At*. Since 1963, he has performed multiple times in Armenia.

He has been awarded the Order of Honor of the Russian Federation (1995), and the titles of Honored Artist of the RSFSR (1985) and People’s Artist of the RSFSR (1991). Petrosyan has been married five times, with a daughter, Viktorina Petrosyants (art historian, producer), two grandsons (Andrey, Mark), and a son, Vagan Petrosyan (2020). Yevgeny Petrosyan’s creative legacy has significantly influenced the development of Russian and Armenian variety humor.