Սահմանային ճգնաժամի նոր փուլ Հայ- ադրբեջանական ռազմական բախում Սյունիքում

2021 թվականի նոյեմբերի 16-ին, ժամը 13:00-ի սահմաններում, Սյունիքի մարզում տեղի ունեցավ հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում, որի ընթացքում Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումները հարձակվեցին Հայաստանի սահմանային տարածքներին՝ Մեծ Իշխանասարի և հյուսիս-արևմտյան հարակից հենակետերի վրա: Այս գործողությունը, որը տևեց մինչև ժամը 18:30-ը, հանգեցրեց կողմերի կորուստներին և Ռուսաստանի միջնորդությամբ հրադադարի:

Բախումը, որը տեղի ունեցավ 2020 թվականի եռակողմ հայտարարությունից հետո, ընդգծեց սահմանային ճգնաժամի սրացումը և Ադրբեջանի հարձակումները Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի վրա:

**Նախապատմություն** 
Նոյեմբերի 16-ի բախումը հաջորդեց նոյեմբերի 14-ի ռազմական գործողություններին Սյունիքում, երբ Ադրբեջանը ներխուժեց հայկական տարածքներ: 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը չէր սահմանել սահմանները, ինչը հանգեցրեց Ադրբեջանի կողմից «սահմանազատման» անվան տակ օկուպացիաներին: Սյունիքի մարզը, որպես Հայաստանի հարավային սահման, դարձավ թիրախ՝ Ադրբեջանի «Զանգեզուրի միջանցք»-ի գաղափարի պատճառով: Հայկական կողմը պահանջեց Ռուսաստանի միջնորդությունը ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում:

**Բախման ընթացքը** 
Ժամը 13:00-ին Ադրբեջանի զորքերը հարձակվեցին Մեծ Իշխանասարի հենակետերի վրա՝ օգտագործելով հրետակոծություն, զրահատեխնիկա և հրաձգային զինատեսակներ: Հայկական կողմը դիմեց դիմադրության, բայց կրակոցները շարունակվեցին մինչև երեկո: Պաշտպանության նախարարությունը հաստատեց կրակի դադարեցումը ժամը 18:30-ին՝ Ռուսաստանի միջնորդությամբ: Բախման հետևանքով հայկական կողմը կրեց 6 զոհ (Տարոն Սահակյան, Մերուժան Հարությունյան, Գուրգեն Սարգսյան, Արթուր Մարտիրոսյան, Դավիթ Ամիրյան, 6-րդ անունը չհրապարակված), 12 գերի, 2 դիրքի կորուստ և վիրավորներ: Ադրբեջանը հաստատեց 7 զոհ (Ումուդ Նիֆթալիև, Օրխան Ջաբբարով, Նաթիգ Ալիև, Էլչին Աղաև, Էլմին Ալիզադե, Էլչին Ալիև, Մուրադ Խալիլով) և 10 վիրավոր: Միջազգային հանրությունը (ՀԱՊԿ, ՌԴ) կոչ արեց խաղաղ ճանապարհով լուծել հակամարտությունը:

**Հետևանքները** 
Բախումը խորացրեց հակամարտությունը, հանգեցրեց սահմանային ճգնաժամի և Ռուսաստանի միջնորդության պահանջին: Հայաստանը դիմեց ՄԱԿ-ին և ԵՄ-ին՝ պահանջելով Ադրբեջանի դուրսբերումը: Որպես հայ պատմաբան, ես տեսնում եմ այստեղ սահմանային անվտանգության խաթարումը և հայ ժողովրդի դիմադրությունը:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 2021 թ. նոյեմբերի 16
– **Զոհեր (հայկական)**: 6 (Տ. Սահակյան, Մ. Հարությունյան, Գ. Սարգսյան, Ա. Մարտիրոսյան, Դ. Ամիրյան, անանուն)
– **Գերիներ**: 12
– **Ադրբեջանական կորուստներ**: 7 զոհ, 10 վիրավոր

(Աղբյուրներ՝ Հայաստանի Պաշտպանության նախարարության հաղորդագրություններ, ՄԱԿ-ի զեկույցներ, ՀԱՊԿ-ի հայտարարություններ):

—

### Русская версия Армяно-азербайджанский военный конфликт в Сюнике — Новый этап пограничного кризиса

16 ноября 2021 года, около 13:00, в Сюникской области произошёл армяно-азербайджанский военный инцидент, когда подразделения вооружённых сил Азербайджана атаковали армянские пограничные позиции — Мец Ишханасар и прилегающие северо-западные опорные пункты. Это столкновение, продолжавшееся до 18:30, привело к потерям с обеих сторон и прекращению огня при посредничестве России. Инцидент, последовавший за событиями 14 ноября в Сюнике, подчеркнул эскалацию пограничного кризиса и азербайджанские вторжения на суверенную территорию Армении после трёхстороннего заявления 2020 года.

**Предыстория** 
Инцидент 16 ноября последовал за боестолкновением 14 ноября в Сюнике, когда Азербайджан вторгся на армянские земли. Трёхстороннее заявление от 9 ноября 2020 года не определило границы, что привело к “демаркации” под предлогом оккупации. Сюник, как южная граница Армении, стал целью из-за азербайджанской идеи “Зангезурского коридора”. Армения потребовала посредничества России в рамках ОДКБ.

**Ход столкновения** 
Около 13:00 азербайджанские силы атаковали опорные пункты Мец Ишханасара, используя артиллерию, бронетехнику и стрелковое оружие. Армянская сторона ответила огнём, но бои продолжались до вечера. Министерство обороны Армении подтвердило прекращение огня в 18:30 при посредничестве России. Армянские потери: 6 убитых (старший лейтенант Тарон Сахакян, младший сержант Меруужан Арутюнян, рядовой Гурген Саргсян, младший сержант Артур Мартиросян, рядовой Давид Амирян, шестой имя не опубликовано), 12 пленных, потеря 2 позиций и раненые. Азербайджанские потери: 7 убитых (лейтенант Умуд Нифталев, Орхан Джаббаров, Натіг Алиев, Эльчин Агаев, Элмин Ализаде, Эльчин Алиев, Мурат Халилов) и 10 раненых. Международное сообщество (ОДКБ, РФ) призвало к мирному разрешению.

**Последствия** 
Столкновение обострило конфликт, вызвало пограничный кризис и потребовало посредничества России. Армения обратилась в ООН и ЕС за выводом азербайджанских сил. Как армянский историк, я вижу в этом нарушение пограничной безопасности и армянскую стойкость.

**Краткие факты**
– **Дата**: 16 ноября 2021 г.
– **Потери (армянские)**: 6 убитых (Т. Сахакян, М. Арутюнян, Г. Саргсян, А. Мартиросян, Д. Амирян, аноним)
– **Пленные**: 12
– **Азербайджанские потери**: 7 убитых, 10 раненых

(Источники: Сообщения Министерства обороны Армении, отчёты ООН, заявления ОДКБ).

—

### English Version

Armenian-Azerbaijani Military Clash in Syunik — A New Phase of Border Crisis

On November 16, 2021, around 13:00, a military clash erupted in Syunik Province when Azerbaijani armed forces attacked Armenian border positions — Mets Ishkhanasar and adjacent northwest outposts. The engagement, lasting until 18:30, resulted in losses on both sides and a ceasefire mediated by Russia. This incident, following the November 14 clashes in Syunik, highlighted the escalation of the border crisis and Azerbaijan’s incursions into sovereign Armenian territory after the 2020 trilateral statement.

**Background** 
The November 16 clash followed the November 14 military actions in Syunik, where Azerbaijan invaded Armenian lands. The trilateral statement of November 9, 2020, did not define borders, leading to “demarcation” under the pretext of occupation. Syunik, as Armenia’s southern border, became a target due to Azerbaijan’s “Zangezur Corridor” idea. Armenia demanded Russian mediation within the CSTO framework.

**Course of the Clash** 
Around 13:00, Azerbaijani forces assaulted Mets Ishkhanasar outposts using artillery, armored vehicles, and small arms. Armenia responded with fire, but fighting continued until evening. The Armenian Ministry of Defense confirmed the ceasefire at 18:30 through Russian mediation. Armenian losses: 6 killed (Senior Lieutenant Taron Sahakyan, Junior Sergeant Meruzh An Harutyunyan, Private Gurgen Sargsyan, Junior Sergeant Artur Martirosyan, Private David Amiryan, sixth name unpublished), 12 captured, loss of 2 positions, and wounded. Azerbaijani losses: 7 killed (Lieutenant Umud Niftaliyev, Orhan Jabbarov, Natig Aliyev, Elchin Agaev, Elmin Alizade, Elchin Aliyev, Murad Khalilov) and 10 wounded. The international community (CSTO, RF) called for peaceful resolution.

**Consequences** 
The clash intensified the conflict, sparking a border crisis and requiring Russian mediation. Armenia appealed to the UN and EU for Azerbaijan’s withdrawal. As an Armenian historian, I see this as a violation of border security and Armenian resilience.

**Key Facts**
– **Date**: November 16, 2021
– **Losses (Armenian)**: 6 killed (T. Sahakyan, M. Harutyunyan, G. Sargsyan, A. Martirosyan, D. Amiryan, anonymous)
– **Captured**: 12
– **Azerbaijani losses**: 7 killed, 10 wounded

(Sources: Armenian Ministry of Defense statements, UN reports, CSTO declarations).

—

### Azərbaycan versiyası Erməni-Azərbaycan hərbi toqquşması Syunikdə: — Sərhəd böhranın yeni mərhələsi

16 noyabr 2021-ci il, saat 13:00 ətrafında, Syunik vilayətində Ermənistanın sərhəd mövqelərinə — Mets İshxanasar və şimal-qərbdəki əlaqəli dəstəklənmə nöqtələrinə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hücumu ilə hərbi toqquşma baş verdi. Bu qarşıdurğu saat 18:30-a qədər davam etdi, hər iki tərəfdə itkilərə səbəb oldu və Rusiya vasitəçiliyi ilə atəşkes bədən gəldi. Bu hadisə, 14 noyabr Syunikdəki hadisələrdən sonra, sərhəd böhranının kəskinləşməsini vurğuladı və Azərbaycanın 2020-ci il üçtərəfli bəyannamədən sonra suveren Ermənistan ərazisinə daxiletini göstərdi.

**Arxa plan** 
16 noyabr hadisəsi 14 noyabr Syunikdəki hərbi əməliyyatlardan sonra baş verdi, Azərbaycan Ermənistan ərazilərinə daxil oldu. 2020-ci il 9 noyabr üçtərəfli bəyannamə sərhədləri müəyyən etmədi, bu da “demarkasiya” adı altında işğala səbəb oldu. Syunik, Ermənistanın cənub sərhədi kimi, Azərbaycanın “Zəngəzur dəhlizi” fikri səbəbindən hədəf oldu. Ermənistan KİTO çərçivəsində Rusiya vasitəçiliyi tələb etdi.

**Toqquşmanın seyi** 
Saat 13:00 ətrafında Azərbaycan qüvvələri Mets İshxanasar mövqelərinə topçu atəşi, zirəli texnika və kiçik silahlarla hücum etdi. Ermənistan cavab atəşi açdı, amma döyüş axşama qədər davam etdi. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi saat 18:30-da Rusiya vasitəçiliyi ilə atəşkes təsdiq etdi. Ermənistan itkiləri: 6 ölü (kiçik leytenant Taron Sahakyan, kichik serjant Meruj An Harutyunyan, sıradan Gurgen Sargsyan, kichik serjant Artur Martirosyan, sıradan David Amiryan, altıncı ad gizli), 12 əsir, 2 mövqe itkisi və yaralılar. Azərbaycan itkiləri: 7 ölü (leytenant Umud Niftaliyev, Orhan Jabbarov, Natig Aliyev, Elchin Agaev, Elmin Alizade, Elchin Aliyev, Murad Khalilov) və 10 yaralı. Beynəlxalq icma (KİTО, RF) sülh yolu ilə həllə çağırdı.

**Nəticələr** 
Toqquşma münaqişəni kəskinləşdirdi, sərhəd böhran yarattı və Rusiya vasitəçiliyi tələb etdi. Ermənistan BMT-yə və AB-ya müraciət etdi Azərbaycan qüvvələrinin çıxarılması üçün. Erməni tarixçi kimi, bunda sərhəd təhlükəsizliyinin pozulmasını və erməni xalqın möhkəmliyini görürəm.

**Qısa faktlar**
– **Tarix**: 16 noyabr 2021
– **İtkilər (erməni)**: 6 ölü (T. Sahakyan, M. Harutyunyan, G. Sargsyan, A. Martirosyan, D. Amiryan, anonim)
– **Əsir**: 12
– **Azərbaycan itkiləri**: 7 ölü, 10 yaralı

(Mənbələr: Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin bəyanatları, BMT hesabatları, KİTО bəyanatları).