Հայաստանի և Վրաստանի գույներ

Ալեքսանդր Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյանը ծնվել է 1891 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի), ծառայողի ընտանիքում, և մահացել է 1966 թվականի հուլիսի 20-ին Թբիլիսիում: Նա վրացահայ նկարիչ էր, Վրաստանի ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1961), հայտնի իր դիմանկարներով և գունեղ կոլորիտով:

Նրա ընտանիքը՝ Բաժբեուկ-Մելիքյանները, բնիկ թբիլիսցիներ էին: 1906-1910 թվականներին սովորել է Գեղեցիկ արվեստը խրախուսող կովկասյան ընկերության Թիֆլիսի գեղանկարչության և քանդակագործության դպրոցում, իսկ 1911-1912 թվականներին՝ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում: 1922-1929 թվականներին դասավանդել է Մ. Ի. Թոիձեի գեղարվեստի ստուդիայում, 1929-1938 թվականներին՝ Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում:

Բաժբեուկ-Մելիքյանի ստեղծագործությունները բնորոշվում են փոքրածավալ գեղանկարչական աշխատանքներով՝ հատուկ մշակված գունածածկույթով: Վաղ շրջանի աշխատանքներին, ինչպիսիք են «Երեք կին» և «Տեսողական պատրանք» (երկուսն էլ՝ 1928), բնորոշ են մուգ կոլորիտն ու նուրբ ձևերը: 1930-1940-ական թվականներին նա ուսումնասիրել է դասական գեղանկարիչների գործերը, հրաժարվել ժամանակակից ձևերից և հարստացրել իր երանգապնակը լույսով ու գույնով՝ հասնելով ոսկեգույնին մոտ շողշողուն գունաշարի: Նրա նկարներում, ինչպիսիք են «Բակ Պեսկիում», «Ջրաղաց Օրթաճալայում», «Լավինիան իսպանական գլխարկով» և «Մերկ Լիդան», գերիշխում են վարդագույն, բաց կանաչ, դեղին և վառ կարմիր գույները: 1940-ական թվականներին նրա գույները դարձել են ավելի պայծառ՝ «Մերկ կին», «Ձեռնածու կին», «Ձեռքերը բարձրացրած Լիդան» և այլ աշխատանքներում: 1950-ական թվականներին նրա գուներանգը դարձել է նյութական և կենսալից՝ «Ճոճ», «Աճպարարուհին», «Քրդական պար» նկարներում: Նրա հայաստանյան բնանկարները, ինչպիսիք են «Տանիքի վրա» և «Զանգեզուր» (1965), նույնպես ուշագրավ են:

Բաժբեուկ-Մելիքյանի կանանց դիմանկարները, ինչպիսիք են «Նազելի Տերյան» (1929), «Լավինիա» (1961), «Կիռա Գոզաշվիլի» (1963), և կոմպոզիցիաները, ինչպիսիք են «Լողացող կանայք» (1928), «Լողորդուհիներ» (1929), «Կրկեսի արտիստների խումբը» (1940), առանձնանում են բնորդի հուզաշխարհի խոր ընկալմամբ, անհատական գծերի շեշտադրմամբ և հյութեղ երփնագրով: Նրա գործերը պահվում են Վրաստանի կերպարվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում և անհատական հավաքածուներում:

2016 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում տեղի է ունեցել «Բաժբեուկ-Մելիքյաններ. երկու սերունդ» ցուցահանդեսը՝ նվիրված Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի ծննդյան 125-ամյա հոբելյանին և նրա զավակներին՝ Լավինիային, Զուլեյկային և Վազգենին: 2017 թվականին Վրաստանի ազգային թանգարանի Դմիտրի Շևարդնաձեի անվան ազգային պատկերասրահում ներկայացվել է նրա 96 կտավ՝ նվիրված նկարչի ծննդյան 125-ամյակին և մահվան 50-րդ տարելիցին:

Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի առաջին կինը Նեկտարն էր, որից ծնվել է դուստրը՝ Լավինիան: Երկրորդ կինը՝ Լիդիա Մեշկորուդնիկովան, ծնել է դուստր Զուլեյկային և որդի Վազգենին: Նրա արվեստը, որը միավորում է հայկական և վրացական մշակույթները, կամուրջ է Հայաստանի, Վրաստանի և աշխարհի միջև: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայ արվեստի խորությունն ու գեղեցկությունը:

—

### Биография на русском языке

Цвета Армении и Грузии

Александр Александрович Бажбеук-Меликян родился 11 сентября 1891 года в Тифлисе (ныне Тбилиси) в семье служащего и умер 20 июля 1966 года в Тбилиси. Он был армяно-грузинским художником, заслуженным художником Грузинской ССР (1961), известным своими портретами и ярким колоритом. Бажбеук-Меликяны были коренными тифлисцами. В 1906–1910 годах он учился в Тифлисском училище живописи и скульптуры Кавказского общества поощрения изящных искусств, а в 1911–1912 годах — в Петербургской академии художеств. С 1922 по 1929 годы преподавал в Народной художественной студии М. И. Тоидзе, а с 1929 по 1938 годы — в Тбилисской академии художеств.

Творчество Бажбеук-Меликяна характеризуется небольшими по размеру живописными работами с особой техникой нанесения красок. Ранние работы, такие как «Три женщины» и «Зрительная иллюзия» (обе 1928 года), отличаются тёмным колоритом и утончёнными формами. В 1930–1940-х годах он изучал произведения классических живописцев, отказался от современных форм и обогатил свою палитру светом и цветом, достигнув мерцающей гаммы, близкой к золотистой. В картинах «Двор в Пески», «Мельница в Ортачале», «Лавиния в испанской шляпе» и «Обнажённая Лида» доминируют розовые, светло-зелёные, жёлтые и ярко-красные тона. В 1940-х годах его краски стали ещё ярче, как в работах «Обнажённая женщина», «Ткачиха», «Лида с поднятыми руками». В 1950-х годах палитра стала материальной и живой, что видно в картинах «Качели», «Фокусница», «Курдский танец». Заслуживают внимания и его армянские пейзажи, такие как «На крыше» и «Зангезур» (1965).

Особое место в творчестве Бажбеук-Меликяна занимают женские портреты («Назели Терян», 1929; «Лавиния», 1961; «Кира Гозашвили», 1963) и композиции («Плавающие женщины», 1928; «Пловчихи», 1929; «Группа цирковых артистов», 1940), отличающиеся точным восприятием внутреннего мира модели, акцентом на индивидуальных чертах и сочной палитрой. Его работы хранятся в Музее изобразительных искусств Грузии, Национальной галерее Армении и частных собраниях.

В 2016 году в Национальной галерее Армении прошла выставка «Бажбеук-Меликяны: два поколения», посвящённая 125-летию со дня рождения Александра Бажбеук-Меликяна и его детям — Лавинии, Зулейке и Вазгену. В 2017 году в Национальной галерее имени Димитрия Шеварднадзе в Тбилиси были представлены 96 его полотен в честь 125-летия со дня рождения и 50-летия со дня смерти.

Первая жена Александра Бажбеук-Меликяна — Нектар, от которой родилась дочь Лавиния. Вторая жена — Лидия Мешкорудникова, от которой родились дочь Зулейка и сын Вазген. Его искусство, объединяющее армянскую и грузинскую культуры, служит мостом между Арменией, Грузией и миром. Его наследие продолжает вдохновлять, символизируя глубину и красоту армянского искусства.

—

### Biography in English

Colors of Armenia and Georgia

Alexander Alexandrovich Bazhbeuk-Melikyan was born on September 11, 1891, in Tiflis (now Tbilisi) in a clerk’s family and died on July 20, 1966, in Tbilisi. He was an Armenian-Georgian artist, Honored Artist of the Georgian SSR (1961), renowned for his portraits and vibrant color palette. The Bazhbeuk-Melikyan family were native Tiflis residents. From 1906 to 1910, he studied at the Tiflis School of Painting and Sculpture of the Caucasian Society for the Encouragement of Fine Arts, and from 1911 to 1912 at the St. Petersburg Academy of Arts. From 1922 to 1929, he taught at M. I. Toidze’s People’s Art Studio, and from 1929 to 1938 at the Tbilisi Academy of Arts.

Bazhbeuk-Melikyan’s work is characterized by small-scale paintings with a distinctive paint application technique. His early works, such as *Three Women* and *Visual Illusion* (both 1928), feature a dark color palette and refined forms. In the 1930s and 1940s, he studied classical painters, moved away from modern forms, and enriched his palette with light and color, achieving a shimmering, near-golden range. Paintings like *Courtyard in Peski*, *Mill in Ortachala*, *Lavinia in a Spanish Hat*, and *Nude Lida* are dominated by pink, light green, yellow, and bright red tones. In the 1940s, his colors became even brighter, as seen in *Nude Woman*, *Weaver*, and *Lida with Raised Hands*. In the 1950s, his palette became material and vibrant, evident in *Swing*, *Magician*, and *Kurdish Dance*. His Armenian landscapes, such as *On the Roof* and *Zangezur* (1965), are also noteworthy.

Bazhbeuk-Melikyan’s female portraits, including *Nazeli Teryan* (1929), *Lavinia* (1961), and *Kira Gozashvili* (1963), and compositions like *Floating Women* (1928), *Swimmers* (1929), and *Group of Circus Artists* (1940), stand out for their deep perception of the model’s inner world, emphasis on individual features, and rich color palette. His works are housed in the Museum of Fine Arts of Georgia, the National Gallery of Armenia, and private collections.

In 2016, the National Gallery of Armenia hosted the exhibition “Bazhbeuk-Melikyans: Two Generations,” dedicated to the 125th anniversary of Alexander Bazhbeuk-Melikyan’s birth and his children, Lavinia, Zuleyka, and Vazgen. In 2017, the Dimitri Shevardnadze National Gallery in Tbilisi showcased 96 of his paintings to mark the 125th anniversary of his birth and the 50th anniversary of his death.

Alexander Bazhbeuk-Melikyan’s first wife was Nektar, with whom he had a daughter, Lavinia. His second wife, Lidia Meshkorudnikova, gave birth to a daughter, Zuleyka, and a son, Vazgen. His art, blending Armenian and Georgian cultures, serves as a bridge between Armenia, Georgia, and the world. His legacy continues to inspire, symbolizing the depth and beauty of Armenian art.

—

### ბიოგრაფია ქართულად

სომხეთისა და საქართველოს ფერები

ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე ბაჟბეუკ-მელიქიანი დაიბადა 1891 წლის 11 სექტემბერს თბილისში, მოხელის ოჯახში, და გარდაიცვალა 1966 წლის 20 ივლისს თბილისში. ის იყო სომეხ-ქართველი მხატვარი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვარი (1961), ცნობილი თავისი პორტრეტებითა და ნათელი ფერებით. ბაჟბეუკ-მელიქიანების ოჯახი თბილისის მკვიდრი იყო. 1906-1910 წლებში სწავლობდა კავკასიის მშვენიერი ხელოვნების ხელშეწყობის საზოგადოების თბილისის მხატვრობისა და ქანდაკების სკოლაში, ხოლო 1911-1912 წლებში — პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1922-1929 წლებში ასწავლიდა მ. თოიძის სახალხო სამხატვრო სტუდიაში, 1929-1938 წლებში — თბილისის სამხატვრო აკადემიაში.

ბაჟბეუკ-მელიქიანის შემოქმედება ხასიათდება მცირე ზომის ფერწერული ნამუშევრებით, განსაკუთრებული საღებავის გამოყენების ტექნიკით. ადრეულ ნამუშევრებს, როგორებიცაა „სამი ქალი“ და „ვიზუალური ილუზია“ (ორივე 1928 წ.), ახასიათებს მუქი კოლორიტი და დახვეწილი ფორმები. 1930-1940-იან წლებში ის სწავლობდა კლასიკური მხატვრების ნამუშევრებს, უარი თქვა თანამედროვე ფორმებზე და გაამდიდრა თავისი პალიტრა სინათლითა და ფერით, მიაღწია ოქროსფერთან ახლოს მყოფ ციმციმე გამას. ნახატებში, როგორებიცაა „ეზო ფესკში“, „წისქვილი ორთაჭალაში“, „ლავინია ესპანური ქუდით“ და „შიშველი ლიდა“, დომინირებს ვარდისფერი, ღია მწვანე, ყვითელი და ნათელი წითელი ტონები. 1940-იან წლებში მისი ფერები კიდევ უფრო ნათელი გახდა, როგორც ჩანს ნამუშევრებში „შიშველი ქალი“, „ქსოვილა“ და „ლიდა აწეული ხელებით“. 1950-იან წლებში მისი პალიტრა გახდა მატერიალური და სიცოცხლით სავსე, რაც ჩანს ნახატებში „საქანელა“, „ჯადოქარი“, „ქურთული ცეკვა“. აღსანიშნავია აგრეთვე მისი სომხური პეიზაჟები, როგორებიცაა „სახურავზე“ და „ზანგეზური“ (1965).

განსაკუთრებული ადგილი ბაჟბეუკ-მელიქიანის შემოქმედებაში უკავია ქალთა პორტრეტებს („ნაზელი თერიანი“, 1929; „ლავინია“, 1961; „კირა გოზაშვილი“, 1963) და კომპოზიციებს („მოცურავე ქალები“, 1928; „მოცურავეები“, 1929; „ცირკის არტისტთა ჯგუფი“, 1940), რომლებიც გამოირჩევა მოდელის შინაგანი სამყაროს ღრმა აღქმით, ინდივიდუალური ნაკვთების ხაზგასმითა და წვნიანი პალიტრით. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს სახვითი ხელოვნების მუზეუმში, სომხეთის ეროვნულ გალერეაში და კერძო კოლექციებში.

2016 წელს სომხეთის ეროვნულ გალერეაში გაიმართა გამოფენა „ბაჟბეუკ-მელიქიანები: ორი თაობა“, მიძღვნილი ალექსანდრე ბაჟბეუკ-მელიქიანის დაბადებიდან 125 წლის იუბილესა და მის შვილებს — ლავინიას, ზულეიკას და ვაზგენს. 2017 წელს თბილისის დიმიტრი შევარდნაძის სახელობის ეროვნულ გალერეაში წარმოდგენილი იყო მისი 96 ტილო, მისი დაბადებიდან 125 წლისა და გარდაცვალებიდან 50 წლის იუბილეების აღსანიშნავად.

ალექსანდრე ბაჟბეუკ-მელიქიანის პირველი ცოლი იყო ნექტარი, რომელთანაც შეეძინა ქალიშვილი ლავინია. მეორე ცოლი, ლიდია მეშქორუდნიკოვა, გახდა ქალიშვილ ზულეიკასა და ვაჟის, ვაზგენის დედა. მისი ხელოვნება, რომელიც აერთიანებს სომხურ და ქართულ კულტურებს, ემსახურება ხიდს სომხეთს, საქართველოსა და მსოფლიოს შორის. მისი მემკვიდრეობა განაგრძობს შთაგონებას, სიმბოლოს წარმოადგენს სომხური ხელოვნების სიღრმესა და სილამაზეს.