Էստրադայի և Ասմունքի Լեգենդ

Սուրեն Հովակիմի Քոչարյանը ծնվել է 1904 թվականի օգոստոսի 23-ին Թիֆլիսում։ Հայ դերասան, խորհրդային էստրադայի արտիստ, ասմունքող, ՀԽՍՀ (1945) և ՌԽՖՍՀ (1967) ժողովրդական արտիստ, նա արժանացել է ԽՍՀՄ (Ստալինյան մրցանակ, 1951) և ՀԽՍՀ (1975) պետական մրցանակների, պարգևատրվել «Պատվո նշան» շքանշանով։

Նրա կյանքը նման էր բեմի վրա կերտված կերպարներին՝ լի կրքով, խորությամբ և գրական խոսքի հանդեպ սիրով։ Թատերական կրթություն է ստացել Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում (1921-1925)։ 1925-1932 թվականներին եղել է Երևանի Առաջին պետական թատրոնի (այժմ՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն) դերասան։ Նրա դերերից են Ֆուրմանովը «Խռովություն»-ում, Վասկա Պեպելը Մաքսիմ Գորկու «Հատակում»-ում, Կակուլին Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»-ում, Գիժ Մոզին «Քանդած օջախ»-ում, Վիշնևսկին «Եկամտավոր պաշտոն»-ում և Քարյանը «Ցասում»-ում։ 1932 թվականից նվիրվել է ասմունքի արվեստին։ 1939 թվականից եղել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ Առաջին անգամ Մոսկվայում հանդես է եկել հայ արվեստի մոսկովյան տասնօրյակի ժամանակ՝ կատարելով «Սասունցի Դավիթ»-ը։ Ստեղծել է ավելի քան երեք տասնյակ գրական կոմպոզիցիաներ հայերեն և ռուսերեն՝ ներառյալ Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը», Բոկաչչոյի «Դեկամերոն», Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի», Հոմերոսի «Ոդիսական», Շեքսպիրի «Հանուն հայրենիքի», Լև Տոլստոյի «Կրեյցերյան սոնատ», Գաբրիել Սունդուկյանի «Մակակո», Բորիս Պոլևոյի «Ոսկի», «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» և «Հազար ու մեկ գիշեր»։ Նրա ասմունքի արվեստը համատեղում էր Շեքսպիրի վեհաշունչ խոսքը, Տոլստոյի հոգեբանական խորությունը, Աբովյանի արարատյան բարբառը, Սունդուկյանի թիֆլիսահայերենը և Թումանյանի ու Չարենցի ոճը։ Քոչարյանի ասմունքի գերիշխող հնչերանգը պատմողական էր, իսկ գլխավոր սկզբունքը՝ կերպարների անձնավորումը խոսքի և դիմախաղի միջոցով։ Նա ստեղծել է «մի դերասանի թատրոն»։ Վերջին ծրագիրը՝ «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ», արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի (1975)։ Քոչարյանը մահացել է 1979 թվականին Մոսկվայում, թաղված է Երևանում։ 

—

**Русский

Легенда эстрады и художественного слова

Сурен Овакимович Кочарян родился 23 августа 1904 года в Тифлисе. Армянский актер, артист советской эстрады, мастер художественного слова, народный артист Армянской ССР (1945) и РСФСР (1967), он был удостоен Государственной премии СССР (Сталинская премия, 1951), Государственной премии Армянской ССР (1975) и ордена «Знак Почета». Его жизнь была подобна образам, созданным на сцене, — полна страсти, глубины и любви к литературному слову. Театральное образование получил в Московской армянской драматической студии (1921–1925). В 1925–1932 годах был актером Ереванского Первого государственного театра (ныне Академический театр им. Габриела Сундукяна). Среди его ролей — Фурманов в «Бунте», Васька Пепел в «На дне» Максима Горького, Какули в «Пэпо» Габриела Сундукяна, Гиж Мози в «Разоренном очаге», Вишневский в «Доходном месте» и Карян в «Гневе». С 1932 года полностью посвятил себя искусству художественного слова. С 1939 года — солист Московской филармонии. Впервые выступил в Москве во время декады армянского искусства с программой «Сасунци Давид». Создал более трех десятков литературных композиций на армянском и русском языках, включая «Витязя в тигровой шкуре» Шота Руставели, «Декамерон» Боккаччо, «Раны Армении» Хачатура Абовяна, «Одиссею» Гомера, «За родину» Шекспира, «Крейцерову сонату» Льва Толстого, «Макако» Габриела Сундукяна, «Золото» Бориса Полевого, «Армянские народные сказки» и «Тысячу и одну ночь». Его искусство чтеца сочетало возвышенную речь Шекспира, психологическую глубину Толстого, араратский диалект Абовяна, тифлисский говор Сундукяна и стиль Туманяна и Чаренца. Главным в его исполнении была повествовательная интонация и воплощение образов через звучащее слово и мимику. Кочарян создал «театр одного актера». Его последняя программа, «Армянские народные сказки», получила Государственную премию Армянской ССР (1975). Умер в 1979 году в Москве, похоронен в Ереване. 

—

**English

Legend of Variety and Recitation

Suren Ovakimovich Kocharyan was born on August 23, 1904, in Tiflis. An Armenian actor, Soviet variety performer, and master of recitation, he was honored as People’s Artist of the Armenian SSR (1945) and the RSFSR (1967), received the USSR State Prize (Stalin Prize, 1951), the Armenian SSR State Prize (1975), and the Order of the Badge of Honor. His life was like the characters he brought to life on stage — filled with passion, depth, and a love for the literary word. He received his theatrical training at the Moscow Armenian Dramatic Studio (1921–1925). From 1925 to 1932, he was an actor at Yerevan’s First State Theater (now the Gabriel Sundukyan Academic Theater). His roles included Furmanov in *Mutiny*, Vaska Pepel in Maxim Gorky’s *The Lower Depths*, Kakuli in Gabriel Sundukyan’s *Pepo*, Gizh Mozi in *Ruined Hearth*, Vishnevsky in *A Profitable Position*, and Karyan in *Wrath*. From 1932, he devoted himself entirely to the art of recitation. From 1939, he was a soloist at the Moscow Philharmonic. His first performance in Moscow was during the Armenian Art Decade, presenting *David of Sasun*. He created over three dozen literary compositions in Armenian and Russian, including Shota Rustaveli’s *The Knight in the Panther’s Skin*, Boccaccio’s *Decameron*, Khachatur Abovyan’s *Wounds of Armenia*, Homer’s *Odyssey*, Shakespeare’s *For the Homeland*, Leo Tolstoy’s *Kreutzer Sonata*, Gabriel Sundukyan’s *Makako*, Boris Polevoy’s *Gold*, *Armenian Folk Tales*, and *One Thousand and One Nights*. His recitative art combined Shakespeare’s lofty speech, Tolstoy’s psychological depth, Abovyan’s Ararat dialect, Sundukyan’s Tiflis Armenian, and the styles of Tumanyan and Charents. His performances were marked by a narrative tone and the embodiment of characters through spoken word and facial expressions, creating a “theater of one actor.” His final program, *Armenian Folk Tales*, earned the Armenian SSR State Prize (1975). Kocharyan passed away in 1979 in Moscow and was buried in Yerevan. 

—