Հայ Պոեզիայի Հերոսական Ձայն 

Սիամանթոն (Ատոմ Հովհաննեսի Յարճանյան) ծնվել է 1878 թվականի օգոստոսի 15-ին Արևմտյան Հայաստանի Ակն քաղաքում, վաճառականի ընտանիքում։ Նա հայ բանաստեղծ էր, լրագրող և գրող։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Ակնի Ներսիսյան վարժարանում, որտեղ նրա ուսուցիչ Գարեգին Սրվանձտյանցը նրան կնքել է Սիամանթո մականունով։ 1891 թվականին հոր հետ տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, սովորել Գում-Գափուի Միրիճանյան դպրոցում, ապա՝ Սկյուտարի Պերպերյան վարժարանում։ 1894-1896 թվականների հայկական ջարդերի հետևանքով տեղափոխվել է Կահիրե, 1897 թվականին՝ Ժնև, ապա Փարիզ, որտեղ եղել է Սորբոնի համալսարանի գրականության բաժնի ազատ ունկնդիր։ Եվրոպայում կապեր է հաստատել հայ ուսանողների միության և ազգային կուսակցությունների հետ, ձևավորելով իր աշխարհայացքն ու գրական հակումները։

Սիամանթոյի ստեղծագործությունները համատեղում են ողբերգական և լավատեսական տարրեր։ Նա գրել է հերոսական բանաստեղծություններ՝ փառաբանելով հողի պաշտպաններին։ «Ես երգելով կ’ուզեմ մեռնիլ» բանաստեղծությունն արտահայտում է արդար պայքարի գաղափարը։ Նրա «Դյուցազնորեն» և «Հոգեվարքի և հույսի ջահեր» ժողովածուները ներառում են հերոսական բանաստեղծություններ։ «Հայրենի հրավեր»-ում (1910) նա կոչ է անում հայերին վերադառնալ հայրենիք, ապրել հարազատ հողի վրա աշխատանքով և ստեղծագործությամբ։ «Սուրբ Մեսրոպ» պոեմում (1912) երազում է ազատ հայրենիքի մասին, որտեղ ծաղկում են միտքն ու հոգին։

1913 թվականին Սիամանթոն այցելել է Կովկաս՝ Թիֆլիս, Բաքու, Էջմիածին, հանդիպել գրողների և մտավորականների հետ։ 1915 թվականին նա ձերբակալվել է և Անկարայի մոտակայքում վայրագորեն սպանվել թուրք խուժանի կողմից հայ մտավորականների հետ միասին։

Սիամանթոյի առաջին բանաստեղծությունը՝ «Աքսորված խաղաղություն» («Մահվան տեսիլք» կամ «Կոտորած»), տպագրվել է 1898 թվականին։ Նրա գործերն արձագանք էին հայկական ջարդերին, հրապարակվել են «Անահիտ», «Բանբեր», «Հայրենիք» պարբերականներում։ «Դյուցազնորեն» (1902) ժողովածուն նրան ճանաչում բերեց որպես գաղափարի բանաստեղծ։ «Հայորդիներ» (1905, 1906, 1908) շարքերում նա պատկերել է հայ ժողովրդի ողբերգությունը, կոչել պայքարի։ «Հոգեվարքի և հույսի ջահեր» (1907) արտացոլում է տառապանքի և հույսի հակասությունները։ «Կարմիր լուրեր բարեկամես» (1909) շարքը նկարագրում է հայոց ցեղասպանության սարսափները։ «Հայրենի հրավեր» (1909) կոչ է անում հայերին վերադառնալ հայրենիք։

Սիամանթոն հայ պոեզիայի ինքնատիպ դեմք է, հիմնել է ազատաչափ բանաստեղծությունը, հարստացրել հայ բանաստեղծության պոետիկան նոր բառերով և արտահայտություններով։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն։

—
Героический голос армянской поэзии

Сиаманто (Атом Ованесович Ярдджанян) родился 15 августа 1878 года в городе Акн, Западная Армения, в семье торговца. Он был армянским поэтом, журналистом и писателем. Начальное образование получил в Нерсисянской школе Акна, где его учителем был писатель Гарегин Срвандзтян, давший ему псевдоним Сиаманто. В 1891 году с отцом переехал в Константинополь, учился в школах Мираджаняна (Гум-Гапу) и Перперяна (Скютар). Из-за армянских погромов 1894–1896 годов покинул город, жил в Каире, в 1897 году уехал в Женеву, затем в Париж, где был вольным слушателем литературного факультета Сорбонны. В Европе установил связи с Союзом армянских студентов и национальными партиями, сформировав свои мировоззрение и литературные предпочтения.

Творчество Сиаманто сочетает трагизм и оптимизм. Он писал героические стихи, прославляя защитников родной земли. В стихотворении «Я хочу умереть, воспевая» он выражает идею справедливой борьбы. Сборники «Дюцазнорен» и «Факелы отчаяния и надежды» включают героические произведения. В «Призыве к родине» (1910) он призывал армян возвращаться на родину, жить трудом и творчеством. В поэме «Святой Месроп» (1912) мечтал о свободной Армении, где процветают мысль и дух.

В 1913 году Сиаманто посетил Кавказ — Тифлис, Баку, Эчмиадзин, встречался с писателями и интеллигенцией. В 1915 году он был арестован и зверски убит турецкими погромщиками близ Анкары вместе с другими армянскими интеллектуалами.

Первое стихотворение Сиаманто, «Изгнанный мир» («Видение смерти» или «Резня»), опубликовано в 1898 году. Его работы, отклик на армянские погромы, печатались в журналах «Анахит», «Банбер», «Айреник». Сборник «Дюцазнорен» (1902) принес ему признание как поэта идеи. В «Айординере» (1905, 1906, 1908) он описал трагедию армянского народа, призывая к борьбе. «Факелы отчаяния и надежды» (1907) отражают противоречия боли и надежды. «Красные вести от друга» (1909) изображают ужасы геноцида армян. «Призыв к родине» (1909) призывает армян вернуться на родину.

Сиаманто — уникальная фигура армянской поэзии, основоположник свободного стиха, обогативший поэтику новыми словами и выражениями. Его произведения переведены на русский, английский, французский, немецкий языки.

—
The Heroic Voice of Armenian Poetry

Siamanto (Atom Hovhannesovich Yardjanyan) was born on August 15, 1878, in Akın, Western Armenia, in a merchant’s family. He was an Armenian poet, journalist, and writer. He received his early education at the Nersisyan School in Akın, where his teacher, writer Garegin Srvanjtyan, gave him the pseudonym Siamanto. In 1891, he moved with his father to Constantinople, studying at the Mirajanyan School (Gum-Gapu) and then at the Perperyan School (Scutari). Due to the Armenian massacres of 1894–1896, he left for Cairo, then moved to Geneva in 1897 and later to Paris, where he was a free listener at the Sorbonne’s literature department. In Europe, he connected with the Armenian Students’ Union and national parties, shaping his worldview and literary inclinations.

Siamanto’s work blends tragedy and optimism. He wrote heroic poems glorifying defenders of the homeland. His poem “I Want to Die Singing” expresses the idea of just struggle. The collections *Dyutsaznoren* and *Torches of Despair and Hope* include heroic poems. In *Invitation to the Homeland* (1910), he urged Armenians to return to their homeland and live by labor and creativity. In the poem *Saint Mesrop* (1912), he dreamed of a free Armenia where mind and spirit flourish.

In 1913, Siamanto visited the Caucasus—Tiflis, Baku, Echmiadzin—meeting writers and intellectuals. In 1915, he was arrested and brutally killed by Turkish mobs near Ankara along with other Armenian intellectuals.

His first poem, “Exiled Peace” (also “Vision of Death” or “Massacre”), was published in 1898. His works, a response to Armenian massacres, appeared in *Anahit*, *Banber*, and *Hayrenik*. The collection *Dyutsaznoren* (1902) established him as a poet of ideas. *Hayordiner* (1905, 1906, 1908) depicted the Armenian people’s tragedy, calling for struggle. *Torches of Despair and Hope* (1907) reflects the conflict of pain and hope. *Red News from a Friend* (1909) portrays the horrors of the Armenian Genocide. *Invitation to the Homeland* (1909) calls for Armenians to return home.

Siamanto is a distinctive figure in Armenian poetry, a pioneer of free verse, enriching poetic language with new words and expressions. His works have been translated into Russian, English, French, and German.

—