Հայ քանդակի վարպետ

1980 թվականի հուլիսի 17-ին Երևանում կյանքից հեռացավ Գրիգոր Պետրոսի  Ահարոնյանը՝ հայ քանդակագործ, ում ստեղծագործությունները դարձան հայ արվեստի անբաժան մասը: Ծնվել էր 1896 թվականի մարտի 7-ին Թիֆլիսում։ Նա Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Վահե Ահարոնյանի հայրն էր և 1967 թվականին արժանացավ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարչի կոչման:

Գրիգոր Ահարոնյանի կյանքը նշանավորվեց արվեստի նկատմամբ նվիրվածությամբ: Նա սովորեց Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում 1915-1917 թվականներին, ապա կրթությունը շարունակեց Սոֆիայի գեղարվեստի ակադեմիայում 1921-1924 թվականներին: 1927-1928 թվականներին աշխատեց Փարիզում՝ հայտնի քանդակագործ Հակոբ Գյուրջյանի արվեստանոցում, որտեղ կատարելագործեց իր հմտությունները: 1931-1946 թվականներին նա ապրեց Բուլղարիայում, ստեղծելով մի շարք աշխատանքներ, որոնք ճանաչում գտան տեղի մշակութային միջավայրում: 1946 թվականին նա վերադարձավ Հայաստան՝ ներգաղթելով հայրենիք, և 1947 թվականից սկսեց դասավանդել Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում: 1967 թվականին նա դարձավ պրոֆեսոր՝ իր գիտելիքներն ու փորձը փոխանցելով երիտասարդ քանդակագործներին:

Նրա ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում խորությամբ և մանրակրկտությամբ: Նա ստեղծեց դիմաքանդակներ և հուշարձաններ, որոնք արտացոլում են հայ ժողովրդի մշակույթն ու պատմությունը: Նրա աշխատանքներից են «Ինքնադիմաքանդակ»-ը՝ մարմարից, 1927 թվական, որը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, և «Նեգրուհի» դիմաքանդակը՝ բրոնզից, 1928 թվական, նույնպես պատկերասրահում: Նա ստեղծեց նաև Հակոբ Մեղապարտի արձանը՝ գիպսից, 1960 թվական, որը գտնվում է Մատենադարանում: Բուլղարիայում նա քանդակեց բանաստեղծ Պեյո Յավորովի հուշարձանը՝ բրոնզից, 1932 թվականին Սոֆիայում, իսկ 1966 թվականին նմանատիպ աշխատանք բազալտից ստեղծեց Երևանում: Նրա այլ նշանավոր աշխատանքներից են Անտոն Չեխովի կիսանդրին՝ բրոնզից, 1955 թվական, Երևան, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի կիսանդրին՝ բրոնզից, 1957 թվական, Երևան, և Պեպոյի արձանը՝ բազալտից, 1975 թվական, Երևան, որը հիմնված է Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» պիեսի վրա և դարձել է մայրաքաղաքի խորհրդանիշներից մեկը: Նա նաև ստեղծեց Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրին Երևանում՝ արտահայտելով իր հարգանքը համաշխարհային գրականության նկատմամբ:

Ահարոնյանի աշխատանքները ոչ միայն արվեստի նմուշներ են, այլև կամուրջ հայ և համաշխարհային մշակույթների միջև: Դրանք պահպանվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մատենադարանում և զարդարում են Երևանի ու Սոֆիայի փողոցները: Նրա դասավանդումը Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում օգնեց ձևավորել հայ քանդակագործության նոր սերունդ: Գրիգոր Ահարոնյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ ընդգծելով հայ արվեստի գեղագիտությունն ու խորությունը:

—

### Жизнь и искусство Григора Агароняна

17 июля 1980 года в Ереване ушёл из жизни Григор Агаронян, выдающийся армянский скульптор, чьи работы стали неотъемлемой частью армянского искусства. Он родился 7 марта 1896 года в Тифлисе, в Российской империи. Григор был отцом заслуженного артиста Армении Ваге Агароняна и в 1967 году получил звание народного художника Армянской ССР.

Жизнь Григора Агароняна была посвящена искусству. Он учился в Академии художеств Санкт-Петербурга с 1915 по 1917 год, затем продолжил образование в Софийской академии художеств с 1921 по 1924 год. В 1927–1928 годах он работал в Париже, в мастерской известного армянского скульптора Акопа Гюрджяна, где оттачивал своё мастерство. С 1931 по 1946 год он жил и творил в Болгарии, создавая произведения, которые получили признание в местной культурной среде. В 1946 году он вернулся на родину, репатриировавшись в Армению, и с 1947 года начал преподавать в Ереванском художественно-театральном институте. В 1967 году он стал профессором, передавая свои знания и опыт молодым скульпторам.

Его скульптуры отличаются глубиной и тщательной проработкой деталей. Он создавал портретные бюсты и монументальные памятники, которые отражают дух армянской культуры и истории. Среди его работ — «Автопортрет» из мрамора, созданный в 1927 году и хранящийся в Национальной галерее Армении, и бюст «Негритянка» из бронзы, 1928 год, также находящийся в галерее. Он создал статую Акопа Мегапарта из гипса в 1960 году, которая хранится в Матенадаране. В Болгарии он изваял памятник поэту Пейо Яворову из бронзы в 1932 году в Софии, а в 1966 году создал аналогичную работу из базальта в Ереване. Среди других его известных работ — бюст Антона Чехова из бронзы, 1955 год, Ереван, бюст Александра Мясникяна из бронзы, 1957 год, Ереван, и статуя Пепо из базальта, 1975 год, Ереван, созданная по мотивам пьесы Габриэла Сундукяна «Пепо» и ставшая одним из символов столицы. Также он создал бюст Александра Пушкина в Ереване, выразив уважение к мировой литературе.

Работы Агароняна — это не только произведения искусства, но и мост между армянской и мировой культурой. Они хранятся в Национальной галерее Армении, Матенадаране и украшают улицы Еревана и Софии. Его преподавательская деятельность в Ереванском художественно-театральном институте помогла сформировать новое поколение армянских скульпторов. Наследие Григора Агароняна продолжает вдохновлять, подчёркивая эстетику и глубину армянского искусства.

—

### The Life and Art of Grigor Aharonyan

On July 17, 1980, Grigor Aharonyan, a distinguished Armenian sculptor, passed away in Yerevan. Born on March 7, 1896, in Tiflis, Russian Empire, he was the father of Armenia’s Merited Artist Vahe Aharonyan and was awarded the title of People’s Artist of the Armenian SSR in 1967.

Grigor Aharonyan’s life was devoted to art. He studied at the St. Petersburg Academy of Arts from 1915 to 1917 and later at the Sofia Academy of Arts from 1921 to 1924. In 1927–1928, he worked in Paris at the studio of renowned Armenian sculptor Hakob Gurdjian, refining his skills. From 1931 to 1946, he lived and worked in Bulgaria, creating works that gained recognition in the local cultural scene. In 1946, he repatriated to Armenia and began teaching at the Yerevan Art and Theater Institute in 1947. By 1967, he had earned the title of professor, passing his knowledge and experience to young sculptors.

His sculptures are marked by depth and meticulous detail. He created portrait busts and monumental statues that reflect the spirit of Armenian culture and history. Among his works are the “Self-Portrait” in marble, created in 1927 and housed in the National Gallery of Armenia, and the “Negress” bust in bronze, 1928, also in the gallery. He sculpted a statue of Hakob Meghapart in plaster in 1960, now in the Matenadaran. In Bulgaria, he created a bronze monument to the poet Peyo Yavorov in Sofia in 1932, followed by a basalt version in Yerevan in 1966. Other notable works include the bronze bust of Anton Chekhov in 1955, Yerevan, the bronze bust of Alexander Myasnikyan in 1957, Yerevan, and the basalt statue of Pepo in 1975, Yerevan, inspired by Gabriel Sundukyan’s play *Pepo* and now an iconic symbol of the capital. He also created a bust of Alexander Pushkin in Yerevan, paying homage to world literature.

Aharonyan’s works are not only artistic masterpieces but also a bridge between Armenian and global culture. They are preserved in the National Gallery of Armenia, the Matenadaran, and adorn the streets of Yerevan and Sofia. His teaching at the Yerevan Art and Theater Institute helped shape a new generation of Armenian sculptors. Grigor Aharonyan’s legacy continues to inspire, highlighting the aesthetics and depth of Armenian art.