1884 թ-ի հոկտեմբերի 26-ին Կոստանդնուպոլսում- մահացել է Ներսես Ստեփանի Վարժապետյանը (Եկեղեցական Կնունքաքա – Տիտղոսային անունը ՝ Պողոս — եկեղեցական, հասարակական, քաղաքական գործիչ, Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք (1874 թվականից)։

Օգտվելով 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերագմից հետո Հայկական հարցի արծարծման համար ստեղծված նպաստավոր պայմաններից Վարժապետյանը Թուրքիայի 9 եպիսկոպոսների անունից խնդրագիր է ներկայացնում կայսր Ալեքսանդր II-ին՝ Ռուսաստանից հայցելով արևմտահայերի պաշտպանությունը (եւրոպական քրիստոնյաների օրինակով)։ Վարժապետյանը մեծ եոանդ է ներդրել 1878 թվականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում արևմտահայերի մասին հատուկ (16-րդ) հոդված մտցնելու և հայկական հարցը Բեռլինի կոնգրեսում (1878) քննելու գործում, որի համար էլ վեհաժողով է ուղարկել հայկական ազգային պատվիրակություն՝ Մկրտիչ Խրիմյանի գլխավորությամբ։ Վարել է շրջահայաց քաղաքականություն Բարձրագույն դռան, Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի միջև նրանց բարյացակամ վերաբերմունքը հայկական հարցում շահելու ակնկալիքով։ 1879 թվականի մայիսի 31-ին դիմել է եվրոպական երկրների ներկայացուցիչներին՝ նշելով Հայաստանում բարենորոգումներ անցկացնելու անհրաժեշտությունը՝ Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածը գործադրելու համար, սակայն՝ ապարդյուն։ Անպատասխան են մնացել նաև Բարձրագույն դռանը ներկայացրած բազմաթիվ հուշագրերը։ 1884 թվականին ընտրվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս, սակայն առողջական ծանր վիճակի պատճառով հրաժարվել է հոգևոր առաջնորդի տիտղոսից։ Հայաստանի ազատագրության ուղին Վարժապետյանն համարել է հայության ազգահավաքումը, խաղաղ շինարարությունն ու դիվանագիտական միջոցները։

26 октября 1884 г. в Константинополе скончался Нерсес Степанович Варжапетян (Имя при крещении Погос — церковный, общественный, политический деятель, Константинопольский армянский патриарх (с 1874 г.). Воспользовавшись поднятием армянских вопросов после русско-турецкого конфликта 1877-78 гг. В связи с создавшимися благоприятными условиями Варжапетян представил прошение от имени 9 епископов Турции императору Александру II с просьбой о защите западных армян от России (по примеру европейских христиан на Берлинском конгрессе (1878 г.), для чего). он направил армянскую национальную делегацию во главе с Мкртичем Хримяном, провел обстоятельную политику между высокими дверями Россией и Великобританией, в надежде добиться их дружественного отношения к армянскому вопросу представителями европейских стран, заявив о необходимости проведения реформы в Армении с целью реализации статьи 61 Берлинского договора, но тщетно. Многие меморандумы, поданные в высокие двери , также остались без ответа. В 1884 году он был избран Католикосом всех армян, но из-за серьезных проблем здоровья отказался от престола духовного лидера. Путем освобождения Армении считал строительство мира в переговорах и дипломатические средства.

On October 26, 1884, Nerses Stepan Varzhapetyan died in Constantinople (Name at baptism: Poghos — ecclesiastical, public, political figure, Armenian Patriarch of Constantinople (since 1874). Taking advantage of the Armenian issue after the Russo-Turkish conflict of 1877-78 of the created favorable conditions, Varzhapetyan presented a petition on behalf of 9 bishops of Turkey to Emperor Alexander II, requesting the protection of Western Armenians from Russia (following the example of European Christians). At the Congress of Berlin (1878), for which he sent an Armenian national delegation headed by Mkrtich Khrimyan, he conducted a circumstantial policy between the Supreme Door, Russia and Great Britain, in the hope of winning their friendly attitude towards the Armenian issue to representatives of European countries, stating the need to carry out reforms in Armenia in order to implement Article 61 of the Berlin Treaty, but in vain. Many memorandums submitted to the Supreme Door also remained unanswered. In 1884, he was elected Catholicos of All Armenians, but due to his poor health, he refused the title of spiritual leader. Varzhapetyan considered the national gathering of the Armenians, peaceful construction and diplomatic means to be the path to the liberation of Armenia.

26 Ekim 1884’te Nerses Stepanoviç Varzhapetyan (temel adı: Poghos — kilise, halk, siyasi figür, Konstantinopolis Ermeni Patriği (1874’ten beri) Konstantinopolis’te öldü. 1877 Rus-Türk ihtilafından sonra Ermeni sorunlarının gündeme gelmesinden yararlanarak) -78. Yaratılan elverişli koşullarla bağlantılı olarak Varzhapetyan, Türkiye’nin 9 piskoposu adına İmparator II. Alexander’a Batı Ermenilerinin Rusya’dan korunmasını talep eden bir dilekçe sundu (Berlin Kongresi’ndeki (1878) Avrupalı Hıristiyanlar örneğini takip ederek) Mkrtich başkanlığındaki bir Ermeni ulusal heyetini gönderdiği) Khrimyan, Yüksek Mahkeme, Rusya ve İngiltere arasında, Ermeni meselesine yönelik dostane tutumlarını Avrupa ülkelerinin temsilcilerine ulaştırmak ümidiyle ayrıntılı bir politika yürüttü. Berlin Antlaşması’nın 61. maddesinin uygulanması amacıyla Ermenistan’da reform yapılması yönündeki taleplere yanıtsız kalan Dvere, 1884’te tüm Ermenilerin Katolikosu seçildi ancak sağlık durumunun kötü olması nedeniyle manevi lider unvanını reddetti. Varzhapetyan, Ermenilerin ulusal meclisini, barışçıl inşayı ve diplomatik yolları Ermenistan’ı kurtarmanın yolu olarak görüyordu.

1876 թ-ի հոկտեմբերի 26-ին Հռոմում- մահացել է Էդուարդ Հյուրմյուզյանը (Հյուրմյուզ)– բանաստեղծ, բանասեր-լեզվաբան, աստվածաբան։ Հայկական կլասիցիզմի ներկայացուցիչ։

Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյանների վարժարանում։ Մխիթարյան միաբանության անդամ (1819 թ.)։ Եղել է միաբանության գործակալը Հռոմում։նկարագրել է Հայաստանի բուսական աշխարհը։ Գրել է նաև երգ, ներբող, ուղերձ, մշակել Աստվածաշնչից վերցված դրվագներ։

26 октября 1876 года в Риме скончался Эдуард Хурмузян (Хурмуз) – поэт, филолог-лингвист, богослов.  Представитель армянского классицизма.  Учился в Академии Мхитаряна в Венеции.  Член конгрегации Мхитарянов (1819).  Он был агентом общины в Риме. Описывал флору Армении.  Он также написал песню, проповедь, послание и отредактировал эпизоды из Библии.  Гурмюзян сыграла большую роль в очистке армянского языка (грабара) от иноземных влияний.

On October 26, 1876, in Rome, Eduard Hurmuzyan (Hurmuz) died – poet, philologist-linguist, theologian.  A representative of Armenian classicism.  He studied at the Mkhitaryan Academy in Venice.  Member of the Mkhitaryan Congregation (1819).  He was the agent of the congregation in Rome. He described the flora of Armenia.  He also wrote a song, a sermon, a message, and edited episodes taken from the Bible.  Hurmyuzyan played a great role in cleaning the Armenian language (grabar) from foreign influences.

1809 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Մոսկվայում-  վախճանվեց Մինաս Ագազարի Լազարյանը – ականավոր հասարակական գործիչ,  Կաթողիկոս Դանիիլ Սուրմարեցուի վստահելի անձ  ռուսական կայսերական արքունիքում։ 

 1809 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Մոսկվայում- վախճանվեց Մինաս Ագազարի Լազարյանը — ականավոր հասարակական գործիչ, Կաթողիկոս Դանիիլ Սուրմարեցուի վստահելի անձ ռուսական կայսերական արքունիքում։ Նա Լազարյանների հայ ազնվական տոհմից է, Ագազար Նազարեթովիչ Լազարյանի որդին։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է Ռուսական կայսրության ուժերի կողմից Հայաստանի ազատագրմանը։ Աշխատելով Հայ եկեղեցու կառավարման բարեփոխման ուղղությամբ՝ նա մշակել է Հայ Առաքելական Եկեղեցու կանոնադրությունը, որը 1808 թվականին վավերացրել է կաթողիկոսը։ Դրա հիման վրա հետագայում ստեղծվեց ՀԱԵ Գերագույն խորհուրդը։

Մշակել է Հայ Եկեղեցու կանոնադրությունը, որը 1808- ին վավերացրել է կաթողիկոսը

18 октября 1809 года в Москве- скончался Минас Агазарович Лазарян- Выдающийся общественный деятель, доверенное лицо католикоса Армении Даниила Сурмарецу при российском императорском дворе . Он происходит из армянского дворянского рода Лазарянов, сын Агазара Назаретовича Лазаряна. Активно занимался вопросами освобождения Армении силами российской Империи. Работами в целях реформирования управления Армянской церковью он разработал Устав ААЦ, который был ратифицирован Католикосом в 1808 году. На основе этого позже был создан Верховный совет ААЦ.

On October 18, 1809, Minas Agazar Lazaryan, an outstanding public figure and confidant of the Catholicos of Armenia Daniil Surmarets at the Russian imperial court, passed away in Moscow. He comes from the Armenian noble family of Lazaryan, the son of Agazar Nazaretovich Lazaryan. He was actively involved in the liberation of Armenia by the forces of the Russian Empire. Working to reform the governance of the Armenian Church, he developed the Charter of the AAC, which was ratified by the Catholicos in 1808. On this basis, the Supreme Council of the AAC was later created.

1506 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կոստանդնուպոլսում վախճանվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Հովհաննես Աջակիրը– միակը ով հրաժարվել է իր գահից

1484 թվականին մեկնել է օտարերկրյա հայերի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար։   1485-ին մեկնել է Լեհաստան «հայ գաղթականների հոգևոր կյանքին հետևելու համար։  Ենթադրվում է, որ Հայոց պատրիարքին իր առաքելությունը խոչընդոտող պատճառներ են եղել, և գուցե դա է պատճառը, որ 1484 թվականից հետո Հովհաննես Աջակիրը չի վերադարձել Մայր Աթոռ, ինչը հիմք է տալիս ենթադրելու նրա՝ որպես կաթողիկոս գահից հրաժարվելու մասին։
Չնայած Մայր Աթոռից հեռավորությանը, Հայոց Հայրապետը չհրաժարվեց հայ համայնքներում իր եկեղեցական առաքելությունից.

17 октября 1506 года в  Константинополе- скончался  Ованес Аджакир-  Католикос всех армян с 1474 года.Ованес Аджакир был первым первосвященником Армянской церкви, который в 1484 году отправился в зарубежные страны с целью урегулирования отношений с зарубежными  армянами.  В 1485 году  отправился в Польшу «чтобы следить за духовной жизнью армян-эмигрантов. Считается, что существовали некоторые причины, мешающие армянскому патриарху выполнить свою миссию, и, возможно, именно это является причиной того, что после 1484 года Оганес Аджакир не вернулся на Первопрестольный престол, что дает основания строить предположения о его отречении от престола Католикоса.
Несмотря на удаленность от Первопрестольного, Армянский Патриарх не отказался от своей церковной миссии в  армянских общинах

On October 17, 1506, in Constantinople, Hovhannes Ajakir, Catholicos of All Armenians since 1474, passed away. Hovhannes Ajakir was the first high priest of the Armenian Church, who in 1484 went to foreign countries with the aim of regulating relations with foreign Armenians. In 1485, he went to Poland “to monitor the spiritual life of Armenian emigrants. It is believed that there were some reasons that prevented the Armenian Patriarch from fulfilling his mission, and perhaps this is the reason why after 1484, Hovhannes Ajakir did not return to the Mother See, which gives grounds to assume that he abdicated from the throne of Catholicos. Despite the distance from the Mother See, the Armenian Patriarch did not abandon his ecclesiastical mission in the Armenian communities

1668 հոկտեմբերի 13-ին  Ամստերդամում- Ոսկան Երևանցին ավարտել է Աստվածաշնչի առաջին հայերեն տպագրությունը, 5000 տպաքանակով:

կատարվել է  ժամանակի խոշորագույն վարպետների կողմից՝ հոլանդացի, գերմանացի նկարիչների, նույնիսկ օգտագործվել են Դյուրերի որոշ փորագրություններ․․․» ։ ինչ-որ տեղ համեմատել Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի գործի հետ, որովհետև նույնպես այստեղ տեսնում ենք Վեհափառ Հայրապետի և գործուն վարդապետի համագործակցության մի փայլուն արդյունք: Այն ժամանակվա համար դա իսկապես հերոսություն էր՝ հրատարակել մոտ 5000 օրինակ»:Աստվածաշնչի ձեռագիր մատյաններից տպագրության համար Ոսկան վարդապետ Երևանցին նախընտրել է 1295 թվականին Կիլիկիայում Ստեփանոս գրչի Աստվածաշունչը, որը հրաշալի պահպանվել մինչև մեր օրերը և նույնպես ներկայացված է Մատենադարանում, որ Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր Հեթուն Երկրորդի պատվիրած Աստվածաշունչն է։   Աստվածաշնչի առաջին տպագրության ընդգրկվել է հռչակավոր մարդկանց և կարևոր իրադարձությունների ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի օրացույցի մեջ:

13 октября 1668 года в Амстердаме  Оскан Ереванци завершил первое издание Библии на армянском языке.  5000 экземпляров были изготовлены величайшими мастерами того времени — голландскими, немецкими художниками, использовались даже некоторые гравюры Дюрера…»  .  можно сравнить где-то с делом Саака Партева и Месропа Маштоца, потому что и здесь мы видим блестящий результат сотрудничества Святейшего Патриарха и действующего священника.  Для того времени это было действительно героически издать около 5000 экземпляров». Библия представлена среди экспонатов в Матенадаране, построенном по заказу царя Киликийской Армении Хетуна II. Образцом  Библии является рукописная Библия 1295 года написанная по заказу короля Киликийской Армении Хетуна II .    В год 350 летия первого издания Библии  было включено в Календарь важных событий ЮНЕСКО.

On October 13, 1668, in Amsterdam, Oskan Yerevantsi completed the first edition of the Bible in Armenian. 5,000 copies were made by the greatest masters of that time – Dutch, German artists, even some of Durer’s engravings were used… “. can be compared somewhere with the case of Sahak Partev and Mesrop Mashtots, because here we also see a brilliant result of the cooperation of His Holiness the Patriarch and the acting priest. For that time, it was truly heroic to publish about 5,000 copies.” The Bible is presented among the exhibits in the Matenadaran, built by order of the King of Cilician Armenia Hetun II. The sample of the Bible is the handwritten Bible of 1295 written by order of the King of Cilician Armenia Hetun II. The 350th anniversary of the first edition of the Bible was included in the UNESCO Calendar of Important Events.

1725 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Վաղարշապատում վախճանվել է 1715 թվականից Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Աստվածատուր Առաջին Համադանցին։

Նրա կաթողիկոսության շրջանը համընկավ Արևելյան Հայաստանում թուրք-պարսկական հակամարտության հերթական սրացման հետ։   Աստվածատուր Համադանցին աջակցել է Դավիթ Բեկի գլխավորած ազատագրական շարժմանը։  Իր դիմումներից հետո Պարսկաստանի շահը չեղյալ հայտարարեց մի շարք օրենքներ և կանոնակարգեր, որոնք խտրականություն էին դրսևորում հայերի նկատմամբ որպես ոչ մուսուլմանների:
Նա մահացել է լուսնի խավարումը դիտելիս տանիքից ընկնելուց հետո։  Թաղված է Էջմիածնի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցում

10 октября 1725 года в Вагаршапате  – умер Аствацатур Первый Хамаданци-  Католикос Всех Армян с 1715 года.
Период его католикосата совпал с очередной эскалацией турецко-персидского конфликта в Восточной Армении.  Аствацатур  Хамаданци поддержал освободительное движение, возглавляемое Давидом Беком. По его обращениям персидский шах отменил ряд законов и положений ущемляющих армян как не мусульман
Он умер, упав с крыши во время наблюдения за лунным затмением. Похоронен у церкви Святой Рипсиме в Эчмиадзине

October 10, 1725 in Vagharshapat – Astvatsatur I Hamadantsi – Catholicos of All Armenians since 1715 died.
The period of his Catholicosate coincided with another escalation of the Turkish-Persian conflict in Eastern Armenia. Astvatsatur Hamadantsi supported the liberation movement led by David Bek. According to his appeals, the Persian Shah abolished a number of laws and regulations that discriminated against Armenians as non-Muslims
He died after falling from a roof while observing a lunar eclipse. He was buried near the Church of St. Hripsime in Echmiadzin

Սեպտեմբերի 30-ը  Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի օրն է։

331 թվականի այս օրը՝ իր մահից քիչ առաջ, սուրբ Գրիգորը եպիսկոպոսական աթոռը հանձնեց իր որդուն և անցավ մենության։  Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տոհմից են Հայոց կաթողիկոսների ևս շատ սերունդներ։  Այս սրբի պատվին մինչ այժմ Հայ առաքելական եկեղեցին կոչվում է նաև Գրիգորյան։
Ըստ հին ավանդության՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը Արագածի գագաթին տեղադրել է հավերժական ճրագ՝ լույսի և հույսի աղբյուր։  Իրենց պատմության դժվարին պահերին հայերի հայացքն ուղղված է դեպի Արագած, և դա նրանց ուժ ու հույս է տալիս։

30 сентября — День святого Григория, Просветителя Армении.
В этот день  в 331 году, незадолго до своей кончины, святой Григорий передал епископскую кафедру своему сыну и удалился в уединение. Еще многие поколения католикосов Армении происходили из рода святого Григория Просветителя. До сих пор Армянскую Апостольскую Церковь в честь этого святого называют еще Григорианской.
Согласно древней легенде, святой Григорий Просветитель установил на вершине Арагаца вечную лампаду — источник света и надежды. В тяжелые моменты своей истории взоры армян устремляются к Арагацу, и это придает им сил и надежды.

September 30 — Day of St. Gregory, the Illuminator of Armenia.
On this day in 331, shortly before his death, St. Gregory handed over the episcopal see to his son and retired into solitude. Many more generations of Catholicoses of Armenia came from the family of St. Gregory the Illuminator. To this day, the Armenian Apostolic Church is also called Gregorian in honor of this saint.
According to an ancient legend, St. Gregory the Illuminator installed an eternal lamp on the top of Aragats — a source of light and hope. In difficult moments of their history, the eyes of Armenians turn to Aragats, and this gives them strength and hope.

1874թ. սեպտեմբերի 28 -ի  Էջմիածնում բացվել է Գեւորգյան ճեմարանը։ 1866 թ. Գևորգ Դ. Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը, հանդիպելով Ռուսաստանի Ալեքսանդր II ցարին, արտոնություն է ստանում հիմնադրելու հոգևոր կրթական հաստատություն:

Ճեմարանի շինարարությունն սկսվում է 1869-ի մայիսի 25-ին։ Ճեմարանում ավելի շատ իշխել է աշխարհիկ ոգին: Ճեմարանն իր կոչմանը և խնդիրներին նպատակաուղղելու գործում կարևոր դեր է խաղացել Մակար Ա Թեղուտցին: Նա ուժեղացրել է ուսուցչական կազմը՝ հրավիրելով Ա. Նահապետյանին, Ա. Մանդինյանին, Փ. Վարդանյանին, Ս. Պալասանյանին, Մ. Պալյանին, Մ. Օրմանյանին: Վերջինս նշանակվել է աստվածաբանական առարկաների ուսուցիչ: Ճեմարանը տվել է բազմակողմանի ընդհանուր կրթություն: Դպրոցական բաժնում դասավանդվել են հայոց պատմություն և աշխարհագրություն, ընդհանուր պատմություն և աշխարհագրություն, հայ մատենագրություն, հայոց և օտար լեզուներ (ռուս., ֆրանս., գերմ.), բնագիտություն, տիեզերագիտություն, մաթեմատիկա, Ս. Գիրք, եկեղեցական երաժշտություն, տրամաբանություն և այլն:
Լսարանական բաժնում դասավանդվել են հայոց լեզու (աշխարհաբար և գրաբար՝ քննական), հայոց պատմություն, եկեղեցական մատենագրություն, հայ գրականություն, ընդհանուր եվրոպական գրականություն, փիլիսոփայություն, հոգեբանություն, մանկավարժություն, քաղաքատնտեսություն, Հայ եկեղեցու պատմություն, հայ եկեղեցական իրավունք, ծիսագիտություն, հին հունարեն և այլն: Այստեղ են մշակվել հայկական դպրոցների ուսծրագրերը, կազմվել դասագրքեր ու ձեռնարկներ, գրվել պատմագիտական, բանասիրական, մանկավարժական ու աստվածաբանական բնույթի բազում երկեր, որոնցից շատերը հայագիտության մնայուն արժեքներ են: Ավելի քան 50 տարի Անդրկովկասի հայկական դպրոցների ուսուցչական կազմը համալրվել է ճեմարանի շրջանավարտներով:
1917-ի վերջին քաղաքական ու ռազմական անբարենպաստ պայմանների հետևանքով, Գևորգ Ե Սուրենյանց կաթողիկոսի որոշմամբ, ճեմարանը դեկտտեմբերի 21-ին առժամանակ դադարեցրել է պարապմունքները և շենքը տրամադրել զինվորական հրամանատարությանը:
1919–20-ին փորձեր են կատարվել Գևորգյան Ճեմարանը վերաբացելու ուղղությամբ, սակայն ապարդյուն:Ճեմարանի դասախոսները որոշիչ դեր են խաղացել Հայաստանի համալսարանի ստեղծման գործում: Ճեմարանի գրադարանի եզակի և հարուստ հավաքածուն (45 հզ. գիրք) դարձել է Ազգային գրադարանի և Մատենադարանի հիմնարար ֆոնդերից:
XX դ. սկզբին Ճեմարանն ունեցել է 230 ձրիավարժ և 20 թոշակավոր սաներ: Ճեմարանը պահվել է Էջմիածնի վանքի եկամուտների, ընդհանուր հանգանակությունների, նվիրատվությունների ու կտակների միջոցով: Վերատեսուչը կաթողիկոսն էր, որը գործերը վարել է ուս. խորհրդի և տեսչի միջոցով: 1945-ի նոյեմբերի 1-ին Գևորգ Զ Չորեքչյանի ջանքերով բացվել է Էջմիածնի հոգևոր ճեմարանը, որը, ավելի համեստ շրջանակներում, շարունակում է Ճեմարանի ավանդույթները:
1995-ին Ճեմարանի շենքը որպես սեփականություն վերադարձվել է Մայր աթոռին և 1996–97-ին հիմնովին վերանորոգվել: 2001-2002թթ. ուսումնական տարում Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանը ստացավ բարձրագույն կրոնական հաստատության կարգավիճակ։
Հաշվի առնելով ուսումնական ծրագրերի թարմացումն ու հարստացումը՝ ՀՀ Կրթության և Գիտության նախարարությունը Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանին շնորհեց Աստվածաբանական համալսարանի կարգավիճակ։

1874 г.  28 сентября в Эчмиадзине открылась Геворгянская семинария.  В 1866 году  Католикос Геворг Д.   Константдолсеци, встретившись с царем России Александром II, получает привилегию основать духовное учебное заведение.  Строительство семинарии началось 25 мая 1869 года.  В семинарии больше царил светский дух.  Макар Тегуци сыграл важную роль в достижении семинарией ее назначения и целей.  Он усилил профессорско-преподавательский состав, были приглашены преподавать А.  Нахапетян, А.  Мандинян, П.  Варданян, С.  Паласанян, М.  Пальяни, М.  Орманян.  Последний был назначен преподавателем богословских предметов.  Семинария давала всестороннее общее образование.  История и география Армении, всеобщая история и география, армянская библиография, армянский и иностранные языки (русский, французский, немецкий), естествознание, космология, математика, С.  Книга, церковная музыка, логика и т. д.
Армянский язык (светский и литературный: экзамен), история Армении, церковная библиография, армянская литература, общеевропейская литература, философия, психология, педагогика, политическая экономия, история Армянской церкви, армянское церковное право, литургия, древнегреческий язык и т.д. преподавал на классном отделении.  Здесь были разработаны учебные программы армянских школ, составлены учебники и пособия, написано множество исторических, филологических, педагогических и богословских трудов, многие из которых являются непреходящей ценностью арменоведения.  Уже более 50 лет преподавательский состав армянских школ Закавказья пополняется выпускниками семинарий.
В результате неблагоприятной политической и военной обстановки в конце 1917 года по решению католикоса Геворга Евгеньевича Суренянца 21 декабря семинария временно прекратила занятия и передала здание военному командованию.
В 1919-20 предпринимались попытки вновь открыть Геворгянскую семинарию, но тщетно. Профессора семинарии сыграли решающую роль в создании Университета Армении.  Уникальная и богатая коллекция библиотеки семинарии (45 тысяч книг) стала одним из фундаментальных фондов Национальной библиотеки и Матенадарана.
XX век  Вначале в семинарии обучалось 230 студентов-фристайлистов и 20 студентов-пенсионеров.  Семинария содержалась за счет доходов Эчмиадзинского монастыря, общих фондов, пожертвований и завещаний.  Инспектором был католикос, который вел дела.  через доску и инспектора.  1 ноября 1945 года стараниями Геворга З. Чорекчяна была открыта Эчмиадзинская духовная семинария, которая, в более скромных рамках, продолжает традиции семинарии.
В 1995 году здание семинарии было возвращено Первопрестольному в собственность и в 1996-97 годах капитально отремонтировано.  2001-2002 гг.  В учебном году Геворгянская духовная семинария получила статус высшего религиозного учреждения.
Учитывая обновление и расширение образовательных программ, Министерство образования и науки РА присвоило Геворкянской духовной семинарии статус теологического университета.

1874  On September 28, Gevorgyan Seminary was opened in Etchmiatsin.  In 1866  Gevorg D.  The Catholicos of Constantinople, having met the Tsar Alexander II of Russia, receives the privilege of founding a spiritual educational institution.  The construction of the seminary began on May 25, 1869.  The secular spirit reigned more in the seminary.  Makar A Teghutsi played an important role in directing the seminary to its title and goals.  He strengthened the teaching staff by inviting A.  Nahapetyan, A.  Mandinyan, P.  Vardanyan, S.  Palasanyan, M.  Palyani, M.  Ormanyan.  The latter was appointed a teacher of theological subjects.  The seminary provided a comprehensive general education.  Armenian history and geography, general history and geography, Armenian bibliography, Armenian and foreign languages (Russian, French, German), natural science, cosmology, mathematics, S.  Book, church music, logic, etc.
Armenian language (secular and literary: exam), Armenian history, ecclesiastical bibliography, Armenian literature, common European literature, philosophy, psychology, pedagogy, political economy, history of the Armenian church, Armenian ecclesiastical law, liturgy, ancient Greek, etc. were taught in the classroom department.  Here, the curricula of Armenian schools were developed, textbooks and manuals were compiled, many historical, philological, pedagogical and theological works were written, many of which are permanent values of Armenian studies.  For more than 50 years, the teaching staff of the Armenian schools of Transcaucasia has been filled with seminary graduates.
As a result of unfavorable political and military conditions at the end of 1917, by the decision of Catholicos Gevorg E. Surenyants, the seminary temporarily stopped classes on December 21 and handed over the building to the military command.
In 1919-20, attempts were made to reopen the Gevorgyan Seminary, but in vain. The professors of the seminary played a decisive role in the creation of the University of Armenia.  The unique and rich collection of the seminary library (45 thousand books) has become one of the fundamental funds of the National Library and Matenadaran.
XX century  at the beginning, the seminary had 230 freestyle students and 20 retired students.  The seminary was maintained through the revenues of Etchmiadzin Monastery, general funds, donations and bequests.  The inspector was the Catholicos, who managed the cases.  through the board and inspector.  On November 1, 1945, with the efforts of Gevorg Z Chorekchyan, Etchmiadzin Spiritual Seminary was opened, which, in a more modest framework, continues the traditions of the Seminary.
In 1995, the Seminary building was returned to the Mother See as property and was thoroughly renovated in 1996-97.  2001-2002  In the academic year, Gevorgyan Theological Seminary received the status of a higher religious institution.
Taking into account the updating and enrichment of educational programs, the RA Ministry of Education and Science granted Gevorgyan Theological Seminary the status of a Theological University.

1954 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Վաղարշապատում վախճանվել է 1945 թվականից ի վեր Ամենայն Հայոց 129-րդ կաթողիկոս Գևորգ Չորեքչյան Նոր-Նախիջևանցին։

1938 թվականին Խորեն Մուրադբեկյանի ողբերգական մահից հետո, ըստ նրա կոնդակի, ստանձնել է Հայ Եկեղեցու գործերի կառավարումը։   1941 թվականի ապրիլին Ազգային եկեղեցական ժողովում ընտրվել է փոխանորդ կաթողիկոս։  1945 թվականի հունիսի 16-22-ը Մայր Աթոռում գումարված Ազգային եկեղեցական ժողովում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս ընտրվեց Գևորգ արքեպիսկոպոս Չորեքչյանը։
Նրա օրոք վերածնվեցին ԽՍՀՄ տարածքում գտնվող հայոց թեմերը, սկսեց հրատարակվել «Էջմիածին» ամսագիրը, Էջմիածնի ճեմարանը, տպարանը, ճեմարանի գրադարանը, վանական շենքերի մի մասը, ինչպես նաև Հռիփսիմե Սբ. Վերաբացվել են Գեղարդավանքի և Խոր Վիրապիի Ս.   Գեւորգ Չորեքչյանը կարեւոր համարեց Հայրենիքի եւ Սփյուռքի հայության հաղորդակցության խնդիրը.
Նա մեծ դեր է ունեցել 1946-1948 թվականներին հայերի հայրենադարձության կազմակերպման գործում։   ապրիլի 19-ին Մոսկվայում Ստալինի հետ հանդիպման ժամանակ բարձրացրել է Արևմտյան Հայաստանի հողերի հարցը, իսկ 1945 թվականի հոկտեմբերի 25-ին դիմել է ԽՍՀՄ, ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիայի կառավարություններին՝ խնդրանքով. Թուրքիայից վերադարձնել հայկական հողերը.

26 сентября 1954 года в  Вагаршапате- скончался Геворг Чорекчян Нор-Нахиджеванци- 129-й Католикос всех армян с 1945 года
В 1938 после трагической гибели Католикоса Хорена Мурадбекяна, согласно его кондаку он принимает на себя управление делами Армянской церкви.  В апреле 1941 года на Национальном церковном собрании он был избран местоблюстителем католикоса. 16-22 июня 1945 года на созванном в Первопрестольном Национально-церковном собрании архиепископ Геворг Чорекчян был избран Католикосом Всех Армян.
При нем возродились армянские епархии на территории СССР, начал издаваться журнал «Эчмиадзин», вновь открывались Эчмиадзинская семинария, типография, библиотека семинарии, часть монастырских построек, а также Св.  Рипсиме, С.  Монастыри Гегардаванк и Хор Вирапи.  Геворг Чорекчян считал важным вопросом связи между Родиной и армянами Диаспоры.
Сыграл большую роль при организации репатриации армян 1946-1948 гг.  19 апреля 1945 года в Москве во время встречи со Сталиным он поднял вопрос о землях Западной Армении, а 25 октября 1945 года обратился к правительствам СССР, США и Великобритании с просьбой вернуть армянские земли у Турции.

On September 26, 1954, in Vagharshapat, Gevorg Chorekchyan Nor-Nakhijevantsi, the 129th Catholicos of All Armenians since 1945, passed away.
In 1938, after the tragic death of Catholicos Khoren Muradbekyan, according to his kontakion, he assumed the management of the affairs of the Armenian Church. In April 1941, at the National Church Assembly, he was elected Locum Tenens of the Catholicos. On June 16-22, 1945, at the National Church Assembly convened in the Mother See, Archbishop Gevorg Chorekchyan was elected Catholicos of All Armenians.  During his reign, Armenian dioceses were revived in the territory of the USSR, the journal “Echmiadzin” began to be published, the Echmiadzin Seminary, the printing house, the seminary library, some of the monastery buildings, as well as St. Hripsime, St. Geghardavank and Khor Virapi Monasteries were reopened. Gevorg Chorekchyan considered the issue of communication between the Motherland and the Armenians of the Diaspora to be important. He played a major role in organizing the repatriation of Armenians in 1946-1948. On April 19, 1945, during a meeting with Stalin in Moscow, he raised the issue of the lands of Western Armenia, and on October 25, 1945, he appealed to the governments of the USSR, the USA and Great Britain with a request to return the Armenian lands from Turkey.

1895 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Ախալցխայում – ծնվել է Գրիգոր-Պետրոս Աղաջանյանը– , կաթոլիկ հոգևորական, կարդինալ

  Այս փաստը, որը շատերին կարող է պարզապես գեղեցիկ լեգենդ թվալ, իրականում օբյեկտիվ պատմական իրականություն է։  Լինելով պապական գահի ամենաիրատեսական թեկնածուներից մեկը, կոնկլավից ընդամենը մի քանի օր առաջ նա դարձավ իտալական «Սաֆար» գաղտնի ռազմական ծառայության կողմից ոգեշնչված և իրականացված հստակ ծրագրված և իրագործված դավադրության զոհը։  Այդ տարիներին քչերն էին իմանում ճշմարտությունը։  Այս լռությունը շարունակվեց ավելի քան երեսուն տարի, մինչև 90-ականների կեսերին վերջնականապես հրապարակվեցին գաղտնի փաստաթղթեր, որոնք ամփոփում էին այս տխուր պատմության մանրամասները:
Դավադիրներին չափազանց անհանգստացրել է այն փաստը, որ 1958 թվականի հոկտեմբերին նախորդ ընտրություններում հայ կարդինալը մեծ թվով ձայներ է ստացել։
Անհեթեթ զուգադիպությամբ այս օրերին Աղաջանյանն այցելել էր ԽՍՀՄ-ից Իտալիա եկած քրոջը։  Կարդինալի քույրը՝ Էլիզաբեթ Պապիկովնան, որը նույնպես ծնունդով Ջավախքից էր, Խորհրդային Միության քաղաքացի էր, և 71-ամյա կինը որոշել է երկարաձգել իր գտնվելու ժամկետը Իտալիայում։  Սա հենց այն էր, ինչին սպասում էին գաղտնի ոստիկանությունը։  Անմիջապես սկսվել է 24-ժամյա հսկողությունը։  Վերահսկողություն հաստատելով նրա յուրաքանչյուր քայլի վրա՝ բարձրագույն մարմիններին ուղարկված զեկույցներում «դիտորդները» հայտնում էին Էլիզաբեթ Պապիկովնայի յուրաքանչյուր քայլի մասին։
Անվերջ որոնումներից հետո անվտանգության աշխատակիցներն ունեին ցանկալի պատրվակ.  Հունիսի 10-ին, մոտավորապես ժամը 16:00-ին, Էլիզաբեթը հայկական ճեմարանում ընդունեց Խորհրդային Միության դեսպանատան առաջին քարտուղար Գուրգենին, որը գաղտնի ծառայություններին հայտնի էր որպես Իտալիայում ռուսական հետախուզության մի խմբի անդամ։
Կարո՞ղ է Էլիզաբեթ Պապիկովնան լինել ՊԱԿ-ի գործակալ:  Իհարկե ոչ։  Նման բան տեղի չի ունեցել։  Բայց դեսպանատան աշխատակիցներից մեկի քաղաքավարական այցը չի կարելի հանցագործություն համարել, առավել եւս, որ երկուսն էլ հայ են, իսկ արտերկրում ապրող հայրենակիցների այս հանդիպումն այլ կերպ չի կարելի անվանել։  Բացի այդ, Էլիզաբեթ Պապիկովնան այսպես թե այնպես պարտավոր էր ծանուցել իր Հռոմ ժամանելու մասին և գրանցվել խորհրդային դեսպանատանը։  Բայց շատ արագ հանգամանքների նման անմեղ զուգադիպությունը բոլորովին այլ մեկնաբանություն ստացավ ու փաստաթղթի տեսքով հասավ Վատիկան՝ տարածվելով կարդինալների շրջանում։  Հոգևորականները, մահացու վախենալով կոմունիզմի ուրվականից, այս ամենից հետո պատրաստ էին նույնիսկ իրենց խղճի դեմ գնալ, միայն թե դադարեցնեն ՊԱԿ-ի «գրեթե գործակալի» տեղադրումը Պետրոսի գահին։
Եվ այդպես էլ եղավ։  Հունիսի 30-ի առավոտյան Մոնտինին հռչակվեց Հռոմի պապ։  Երբ քիչ անց դավադրության լուրը հասավ կարդինալ Աղաջանյանին, այն խոր ցավ ու վիրավորանք պատճառեց նրան։  Բայց ոչինչ հնարավոր չէր շտկել։

18 сентября 1895 года в г. Ахалцихе – родился Григор-Петрос Агаджанян- в 1958 и 1963 годах чуть не оказался во главе Католической церкви. Этот факт, который многим может показаться всего лишь красивой легендой – на самом деле объективная историческая действительность. Будучи одним из самых реальных кандидатов на папский престол, буквально за несколько дней до созыва конклава он стал жертвой четко запланированного и реализованного заговора, вдохновленного и осуществленного итальянской секретной военной службой “Сафар”. В те годы мало кто узнал правду. Это молчание продолжалось более тридцати лет, пока в середине 90-ых годов, наконец, были опубликованы засекреченные документы, обобщающие подробности этой печальной истории.
Заговорщиков крайне заботило то обстоятельство, что в предыдущих выборах в октябре 1958 года армянин-кардинал получил большое количество голосов.
По нелепой случайности в эти дни Агаджанян гостил у сестры, приехавшей в Италию из СССР. Сестра кардинала, Элизабет Папиковна, также родилась в Джавахке, была гражданкой Советского Союза, и 71-летняя женщина решила продлить свое пребывание в Италии. Тайная полиция именно этого и ждала. Сразу же началась круглосуточная слежка. Установив слежку за каждым ее шагом, в направленных в вышестоящие органы отчетах “наблюдатели” докладывали о каждом шаге Элизабет Папиковны.
После бесконечных поисков у сотрудников спецслужб появился желанный повод. 10 июня примерно в 16 часов Элизабет в армянской семинарии приняла первого секретаря советского посольства Гургена, известного секретным службам как член группы сотрудников русских спецслужб в Италии.
Могла ли Элизабет Папиковна быть агентом КГБ? Конечно, нет. Ничего подобного не имело места. А визит вежливости одного из сотрудников посольства преступлением считать нельзя, тем более, что оба – армяне, и эту встречу находящихся на чужбине соотечественников ничем другим назвать нельзя. Кроме того, Элизабет Папиковна так или иначе была обязана поставить в известность о своем прибытии в Рим и зарегистрироваться в советском посольстве. Но очень быстро такое невинное стечение обстоятельств получило совершенно иное толкование и в виде документа дошло до Ватикана, распространившись среди кардиналов. Священнослужители, до смерти боявшиеся призрака коммунизма, после всего этого были готовы пойти даже против своей совести, лишь бы пресечь водворение на престол Петра “почти агента” КГБ.
Так и случилось. Утром 30 июня Римским Папой был объявлен Монтини. Когда чуть позже весть о заговоре дошла до кардинала Агаджаняна, это причинило ему глубокую боль и оскорбление. Но уже ничего нельзя было исправить.

On September 18, 1895, in the city of Akhaltsikhe, Grigor-Petros Aghajanyan was born. In 1958 and 1963, he almost became the head of the Catholic Church. This fact, which may seem to many to be just a beautiful legend, is in fact an objective historical reality. Being one of the most real candidates for the papal throne, literally a few days before the convocation of the conclave, he became the victim of a clearly planned and implemented conspiracy, inspired and carried out by the Italian secret military service “Safar”. In those years, few people knew the truth. This silence lasted for more than thirty years, until in the mid-90s, classified documents were finally published, summarizing the details of this sad story. The conspirators were extremely concerned about the fact that in the previous elections in October 1958, the Armenian cardinal received a large number of votes.  By an absurd coincidence, Agadzhanyan was visiting his sister, who had come to Italy from the USSR. The cardinal’s sister, Elizabeth Papikovna, was also born in Javakhk, was a citizen of the Soviet Union, and the 71-year-old woman decided to extend her stay in Italy. This was exactly what the secret police were waiting for. They immediately began round-the-clock surveillance. Having established surveillance of her every step, the “observers” reported on each step of Elizabeth Papikovna in reports sent to higher authorities. After endless searches, the secret service agents had the desired pretext. On June 10, at about 4 p.m., Elizabeth received the first secretary of the Soviet embassy, Gurgen, in the Armenian seminary, who was known to the secret services as a member of a group of Russian secret service employees in Italy. Could Elizabeth Papikovna have been a KGB agent? Of course not. Nothing like that took place.  But a courtesy visit by one of the embassy employees cannot be considered a crime, especially since both are Armenians, and this meeting of compatriots in a foreign land cannot be called anything else. In addition, Elizabeth Papikovna was obliged to notify about her arrival in Rome and register at the Soviet embassy. But very quickly such an innocent coincidence received a completely different interpretation and reached the Vatican in the form of a document, spreading among the cardinals. The clergy, who were deathly afraid of the specter of communism, after all this were ready to go even against their conscience, if only to prevent the installation of Peter, an “almost agent” of the KGB, on the throne. And so it happened. On the morning of June 30, Montini was declared Pope. When a little later the news of the conspiracy reached Cardinal Agadzhanyan, it caused him deep pain and insult. But nothing could be fixed.