Բակո Սահակյանի վերընտրություն. Արցախի 2012-ի պատմություն

19 հուլիսի 2012 թվականին  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում (Արցախ) տեղի ունեցան նախագահական ընտրություններ, որոնք կարևոր իրադարձություն էին տարածաշրջանի քաղաքական կյանքում:

Այդ ընտրությունները նշանավորվեցին գործող նախագահ Բակո Սահակյանի վերընտրությամբ երկրորդ հինգ տարվա ժամկետի համար, ինչը ընդգծում է նրա շարունակական ազդեցությունը Արցախի ղեկավարման վրա: Ընտրությունները կայացան բարդ միջազգային մեկուսացման և Ադրբեջանի հետ շարունակվող հակամարտության պայմաններում, ինչը յուրահատուկ հետք է թողել դրանց կազմակերպման և ընկալման վրա:

Հետագիծը և մասնակիցները 
2012 թվականի ընտրությունները Բակո Սահակյանի համար երկրորդ նախագահական ընտրություններն էին, քանի որ նա 2007 թվականին ընտրվել էր 85% ձայներով: 2012 թվականին նա արդեն ճանաչված էր որպես կայունություն և անվտանգություն ապահովող գործիչ, հաշվի առնելով իր փորձը ուժային կառույցներում, այդ թվում՝ ներքին գործերի նախարար և ազգային անվտանգության ծառայության ղեկավար: Ընտրություններում գրանցվել էր չորս թեկնածու՝ գործող նախագահ Բակո Սահակյան, պաշտպանության նախարարի տեղակալ Վիտալի Բալասանյան, Ստեփանակերտի համալսարանի ռեկտոր Արկադի Սողոմոնյան և Վալերի Խաչատրյան: Այնուամենայնիվ, Վալերի Խաչատրյանը հետագայում դուրս եկավ ընտրություններից, թողնելով պայքարը երեք հիմնական մասնակիցների միջև:

Վիտալի Բալասանյանը, Ղարաբաղյան պատերազմի վետերան և հայտնի իր ռերական ծառայություններով, դարձավ Սահակյանի գլխավոր մրցակիցը: Նրա քարոզարշավը ուղեկցվում էր իշխանության քննադատությամբ, այդ թվում՝ կեղծիքների, ընտրողների վրա ճնշումների և իրավապահ մարմինների քաղաքական նպատակներով օգտագործման մեղադրանքներով: Արկադի Սողոմոնյանը, ներկայացնելով ակադեմիական համայնքը, փորձեց գրավել ուշադրություն, սակայն նրա ազդեցությունը նվազագույն էր՝ համեմատած երկու առաջատարների հետ:

Ընտրությունների ընթացքը և արդյունքները 
Ընտրությունները կայացան 2012 թվականի հուլիսի 19-ին, և, ըստ պաշտոնական տվյալների, դրանց մասնակցեց մոտ 66,5% գրանցված ընտրողները: Բակո Սահակյանը ձայնների մոտ 66,7%-ով տարավ համոզիչ հաղթանակ: Վիտալի Բալասանյանը ստացավ զգալի աջակցություն՝ զբաղեցնելով երկրորդ տեղը մոտ 32,5% ձայներով, մինչդեռ Արկադի Սողոմոնյանը ստացավ պակաս քան 1% և չկարողացավ էական ազդեցություն ունենալ արդյունքների վրա: Սահակյանի հաղթանակը նրա կողմնակիցների կողմից ընկալվեց որպես հասարակության վստահության ապացույց նրա կայունության և անվտանգության քաղաքականության նկատմամբ, մասնավորապես՝ Ադրբեջանի հետ շարունակվող հակամարտության պայմաններում:

Այնուամենայնիվ, ընտրությունների գործընթացը ուղեկցվեց մի շարք վիճելի հարցերով: Բալասանյանը և նրա կողմնակիցները պնդում էին, որ տեղի են ունեցել խախտումներ, ներառյալ ընտրողների ցուցակների բարձրացում և ընտրողների վրա ճնշում: Այս մեղադրանքները, սակայն, բավարար չափով չեն ապացուցվել անկախ դիտորդների կողմից, քանի որ միջազգային հանրությունը, որը չի ճանաչում Արցախի անկախությունը, չի ուղարկել պաշտոնական դիտորդներ:

Միջազգային արձագանքը 
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը դե-յուրե համարվում է Ադրբեջանի մասը և չի ճանաչվում աշխարհի մեծամասնության կողմից, հետևաբար ընտրությունները չեն ստացել միջազգային աջակցություն: Եվրամիության արտաքին հարցերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Կեթրին Էշթոնը հայտարարեց, որ ԵՄ-ն չի ճանաչում այն սահմանադրական և իրավական համատեքստը, որի մեջ ընտրությունները կայացան: ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Անդերս Ֆոգ Ռասմուսենը իր ներկայացուցիչ Ջեյմս Ապպատուրայի միջոցով հայտարարեց, որ ընտրությունները հակառակ են խաղաղ կարգավորմանը: Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունը (ԵԱՀԿ) նույնպես մերժեց դրանց օրինականությունը՝ ընդգծելով, որ դրանք չեն ազդում խաղաղ բանակցությունների վրա:

Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտեց ընտրությունները որպես պրովոկացիա, որն ուղղված է հակամարտության կարգավորման ջանքերի խափանմանը: Հայտարարվեց, որ այն արտասահմանյան դիտորդները, ովքեր այցելել են ընտրություններին, կհայտարարվեն անցանկալի անձանց և արգելվելու է նրանց մուտքը Ադրբեջան: Այս հայտարարությունները սատարեցին Թուրքիան, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Գերմանիան, Լատվիան, Իրանը և այլ երկրներ, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Կանադայի, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի դեսպանատներ:

Համատեքստը և հետևանքները 
2012 թվականի ընտրությունները կայացան Ադրբեջանի հետ շարունակվող զինված հակամարտության ֆոնին, ինչը դարձրեց դրանք ոչ միայն քաղաքական, այլև խորհրդանշական իրադարձություն: Արցախի բնակիչների համար դրանք հանդիսանում էին ինքնությունը և անկախության ձգտումը հաստատելու միջոց՝ չնայած միջազգային ճանաչման բացակայությանը: Բակո Սահակյանի վերընտրությունը ամրապնդեց նրա դիրքը որպես տարածաշրջանը կառավարող կարևոր գործչի, սակայն ժողովրդավարական գործընթացի վերաբերյալ հարցերը մնացին բաց:

Ընտրություններից հետո Սահակյանը շարունակեց ուժեղացնել Արցախի պաշտպանունակությունը և տնտեսության զարգացումը, թեև նրա երկրորդ ժամկետը բարդացավ ներքին մարտահրավերներով, այդ թվում՝ բողոքի ակցիաներով և կադրային փոփոխություններով: 2017 թվականին, անցկացված հանրաքվեից հետո՝ անցում կատարելով նախագահական կառավարման համակարգի, նրա լիազորությունները երկարաձգվեցին ևս երեք տարով՝ Ազգային ժողովում անուղղակի ընտրությունների միջոցով, ինչը դարձավ 2020 թվականի ընտրությունների նախապատրաստական փուլ:

Իրադարձությունների հետադարձ հայացք 
2012 թվականի իրադարձությունները ընկալվում են որպես Արցախի բարդ պատմության մաս, որը 2023 թվականին հասավ կրիտիկական կետի՝ Ադրբեջանի հարձակման և հանրապետության լուծարման հետևանքով: Բայց 2012 թվականի ընտրությունները մնում են կարևոր պահ, որը ցույց է տալիս Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման ձգտումը՝ մեկուսացման և հակամարտության պայմաններում:

Մշակútային և քաղաքական նշանակություն 
2012 թվականի ընտրությունները դարձան Արցախի ներքին դինամիկայի արտացոլում, որտեղ քաղաքականությունը սերտորեն կապված է գոյատևման և ինքնության հարցերի հետ: Թեև միջազգային հանրության կողմից քննադատվեցին, դրանք ամրապնդեցին Սահակյանի դիրքը որպես կայունություն ապահովող առաջնորդ: Սակայն անկախ մոնիթորինգի բացակայությունն ու ընտրությունների անաչառության շուրջ վեճերը ընդգծում են անճանաչված պետության առջև ծառացած մարտահրավերները՝ ժողովրդավարական ինստիտուտներ ստեղծելու գործում:

—

### Русский

Переизбрание Бако Саакяна: История Арцаха 2012

19 июля 2012 года в непризнанной Нагорно-Карабахской Республике (Арцах) состоялись президентские выборы, которые стали значимым событием в политической жизни региона. Эти выборы ознаменовали переизбрание действующего президента Бако Саакяна на второй пятилетний срок, что подчеркивает его продолжающееся влияние на руководство Арцаха. Проведение выборов прошло в условиях сложной международной изоляции и продолжающегося конфликта с Азербайджаном, что наложило особый отпечаток на их организацию и восприятие.

Предыстория и участники выборов 
Выборы 2012 года стали вторыми президентскими выборами, в которых участвовал Бако Саакян, ранее избранный в 2007 году с результатом 85% голосов. К 2012 году он зарекомендовал себя как фигура, ассоциируемая с обеспечением стабильности и безопасности в регионе, особенно благодаря своему опыту работы в силовых структурах, включая должности министра внутренних дел и главы службы национальной безопасности. На выборах 2012 года было зарегистрировано четыре кандидата: действующий президент Баки Саакян, замминистра обороны Виталий Баласанян, ректор Степанакертского университета Аркадий Согомонян и Валерий Хачатрян. Однако последний впоследствии снял свою кандидатуру, оставив борьбу между тремя основными претендентами.

Виталий Баласанян, ветеран Карабахской войны и известный своими военными заслугами, выступил основным оппонентом Саакяна. Его кампания сопровождалась критикой действующей власти, включая обвинения в фальсификациях, давлении на избирателей и использовании правоохранительных органов в политических целях. Аркадий Согомонян, представлявший академическое сообщество, также пытался привлечь внимание, но его влияние оказалось минимальным по сравнению с двумя лидерами.

Ход выборов и результаты 
Выборы прошли 19 июля 2012 года, и, согласно официальным данным, в них приняли участие около 66,5% зарегистрированных избирателей. Бако Саакян одержал убедительную победу, набрав около двух третей голосов (примерно 66,7%). Виталий Баласанян получил значительную поддержку, заняв второе место с примерно 32,5% голосов, тогда как Аркадий Согомонян набрал менее 1% и не оказал серьезного влияния на исход. Победа Саакяна была интерпретирована его сторонниками как подтверждение доверия общества к его политике стабильности и безопасности, особенно в условиях продолжающегося конфликта с Азербайджаном.

Однако процесс выборов сопровождался рядом спорных моментов. Баласанян и его сторонники утверждали, что имели место нарушения, включая завышение числа избирателей в списках и давление на голосующих. Эти обвинения, однако, не были подкреплены независимыми наблюдателями в достаточной степени, поскольку международное сообщество, не признающее независимость Арцаха, не направило официальных наблюдателей.

Международная реакция 
Из-за того, что Нагорно-Карабахская Республика де-юре считается частью Азербайджана и не признана большинством стран мира, выборы не получили международной поддержки. Высокий представитель Евросоюза по иностранным делам и политике безопасности Кэтрин Эштон заявила, что ЕС не признает конституционного и правового контекста, в котором проводились выборы. Генеральный секретарь НАТО Андерс Фог Расмуссен через своего представителя Джеймса Аппатураи назвал выборы контрпродуктивными для мирного урегулирования конфликта. Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ) также отказалась признавать их легитимность, подчеркивая, что они не влияют на мирные переговоры.

Министерство иностранных дел Азербайджана осудило выборы как провокацию, направленную на подрыв усилий по урегулированию конфликта. Было заявлено, что иностранные наблюдатели, посетившие выборы, будут объявлены персонами нон грата и им будет запрещен въезд в Азербайджан. Подобные заявления поддержали Турция, Россия, Грузия, Германия, Латвия, Иран и ряд других стран, а также посольства США, Великобритании, Канады, Австралии и Новой Зеландии.

Контекст и последствия 
Выборы 2012 года прошли на фоне продолжающегося вооруженного конфликта с Азербайджаном, что сделало их не только политическим, но и символическим событием. Для жителей Арцаха они были способом утвердить свою идентичность и стремление к независимости, несмотря на отсутствие международного признания. Переизбрание Бако Саакяна укрепило его позицию как ключевой фигуры в управлении регионом, однако вопросы о демократичности процесса остались открытыми.

После выборов Саакян продолжил курс на укрепление обороноспособности и развитие экономики Арцаха, хотя его второй срок оказался осложнен внутренними вызовами, включая протесты и кадровые перестановки. В 2017 году, после референдума о переходе к президентской системе управления, его полномочия были продлены еще на три года через косвенные выборы в Национальном собрании, что стало переходным этапом перед выборами 2020 года.

Итоги и взгляд назад 
События 2012 года воспринимаются как часть сложной истории Арцаха, которая достигла критической точки в 2023 году с наступлением Азербайджана и последующим роспуском республики. Тем не менее, выборы 2012 года остаются важным моментом, иллюстрирующим стремление народа Арцаха к самоопределению в условиях изоляции и конфликта.

Культурное и политическое значение 
Выборы 2012 года стали отражением внутренней динамики Арцаха, где политика тесно переплетается с вопросами выживания и идентичности. Несмотря на критику со стороны международного сообщества, они укрепили позиции Саакяна как лидера, способного поддерживать стабильность в регионе. Однако отсутствие независимого мониторинга и споры вокруг честности выборов подчеркивают вызовы, с которыми сталкивается непризнанное государство в попытке построить демократические институты.

—

### English

Bako Sahakyan’s Re-election: The History of Artsakh in 2012

19 July 2012 marked the presidential elections in the unrecognized Nagorno-Karabakh Republic (Artsakh), a significant event in the region’s political life. These elections saw the re-election of incumbent President Bako Sahakyan for a second five-year term, underscoring his continued influence over Artsakh’s governance. Held amid complex international isolation and an ongoing conflict with Azerbaijan, the elections left a unique imprint on their organization and perception.

Background and Participants 
The 2012 elections were Bako Sahakyan’s second presidential run, following his 2007 election with 85% of the vote. By 2012, he had established himself as a figure associated with stability and security, bolstered by his experience in law enforcement, including roles as Minister of Internal Affairs and head of the National Security Service. Four candidates were initially registered: incumbent President Bako Sahakyan, Deputy Minister of Defense Vitaly Balasanyan, Rector of Stepanakert University Arkady Soghomonyan, and Valery Khachatryan. However, Valery Khachatryan later withdrew, leaving the contest to three main contenders.

Vitaly Balasanyan, a veteran of the Karabakh War known for his military merits, emerged as Sahakyan’s primary opponent. His campaign was marked by criticism of the incumbent government, including allegations of fraud, voter intimidation, and the misuse of law enforcement for political purposes. Arkady Soghomonyan, representing the academic community, sought to gain attention but had minimal impact compared to the two leading candidates.

Election Process and Results 
The elections took place on 19 July 2012, with approximately 66.5% of registered voters participating, according to official figures. Bako Sahakyan secured a decisive victory, garnering around 66.7% of the votes. Vitaly Balasanyan received significant support, placing second with about 32.5% of the votes, while Arkady Soghomonyan garnered less than 1% and had little influence on the outcome. Sahakyan’s win was interpreted by his supporters as a vote of confidence in his policies of stability and security, particularly amid the ongoing conflict with Azerbaijan.

However, the election process was marred by several controversies. Balasanyan and his supporters claimed there were irregularities, including inflated voter lists and voter pressure. These allegations, however, lacked sufficient backing from independent observers, as the international community, which does not recognize Artsakh’s independence, did not send official monitors.

International Reaction 
Due to the fact that the Nagorno-Karabakh Republic is de jure considered part of Azerbaijan and is unrecognized by most countries, the elections received no international support. High Representative of the European Union for Foreign Affairs and Security Policy Catherine Ashton stated that the EU does not recognize the constitutional and legal context in which the elections were held. NATO Secretary General Anders Fogh Rasmussen, through his representative James Appathurai, described the elections as counterproductive to peaceful conflict resolution. The Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) also declined to recognize their legitimacy, noting that they do not affect peace negotiations.

The Azerbaijani Ministry of Foreign Affairs condemned the elections as a provocation aimed at undermining conflict resolution efforts. It was announced that foreign observers who attended the elections would be declared persona non grata and banned from entering Azerbaijan. These statements were supported by Turkey, Russia, Georgia, Germany, Latvia, Iran, and other countries, as well as the embassies of the United States, United Kingdom, Canada, Australia, and New Zealand.

Context and Consequences 
The 2012 elections occurred against the backdrop of an ongoing armed conflict with Azerbaijan, making them not only a political but also a symbolic event. For Artsakh’s residents, they served as a means to affirm their identity and pursuit of independence despite the lack of international recognition. Sahakyan’s re-election solidified his position as a key figure in the region’s governance, though questions about the democratic process remained unresolved.

Following the elections, Sahakyan continued to focus on strengthening Artsakh’s defense capabilities and economic development, though his second term was complicated by internal challenges, including protests and personnel changes. In 2017, after a referendum transitioning to a presidential system, his mandate was extended for an additional three years through indirect elections in the National Assembly, serving as a transitional phase before the 2020 elections.

Reflection and Outcomes 
The events of 2012 are perceived as part of Artsakh’s complex history, which reached a critical point in 2023 with Azerbaijan’s offensive and the subsequent dissolution of the republic. Nevertheless, the 2012 elections remain a significant moment, illustrating the people of Artsakh’s quest for self-determination amid isolation and conflict.

Cultural and Political Significance 
The 2012 elections reflected the internal dynamics of Artsakh, where politics is closely intertwined with issues of survival and identity. Despite criticism from the international community, they reinforced Sahakyan’s position as a leader capable of maintaining stability in the region. However, the absence of independent monitoring and debates over the fairness of the elections highlight the challenges faced by an unrecognized state in building democratic institutions.

—