Էթնիկ Ինքնության և Հոգեբանության Վարպետ

22 օգոստոսի 1939 թվականին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) ծնվեց Ալբերտ Աղաբեկի Նալչաջյանը՝ հայ սոցիոլոգ, հոգեբան, Հայաստանի ԳԱԱ Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի հոգեբանության բաժնի վարիչ, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Նրա կյանքը նման էր մարդկային հոգու խորքերում ճանապարհ փնտրող գիտնականի ճանապարհորդության՝ լի բացահայտումներով և մշակույթի ու ազգային ինքնության խնդիրներին նվիրվածությամբ։ Ծնվել է Աղաբեկ և Արուսյակ Նալչաջյանների ընտանիքում՝ որպես երկրորդ երեխա հինգ երեխաներից։ Հայրը՝ ռուսերենի և աշխարհագրության ուսուցիչ, մայրը՝ նվիրված երեխաների դաստիարակությանը, ձևավորել են նրա գիտակ մտածողությունը։ Միջնակարգ կրթությունից հետո նա ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետ։ Ավարտելուց հետո աշխատել է որպես տեխնիկ, ապա՝ ինժեներ, սակայն հետաքրքրությունը հումանիտար գիտությունների նկատմամբ նրան տարել է հոգեբանություն։ 1964 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի ասպիրանտուրան՝ հոգեբանության գծով։ 1968 թվականին դարձել է հոգեբանական գիտությունների թեկնածու։ 1974–1975 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության վարչության պետ, 1981–1991 թվականներին դասավանդել է Վ. Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտում՝ որպես հոգեբանության դասախոս, դոցենտ և ամբիոնի վարիչ։ 1981–1996 թվականներին, ապա 1996–2004 թվականներին ղեկավարել է ՀՀ ԳԱԱ Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի հոգեբանության բաժինը։ 1991 թվականից հիմնել և ղեկավարել է «Հոգեբան» հրատարակչությունը, 1996 թվականից՝ Հոգեբանական հետազոտությունների կենտրոնը, իսկ 2000 թվականից՝ «Տաթև» գիտակրթական համալիրը։ Նա եղել է Վարքային հոգեբուժության միջազգային ակադեմիայի, Հոգեբանների միջազգային խորհրդի և Կիրառական հոգեբանության միջազգային ասոցիացիայի անդամ։ Նալչաջյանի աշխատությունները նվիրված են ստեղծագործության, ինտուիցիայի, սոցիալական հոգեբանության, էթնոմանկավարժության և էթնոքաղաքականության խնդիրներին։ Նա մշակել է էթնիկական ինքնապաշտպանության, էթնիկական բնավորության և անձի սոցիալ-հոգեբանական հարմարվողականության տեսություններ։ Հեղինակ է 40 մենագրությունների և 150-ից ավելի գիտական աշխատությունների՝ հրատարակված հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, լեհերեն և այլ լեզուներով։ Դրանցից են «Հոգեբանություն» (2000), «Էթնիկական մանկավարժություն» (2003), «Սոցիալական հոգեբանություն» (2004), «Գիշերային կյանք. Անձն իր երազներում» (2000), «Հայ ազգի ծագումը» (2023)։ Նա թարգմանել է Զ. Ֆրեյդի «Հոգեվերլուծության ներածությունը»։ Նալչաջյանի աշխատանքները խոսում են մարդու հոգու, ազգային ինքնության և մշակույթի խորքային կապերի մասին՝ թողնելով անգնահատելի ժառանգություն։ 

—

**Русский

Мастер этнической идентичности и психологии
22 августа 1939 года в Ленинакане (ныне Гюмри) родился Альберт Агабекович Налчаджян — армянский социолог, психолог, заведующий отделом психологии Института философии и права НАН Армении, кандидат психологических наук, доцент. Его жизнь была подобна путешествию ученого, ищущего пути в глубинах человеческой души, с полной посвящённостью вопросам культуры и национальной идентичности. Родился вторым из пяти детей в семье Агабека и Арусяк Налчаджян. Отец, учитель русского языка и географии, и мать, посвятившая себя воспитанию детей, сформировали его пытливый ум. После школы Альберт поступил на факультет математики и механики Ереванского государственного университета. Окончив его, работал техником, затем инженером, но интерес к гуманитарным наукам привел его к психологии. В 1964 году он поступил в аспирантуру Ереванского педагогического университета по специальности психология, а в 1968 году стал кандидатом психологических наук. В 1974–1975 годах занимал пост главы управления Министерства просвещения Армянской ССР. С 1981 по 1991 год преподавал психологию в Институте иностранных языков им. В. Брюсова, где был доцентом и заведующим кафедрой психологии. С 1981 по 1996, а затем с 1996 по 2004 год руководил отделом психологии Института философии и права НАН Армении. В 1991 году основал и возглавил издательство «Психолог», в 1996 году — Центр психологических исследований, а с 2000 года — научно-образовательный комплекс «Татев». Он был членом Международной академии поведенческой психиатрии, Международного совета психологов и Международной ассоциации прикладной психологии. Работы Налчаджяна посвящены творчеству, интуиции, социальной психологии, этнопедагогике и этнополитике. Он разработал теории этнической самозащиты, этнического характера и социально-психологической адаптации личности. Автор 40 монографий и более 150 научных трудов на армянском, русском, английском, немецком, польском и других языках, среди которых «Психология» (2000), «Этническая педагогика» (2003), «Социальная психология» (2004), «Ночная жизнь: Личность в своих сновидениях» (2000), «Происхождение армянского народа» (2023). Он перевел на армянский «Введение в психоанализ» З. Фрейда. Работы Налчаджяна говорят о глубинных связях человеческой психики, национальной идентичности и культуры, оставляя бесценное наследие. 

—

**English

Master of Ethnic Identity and Psychology

On August 22, 1939, in Leninakan (now Gyumri), Albert Agabekovich Nalchajyan was born — an Armenian sociologist, psychologist, head of the psychology department at the Institute of Philosophy and Law of the National Academy of Sciences of Armenia, candidate of psychological sciences, and associate professor. His life resembled a scientist’s journey through the depths of the human psyche, driven by a dedication to exploring culture and national identity. Born the second of five children to Agabek, a teacher of Russian and geography, and Arusyak, who devoted herself to raising their children, Albert developed an inquisitive mind. After secondary school, he enrolled in the Faculty of Mathematics and Mechanics at Yerevan State University. Upon graduation, he worked as a technician and later as an engineer, but his passion for the humanities led him to psychology. In 1964, he entered the postgraduate program in psychology at Yerevan Pedagogical University, earning his candidate degree in 1968. From 1974 to 1975, he served as head of a department in the Armenian SSR Ministry of Education. From 1981 to 1991, he taught psychology at the V. Bryusov Institute of Foreign Languages, serving as an associate professor and head of the psychology department. From 1981 to 1996, and again from 1996 to 2004, he led the psychology department at the Institute of Philosophy and Law. In 1991, he founded and directed the “Psychologist” publishing house, in 1996, the Center for Psychological Research, and in 2000, the “Tatev” scientific-educational complex. He was a member of the International Academy of Behavioral Psychiatry, the International Council of Psychologists, and the International Association of Applied Psychology. Nalchajyan’s works focus on creativity, intuition, social psychology, ethnopedagogy, and ethnopolitics. He developed theories of ethnic self-defense, ethnic character, and socio-psychological adaptation. Author of 40 monographs and over 150 scientific papers in Armenian, Russian, English, German, Polish, and other languages, his works include *Psychology* (2000), *Ethnic Pedagogy* (2003), *Social Psychology* (2004), *Night Life: Personality in Dreams* (2000), and *The Origin of the Armenian People* (2023). He translated Freud’s *Introduction to Psychoanalysis* into Armenian. Nalchajyan’s works explore the profound connections between the human psyche, national identity, and culture, leaving an invaluable legacy.