Հայ Հանճարների Դիմանկարների Վարպետ

Հրաչյա Լիպարիտի Ռուխկյանը մահացել է 1992 թվականի նոյեմբերի 28-ին Երևանում՝ կյանքի 77-րդ տարում, թողնելով հետևում հայ նկարչության անմար կտավները՝ որպես Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, «Հայրենական մեծ պատերազմի II աստիճանի» շքանշանի ասպետ, Սայաթ-Նովայի և հայ հանճարների դիմանկարների ստեղծող։

Ծնվել է 1915 թվականի ապրիլի 20-ին Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1935 թվականին ավարտել Երևանի գեղարվեստա-թատերական տեխնիկումը, 1941 թվականին՝ Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ Մասնակցել է պատերազմին՝ վիրավորվել, գերի ընկել, փախել և շարունակել կռվել Կիզելում, Պրոխլադնիում, Կազբեկում, Մինվոդիում։ 

Ստեղծագործել է գրաֆիկայի, դիմանկարի և թեմատիկ պատկերների բնագավառներում՝ «Սայաթ-Նովա» (առաջին մրցանակ), «Խաչատուր Աբովյան («Հավերժի ուղևորը», 1948), Հովհաննես Թումանյան (1969, խճանկար Ալավերդիում), Ստեփան Շահումյան (1986, խճանկար Սոսում), «Բույլ հանճարաց» շարք՝ Մեսրոպ Մաշտոց, Մովսես Խորենացի, Գրիգոր Նարեկացի, Մխիթար Հերացի, Անանիա Շիրակացի, Թորոս Ռոսլին, Մխիթար Սեբաստացի, Դավիթ Անհաղթ, Վռամշապուհ արքա, «Հայրենի ծուխ 1915 թ.» (1965), «Անփարատ վիշտ» (Անիի ավերակներ), «2000 տարեկան սոսին Արցախում» (1983), «Ինքնանկար» (1984)։ 1983 թվականին Ստեփանակերտում հիմնադրել գեղարվեստի դպրոց՝ նվիրելով 60 գործ։ 

Հրաչյա Ռուխկյանը մնաց Ալեքսանդրապոլից Երևան տանող գեղանկարչական կամուրջը՝ իր դիմանկարներով, խճանկարներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ հանճարների հոգու խորքերով և պատմության ճշմարտությամբ։

—

### Русский
Мастер портретов армянских гениев

Грачья Липаритович Рухкян скончался 28 ноября 1992 года в Ереване на 78-м году жизни, оставив неугасающие полотна армянской живописи как участник Великой Отечественной войны, кавалер ордена Отечественной войны II степени, создатель портретов Саята-Новы и армянских гениев. Родился 20 апреля 1915 года в Александрополе (ныне Гюмри). В 1935 окончил Ереванский художественно-театральный техникум, в 1941 — Тбилисскую академию художеств. Участвовал в войне — ранен, попал в плен, бежал, продолжил воевать в Кизляре, Прохладном, Казбеке, Минводах.

Работал в графике, портрете и тематических картинах — «Саят-Нова» (первая премия), Хачатур Абовян («Путник вечности», 1948), Ованес Туманян (1969, мозаика в Алаверди), Степан Шаумян (1986, фреска в Сосе), серия «Буйл гениев» — Месроп Маштоц, Мовсес Хоренаци, Григор Нарекаци, Мхитар Гераци, Анания Ширакаци, Торос Рослин, Мхитар Себастаци, Давид Непобедимый, царь Врамшапух, «Родной дым 1915 г.» (1965), «Безутешная скорбь» (руины Ани), «2000-летняя сосна в Арцахе» (1983), «Автопортрет» (1984). В 1983 основал художественную школу в Степанакерте, подарив 60 работ.

Грачья Рухкян остался живописным мостом от Александрополя до Еревана — своими портретами, мозаиками и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской души и правдой истории.

—

### English
Master of Portraits of Armenian Geniuses

Hrachya Liparitovich Rukhkyan passed away on November 28, 1992, in Yerevan at the age of 77, leaving undying canvases of Armenian painting as a participant in the Great Patriotic War, holder of the Order of the Patriotic War II degree, creator of portraits of Sayat-Nova and Armenian geniuses. Born on April 20, 1915, in Alexandropol (now Gyumri). Graduated from Yerevan Art-Theater Technical School in 1935, Tbilisi Academy of Arts in 1941. Participated in the war — wounded, captured, escaped, continued fighting in Kizlyar, Prokhladny, Kazbek, Mineralnye Vody.

Worked in graphics, portrait, and thematic paintings — *Sayat-Nova* (first prize), Khachatur Abovyan (*Eternal Traveler*, 1948), Hovhannes Tumanyan (1969, mosaic in Alaverdi), Stepan Shaumyan (1986, fresco in Sos), series *Buyl of Geniuses* — Mesrop Mashtots, Movses Khorenatsi, Grigor Narekatsi, Mkhitar Heratsi, Anania Shirakatsi, Toros Roslin, Mkhitar Sebastatsi, David the Invincible, King Vramshapuh, *Native Smoke 1915* (1965), *Inconsolable Grief* (Ani ruins), *2000-Year-Old Pine in Artsakh* (1983), *Self-Portrait* (1984). Founded an art school in Stepanakert in 1983, donating 60 works.

Hrachya Rukhkyan remained the painterly bridge from Alexandropol to Yerevan — with his portraits, mosaics, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of the Armenian soul and historical truth.

—