1912 թվականի նոյեմբերի 26-ին Կարսում ժնվել է Հեղինե Լևոնի Աբրահամյանը, հայ նկարիչ, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1962),գեղանկարչուհի  Հայաստանի նկարիչների միության անդամ (1944): 

Հայ գեղանկարչության ականավոր դեմքերից է, ում կտավները և մանկավարժական նվիրվածությունը խոր հետք են թողել հայ արվեստի և կրթության պատմության մեջ: Ծնվելով Կարսի Ծպնի գյուղում, նա մանկուց շրջապատված է եղել հայկական մշակույթի ջերմությամբ և բնության գեղեցկությամբ, որոնք դարձել են նրա ստեղծագործությունների ոգեշնչման աղբյուր: Նրա աշխատանքներն աչքի են ընկնում գույների նուրբ համադրությամբ, խոր զգացմունքայնությամբ և հայ ժողովրդի հոգևոր ժառանգության արտացոլմամբ: 

Հեղինեի գեղարվեստական ճանապարհը սկսվել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումում, որտեղ նա յուրացրել է նկարչության հիմունքները: Հետագայում նա կատարելագործել է իր հմտությունները Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում, որն ավարտել է 1940 թվականին: Այս կրթությունը նրան տվել է ամուր հիմք՝ համաշխարհային արվեստի միտումները համադրելու հայկական գեղագիտության հետ: 1936 թվականից սկսած՝ նա անընդմեջ մասնակցել է հանրապետական և համամիութենական ցուցահանդեսների՝ ներկայացնելով կտավներ, որոնք գրավել են արվեստասերների սրտերը իրենց յուրահատուկ ոճով և խորությամբ: 

Հեղինե Աբրահամյանի ստեղծագործությունները պահպանվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում: Նրա կտավներում հաճախ պատկերված են հայկական բնապատկերներ, գյուղական կյանքի տեսարաններ և մարդկային զգացմունքների նուրբ արտահայտություններ: Նրա աշխատանքները միավորում են հայկական ավանդույթները ժամանակակից արվեստի տարրերի հետ՝ ստեղծելով յուրօրինակ գեղագիտություն, որը խոսում է սրտերին: 

Գեղանկարչությունից բացի, Հեղինե Աբրահամյանը տասնամյակներ շարունակ նվիրվել է մանկավարժությանը: Նա դասավանդել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում՝ իր գիտելիքներն ու փորձը փոխանցելով երիտասարդ նկարիչների սերունդներին: Նրա աշակերտները հիշում են նրան ոչ միայն որպես տաղանդավոր ուսուցիչ, այլև որպես մարդ, ով ոգեշնչել է նրանց սիրել արվեստը և հավատալ սեփական ուժերին: 

Հեղինե Աբրահամյանը խոր կապ է զգացել իր հայրենի Կարսի հետ, և նրա խոսքերն արտացոլում են հայ ժողովրդի պատմության ցավն ու հույսը. «Ես միշտ հիշում եմ մեր հարազատ Կարսը և մտածում՝ արդյոք թուրքը մի օր կճանաչի՞ ցեղասպանությունը, կբացի՞ սահմանները, դժվար թե: Իսկ եթե նա մտնի Եվրամիություն, ապա շատ արագ կկործանի նաև Եվրոպան»: Այս խոսքերը վկայում են նրա խոր մտորումների և հայ ժողովրդի ճակատագրի հանդեպ զգայուն վերաբերմունքի մասին: 

Հեղինե Աբրահամյանի կյանքը երկար էր և լի ստեղծագործական կրքով: Նրա կտավները և մանկավարժական ժառանգությունը շարունակում են ոգեշնչել արվեստի սիրահարներին և երիտասարդ նկարիչներին: Նրա ստեղծագործությունները հայ ժողովրդի հոգու արտացոլանքն են՝ լի գույնով, զգացմունքով և անսահման սիրով հայրենիքի հանդեպ: 

—

Мастер Армянской Живописи и Педагогики 

26 ноября 1912 года в Ереване родилась Елена (Эгине) Левоновна Абрамян, армянская художница, заслуженный педагог Армянской ССР (1962), член Союза художников Армении (1944)— одна из ярчайших фигур армянской живописи, чьи полотна и педагогическая деятельность оставили неизгладимый след в истории армянского искусства и образования. Родившись в селе Цпни Карсской области, она с детства была окружена теплом армянской культуры и красотой природы, которые стали главным источником вдохновения для её творчества. Её работы отличаются тонким сочетанием цветов, глубокой эмоциональностью и отражением духовного наследия армянского народа. 

Творческий путь Елены начался в Ереванском техникуме «Гегард», где она освоила основы живописи. Позже она продолжила обучение в Ленинградском (ныне Санкт-Петербург) институте живописи, скульптуры и архитектуры, который окончила в 1940 году. Это образование дало ей прочную основу для сочетания мировых художественных тенденций с армянской эстетикой. С 1936 года она регулярно участвовала в республиканских и всесоюзных выставках, представляя картины, которые покоряли зрителей своим уникальным стилем и глубиной. 

Работы Елены Абрамян хранятся в Ереванском музее современного искусства, а также в частных коллекциях в Армении и за рубежом. Её полотна часто изображают армянские пейзажи, сцены сельской жизни и тонкие проявления человеческих эмоций. Её произведения сочетают армянские традиции с элементами современного искусства, создавая уникальную эстетику, которая говорит с сердцами зрителей. 

Помимо живописи, Елена Абрамян посвятила десятилетия педагогической деятельности. Она преподавала в художественном училище имени Паноса Терлемезяна, передавая свои знания и опыт поколениям молодых художников. Её ученики вспоминают её не только как талантливого педагога, но и как человека, вдохновлявшего их любить искусство и верить в свои силы. 

Елена Абрамян испытывала глубокую связь со своим родным Карсом, и её слова отражают боль и надежду армянского народа: «Я всегда вспоминаю наш родной Карс и думаю: признает ли турок когда-нибудь геноцид, откроет ли границы? Вряд ли. А если он войдёт в Евросоюз, то быстро разрушит и Европу». Эти слова свидетельствуют о её глубоких размышлениях и чутком отношении к судьбе армянского народа. 

Жизнь Елены Абрамян была долгой и полной творческой страсти. Её полотна и педагогическое наследие продолжают вдохновлять любителей искусства и молодых художников. Её произведения — это отражение души армянского народа, полное красок, эмоций и безграничной любви к родине. 

Master of Armenian Painting and Pedagogy 

On November 26.1912, in Kats, Elena Levonovna Abrahamyan, Armenian painter, Honored Teacher of the Armenian SSR (1962), and member of the Artists’ Union of Armenia (1944), was born-  was one of the brightest stars of Armenian painting, whose canvases and dedication to teaching left an indelible mark on the history of Armenian art and education. Born in the village of Tsovni in the Kars region, she grew up surrounded by the warmth of Armenian culture and the beauty of nature, which became the primary sources of inspiration for her work. Her paintings are distinguished by their delicate color combinations, profound emotional depth, and reflection of the spiritual heritage of the Armenian people. 

Elena’s artistic journey began at the Geghard Technical School in Yerevan, where she mastered the fundamentals of painting. She later honed her skills at the Leningrad (now St. Petersburg) Institute of Painting, Sculpture, and Architecture, graduating in 1940. This education provided her with a solid foundation to blend global artistic trends with Armenian aesthetics. From 1936 onward, she consistently participated in republican and All-Union exhibitions, presenting works that captivated audiences with their unique style and depth. 

Elena Abrahamyan’s artworks are preserved in the Yerevan Museum of Modern Art and in private collections in Armenia and abroad. Her paintings often depict Armenian landscapes, scenes of rural life, and subtle expressions of human emotions. Her works combine Armenian traditions with elements of contemporary art, creating a unique aesthetic that resonates with viewers. 

In addition to her painting, Elena devoted decades to teaching. She taught at the Panos Terlemezyan Art School, passing on her knowledge and experience to generations of young artists. Her students remember her not only as a talented educator but also as an inspiring figure who encouraged them to love art and believe in their abilities. 

Elena Abrahamyan felt a deep connection to her native Kars, and her words reflect the pain and hope of the Armenian people: “I always remember our dear Kars and wonder: will the Turk ever acknowledge the genocide, will they open the borders? Unlikely. And if they join the EU, they will quickly destroy Europe too.” These words reveal her profound reflections and sensitive approach to the fate of the Armenian people. 

Elena Abrahamyan’s life was long and filled with creative passion. Her paintings and pedagogical legacy continue to inspire art lovers and young artists. Her works are a reflection of the Armenian soul, brimming with color, emotion, and boundless love for her homeland.

Ստեփան Հակոբի Խանամիրյանը ծնվել է 1926 թվականի նոյեմբերի 26-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)՝ սովետական ռազմական առաջնորդ, գեներալ-մայոր, ով իր կյանքը նվիրել է խորհրդային բանակի ծառայությանը՝ դառնալով Թամանյան հայկական դիվիզիայի, Հյուսիսային խմբի զորքերի, Անդրկովկասյան և Մերձկարպատյան օկրուգների հրամանատար։ Մահացել է 1975 թվականի փետրվարի 22-ին Խմելնիցկիում՝ թաղված Երևանում։

1946 թվականին ավարտել է Բաքվի հետևակային ուսումնարանը, 1961 թվականին՝ Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան, 1969 թվականին՝ դրան կից բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները։ 1946 թվականից ծառայել է Թամանյան հայկական հրաձգային դիվիզիայում՝ որպես գնդացրային դասակի հրամանատար, 1961-1969 թվականներին՝ զորքերի Հյուսիսային խմբում, 1969-1971 թվականներին՝ Անդրկովկասյան կարմրադրոշ օկրուգում, 1971 թվականից՝ Մերձկարպատյան զինվորական օկրուգում։ Եղել է գնդի և դիվիզիայի հրամանատար, կայազորի պետ։ 

Ստեփան Խանամիրյանը մնաց Գյումրիից Խմելնիցկի տանող ռազմական կամուրջը՝ իր հրամանատարությամբ, կարգապահությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին խորհրդային բանակի և հայկական ռազմական ավանդույթների խորքերով։

—

### Русский
Командир легендарной 89-ой армянской  Таманской дивизии

Степан Акопович Ханамирян родился 26 ноября 1926 года в Ленинакане (ныне Гюмри) — советский военачальник, генерал-майор, посвятивший жизнь службе в советской армии, став командиром Таманской армянской дивизии, Северной группы войск, Закавказского и Прикарпатского военных округов. Умер 22 февраля 1975 года в Хмельницком, похоронен в Ереване. В 1946 окончил Бакинское пехотное училище, в 1961 — Военную академию им. М. В. Фрунзе, в 1969 — высшие академические курсы при ней. С 1946 служил в Таманской армянской стрелковой дивизии командиром пулемётного взвода, в 1961–1969 — в Северной группе войск, в 1969–1971 — в Закавказском Краснознамённом военном округе, с 1971 — в Прикарпатском военном округе. Был командиром полка и дивизии, начальником гарнизона.

Степан Ханамирян остался военным мостом от Гюмри до Хмельницкого — своим командованием, дисциплиной и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами советской армии и армянскими воинскими традициями.

—

### English
Commander of Taman Division

Stepan Akopovich Khanamiryan was born on November 26, 1926, in Leninakan (now Gyumri) — Soviet military leader, Major General, who devoted his life to service in the Soviet Army, becoming commander of the Taman Armenian Division, Northern Group of Forces, Transcaucasian and Carpathian Military Districts. Died on February 22, 1975, in Khmelnytskyi, buried in Yerevan. Graduated from Baku Infantry School in 1946, Frunze Military Academy in 1961, and its higher academic courses in 1969. From 1946 served in the Taman Armenian Rifle Division as machine-gun platoon commander, in 1961–1969 — in the Northern Group of Forces, in 1969–1971 — in the Transcaucasian Red Banner Military District, from 1971 — in the Carpathian Military District. Served as regiment and division commander, garrison chief.

Stepan Khanamiryan remained the military bridge from Gyumri to Khmelnytskyi — with his command, discipline, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of the Soviet Army and Armenian military traditions.

—

Վիկտոր Ալեքսանդրովը ծնվել է 1976 թվականի նոյեմբերի 26-ին Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ), որպես ռուս բանաստեղծ, ոստիկանության սպա, ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հայ ժողովրդի կյանքը, պատմությունը և հոգևոր աշխարհը՝ դառնալով ռուսալեզու գրականության մեջ հայկական թեմաների խոսողը։

ԿԻրովի շրջանի թիվ 251 դպրոցի շրջանավարտը, զբաղվել է սպորտով (կարատեի և սամբոյի կարգ), 1994 թվականին զորակոչվել բանակ, մասնակցել չորս պատերազմներին, այդ թվում՝ Չեչնիայում և աֆղանա-տաջիկական սահմանի կռիվներին։ 2011 թվականից սկսել է բանաստեղծություններ գրել՝ նվիրված Հայաստանին, հայ ժողովրդին, ցեղասպանության հիշողությանը, որոնք տպագրվել են ռուսական և հայկական մամուլում, հրատարակվել «Հայաստան. Եղեռնից մինչև Միացում» գրքում (2013)։ Նրա բանաստեղծությունները խոր հուզականությամբ արտահայտում են հայկական կարոտը, պատմության ցավը և հույսը՝ կապելով ռուս և հայ գրականությունները։ Պարգևատրվել ԼՂՀ անկախության 20-ամյակի հուշամեդալով (2013)։ Կինը՝ Էլմիրա (Ստեփանակերտից), երկու դուստր ունի։ Վիկտոր Ալեքսանդրովը մնաց Լենինգրադից Հայաստան տանող բանաստեղծական կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, ռազմական ծառայությամբ և անսահման սիրով հայ ժողովրդի հանդեպ ոգեշնչելով սերունդներին ռուսալեզու բանաստեղծության մեջ հայկական հոգու խորքերով։

—

### Русский
Русский поэт, армянских тем  , офицер полиции

Виктор Александров (рус. Виктор Александров) родился 26 ноября 1976 года в Ленинграде (ныне Санкт-Петербург) как русский поэт, офицер полиции, отразивший в творчестве жизнь, историю и духовный мир армянского народа, став в русскоязычной литературе голосом армянских тем. Выпускник школы №251 Кировского района, занимался спортом (разряд по карате и самбо), в 1994 призван в армию, участвовал в четырёх войнах, включая Чечню и бои на афгано-таджикской границе. С 2011 начал писать стихи, посвящённые Армении, армянскому народу, памяти Геноцида, опубликованные в русской и армянской прессе, в книге «Армения. От Геноцида до миацум» (2013). Его поэзия эмоционально выражает армянскую тоску, боль истории и надежду, связывая русскую и армянскую литературу. Награждён медалью «20-летие провозглашения независимости Нагорно-Карабахской Республики» (октябрь 2013). Жена Эльмира (из Степанакерта), две дочери. Виктор Александров остался поэтическим мостом от Ленинграда до Армении — своими стихами, военной службой и безграничной любовью к армянскому народу, вдохновляя поколения глубинами армянской души в русскоязычной поэзии.

—

### English
Russian Writer of Armenian Themes, Police Officer

Viktor Alexandrov (Rus. Viktor Alexandrov) was born on November 26, 1976, in Leningrad (now Saint Petersburg) as a Russian poet, police officer, who reflected in his works the life, history, and spiritual world of the Armenian people, becoming a voice of Armenian themes in Russian-language literature. Graduate of School No. 251 in Kirovsky District, engaged in sports (rank in karate and sambo), drafted into the army in 1994, participated in four wars, including Chechnya and Afghan-Tajik border clashes. From 2011 began writing poems dedicated to Armenia, the Armenian people, and Genocide memory, published in Russian and Armenian press, in the book *Armenia. From Genocide to Miatsum* (2013). His poetry emotionally expresses Armenian longing, historical pain, and hope, linking Russian and Armenian literature. Awarded the medal “20th Anniversary of the Proclamation of Independence of the Nagorno-Karabakh Republic” (October 2013). Wife Elmira (from Stepanakert), two daughters. Viktor Alexandrov remained the poetic bridge from Leningrad to Armenia — with his poems, military service, and boundless love for the Armenian people, inspiring generations with the depths of the Armenian soul in Russian-language poetry.

—

Վանես Նորիկ Մարտիրոսյանը (հայտնի է նաև որպես «Պատառոտված սարսափ») մահացել է 2025 թվականի նոյեմբերի 23-ին Լոս Անջելեսում՝ կյանքի 39-րդ տարում, 2 տարի տևած սնամաշ քաղցկեղ դեմ պայքարից  , որը հազվադեպ և ագրեսիվ հիվանդություն է, չհաղթահարելով այն՝ չնայած բուժմանը, ներառյալ Մեքսիկայում։

Ծնվել է 1986 թվականի մայիսի 1-ին Աբովյանում, Հայաստան, որտեղից 4 տարեկանում տեղափոխվել Գլենդել, Կալիֆոռնիա, հայկական ընտանիքում (հայրը՝ Նորիկ Մարտիրոսյանը, ամենաբնագետ բռնցքամարտիկ)։ 7 տարեկանում սկսել է բռնցքամարտ՝ հոր խրախուսանքով, դպրոցական տարիներին դադարեցնելով պետք է կենտրոնանա բռնցքամարտի վրա, ուսումնասիրելով Ֆրեդի Ռոչի մոտ, ով եղել է Մաննի Պակիաուի, Ջուլիո Սեսար Չավես Ջր.-ի ուսուցիչը։ 

Օլիմպիական չեմպիոն (2004, ԱՄՆ), 8 անգամ Հայաստանի չեմպիոն, Golden Gloves-ի երիտասարդական վերջնական հաղթող (2003), NABF, NABO, WBA International, WBC Silver, WBO Inter-Continental չեմպիոն։ Պրոֆեսիոնալ կարիերան (2005–2018) ավարտել է 36-4-1 (21 KO) ցուցանիշով, հակառակորդներ՝ Դեմետրիուս Էնդրեյդ (WBO, 2013), Էրիսլանդի Լարա, Ջերմել Չարլո, Գենադի Գոլովկին (2018, 2-րդ ռաունդ KO)։ Վերջին մենթոր՝ Ռոմի Կալանտարյանը, ցավով հաստատել է մահվան մասին՝ նշելով, որ Վանեսը «հրաշք էր խնդրում», բայց հիվանդությունը հաղթահարել չկարողացավ, թողնելով կին՝ Գաբի Ցաո, որդի՝ Էնդրյու, դուստր՝ Արիաննա։ 

Վանես Մարտիրոսյանը մնաց Աբովյանից Գլենդել տանող բռնցքամարտի կամուրջը՝ իր ռեկորդներով, մեդալներով և անսահման կամքով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական հպարտությամբ, օլիմպիական երազանքներով և կյանքի պայքարի հզորությամբ, ինչպես իր վերջին խոսքերում՝ «Ես պարզապես Աստծուն խնդրում եմ ինձ բուժել… Ես հրաշք եմ խնդրում»։

—

### Русский
Легенда армянско-американского бокса в первом среднем весе

Ванес Норик Мартиросян (известный как “The Nightmare”) скончался 23 ноября 2025 года в Лос-Анджелесе на 40-м году жизни после двухлетней борьбы с плоскоклеточным раком кожи — редкой и агрессивной формой, поражающей всего 1% людей. Родился 1 мая 1986 года в Абоваяне, Армения, откуда в 4 года переехал с семьёй в Глендейл, Калифорния (отец Норник Мартиросян — бывший боксёр). В 7 лет начал бокс по настоянию отца, в школе сосредоточился на ринге, обучаясь у Фредди Роуча, тренера Мэнни Пакьяо и Хулио Сезара Чавеса-мл. Окончил школу домашнего обучения.

Олимпийский чемпион США (2004), 8-кратный чемпион Армении, победитель юниорского финала Golden Gloves (2003), обладатель титулов NABF, NABO, WBA International, WBC Silver, WBO Inter-Continental в первом среднем весе. Профессиональная карьера (2005–2018) закончилась 36-4-1 (21 КО), соперники — Деметриус Андрэйд (WBO, 2013), Эрисленди Лара, Джермелл Чарло, Геннадий Головкин (2018, КО во 2-м раунде). Последний тренер Рома Калантарян подтвердил смерть, отметив, что Ванес “молил о чуде”, но болезнь победила, оставив жену Гэби Цао, сына Эндрю и дочь Арианну.

Ванес Мартиросян остался боксёрским мостом от Абоваяна до Глендейла — своими рекордами, медалями и несгибаемой волей, вдохновляя поколения армянской гордостью, олимпийскими мечтами и силой борьбы за жизнь, как в его последних словах: “Я просто молю Бога исцелить меня… Я молю о чуде”.

—

### English
Armenian-American First Middleweight Legend

Vanes Norik Martirosyan (“The Nightmare”) passed away on November 23, 2025, in Los Angeles at the age of 39 after a two-year battle with squamous cell skin cancer — a rare and aggressive form affecting only 1%. Born on May 1, 1986, in Abovyan, Armenia, he moved to Glendale, California, at age 4 (father Norik Martirosyan — former boxer). Started boxing at 7 on father’s insistence, focused on the ring in homeschooling, trained by Freddie Roach, coach of Manny Pacquiao and Julio Cesar Chavez Jr. Completed homeschooling.

U.S. Olympian (2004), 8-time Armenian champion, junior Golden Gloves finalist winner (2003), NABF, NABO, WBA International, WBC Silver, WBO Inter-Continental titleholder in super welterweight. Professional career (2005–2018) ended 36-4-1 (21 KOs), opponents — Demetrius Andrade (WBO, 2013), Erislandy Lara, Jermell Charlo, Gennady Golovkin (2018, 2nd round KO). Last trainer Roma Kalantaryan confirmed the death, noting Vanes “prayed for a miracle”, but the disease won, leaving wife Gaby Tsao, son Andrew, and daughter Arianna.

Vanes Martirosyan remained the boxing bridge from Abovyan to Glendale — with his records, medals, and unbreakable will, inspiring generations with Armenian pride, Olympic dreams, and the power of life’s fight, as in his final words: “I just pray to God to heal me… I pray for a miracle”.

—

Նիկիտա (Մկրտիչ) Պողոսի  Սիմոնյանը՝  մահացել է 2025  թվականի նոյեմբերի 23-ին Մոսկվայում խորհրդային  լեգենդար ֆուտբոլիստ, մարզիչ, ծնվել էր 1926 թվականին Արմավիրում (Ռուսաստան)

Մոսկվայի «Սպարտակ» ֆուտբոլային ակումբի պատմության լավագույն ռմբարկուն՝ 160 խփած գոլով և միաժամանակ 133 գոլով գլխավորում է ազգային առաջնություններում ռմբարկուների ցուցակը։

Никита (Мкртич) Погосович Симонян, скончался 23 ноября 2025 года в Москве, легендарный советский футболист, тренер, родился в 1926 году в Армавире (Россия) – до конца жизни занимал должность первого вице-президента Российского футбольного союза. Лучший бомбардир московского футбольного клуба «Спартак» за всю историю со 160 забитыми голами и при этом лидирует по результативности в чемпионатах страны со 133 голами.
После побед Арарата с 1973 года ,стал одним из самых почитаемых людей в Армении.

Nikita (Mkrtich) Pogosovich Simonyan, a legendary Soviet footballer and coach, died on November 23, 2025, in Moscow. He was born in 1926 in Armavir, Russia. He served as First Vice President of the Russian Football Union until his death. He was the all-time leading scorer for Spartak Moscow, scoring 160 goals, and also leads the national championship in scoring with 133.
After leading Ararat to victory in 1973, he became one of the most revered figures in Armenia.

Մկրտիչ Հայրապետի Ավգերյանը ծնվել է 1762 թվականի նոյեմբերի 22-ին Անկարայում, Օսմանյան կայսրություն։ Հայ մեծագույն աստվածաբան, լեզվաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ, Մխիթարյան միաբանության խորհրդական (30 տարի) և ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի), ով իր 92-ամյա կյանքով դարձել է հայագիտության և գրաբարի անմահ պահապանը՝ հեղինակելով «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (1836–1837) կոթողական բառարանը և «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց» 12-հատորյա աշխատությունը։

1774 թվականին մտել է Սուրբ Ղազար վանք, ձեռնադրվել հոգևորական։ Իբրև աստվածաբան հայտնի է «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց» (1810–1815) 12-հատորով, որի 12-րդ հատորը՝ «Մնացորդք Վարուց Սրբոց» (1815), աշխարհում առաջին հայկական սրբանունների այբբենական բառարանն է։ Գրել է «Բարի խորհուրդներ» (1809), «Դեղ կենաց» (1810) կրոնաբարոյախոսական գրքերը։ Թարգմանել է լատիներենից գրաբար՝ Հեթում պատմիչի «Պատմութիւն թաթարաց» (1842), Կիկերոնի, Սենեկայի, Գրիգոր Մեծի երկերը։ Գրաբարից լատիներեն՝ Փիլոն Ալեքսանդրացու ճառերը և Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոն»-ը (1818), որի հունարեն բնագիրը կորած է։ Համահեղինակել է Գ. Ավետիքյանի և Խ. Սյուրմելյանի հետ «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (հ. 1–2, 1836–1837)՝ ավելի քան 40 000 բառով, և «Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի» (1846, 1865)։ Մահացել է 1854 թվականի մարտի 3-ին Վենետիկում՝ թաղվել Սուրբ Ղազար կղզում։ Մկրտիչ Ավգերյանը հայ լեզվի և հոգևոր ժառանգության անգերազանցելի պահապանն է՝ իր բառարաններով, թարգմանություններով և սրբերի վարքերով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գրաշարի խորությամբ և Մխիթարյան նվիրումով։

—

### Русский
Бессмертный хранитель грабара, Автор Нового словаря армянского языка

Мкртич Айрапетович Авгерян родился 11 (22) ноября 1762 года в Анкаре, Османская империя. Величайший армянский богослов, лингвист-лексикограф, переводчик, советник Мхитарянской конгрегации (30 лет) и её генеральный настоятель (20 лет), который за 92 года жизни стал бессмертным хранителем арменистики и грабара, автором монументального словаря «Новый словарь армянского языка» (1836–1837) и 12-томного «Полного жития и мученичества святых». В 1774 году вступил в монастырь Сан-Ладзаро, рукоположён в духовный сан. Как богослов известен 12-томным «Полным житием святых» (1810–1815), 12-й том которого — «Остатки житий святых» (1815) — первый в мире алфавитный словарь армянских святых. Написал «Добрые советы» (1809), «Лекарство жизни» (1810). Перевёл с латинского на грабар: «Историю татар» Хетума (1842), произведения Цицерона, Сенеки, Григория Великого. С грабара на латиницу: речи Филона Александрийского и «Хроникон» Евсевия Кесарийского (1818), греческий оригинал которого утерян. Соавтор (с Г. Аветикяном и Х. Сюрмеляном) «Нового словаря армянского языка» (тт. 1–2, 1836–1837, более 40 000 слов) и «Карманного словаря армянского языка» (1846, 1865). Умер 3 марта 1854 года в Венеции, похоронен на Сан-Ладзаро. Мкртич Авгерян — непревзойдённый хранитель армянского языка и духовного наследия, вдохновляющий поколения глубиной армянской письменности и мхитарянской преданностью.

—

### English
Author of New Dictionary of the Armenian Language Immortal Guardian of Classical Armenian

Mkrtich Hayrapetovich Avgerian was born on November 11 (22), 1762, in Ankara, Ottoman Empire. The greatest Armenian theologian, linguist-lexicographer, translator, advisor to the Mekhitarist Congregation (30 years) and its abbot general (20 years), who over 92 years became the immortal guardian of Armenian studies and Classical Armenian, authoring the monumental *New Dictionary of the Armenian Language* (1836–1837) and the 12-volume *Complete Lives and Martyrdoms of the Saints*. In 1774 entered the San Lazzaro monastery, ordained as a priest. As a theologian renowned for the 12-volume *Complete Lives of the Saints* (1810–1815), whose 12th volume — *Remains of the Lives of Saints* (1815) — is the world’s first alphabetical dictionary of Armenian saints. Wrote moral-theological works *Good Counsels* (1809) and *Medicine of Life* (1810). Translated from Latin to Classical Armenian: Hetum’s *History of the Tartars* (1842), works by Cicero, Seneca, Gregory the Great. From Classical Armenian to Latin: Philo of Alexandria’s orations and Eusebius of Caesarea’s *Chronicle* (1818), whose Greek original is lost. Co-author (with G. Avetikyan and Kh. Siurmelyan) of *New Dictionary of the Armenian Language* (vols. 1–2, 1836–1837, over 40,000 entries) and *Pocket Dictionary of the Armenian Language* (1846, 1865). Died on March 3, 1854, in Venice, buried on San Lazzaro. Mkrtich Avgerian remains the unparalleled guardian of the Armenian language and spiritual heritage, inspiring generations with the depth of Armenian letters and Mekhitarist devotion.

—