«Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» Հեղինակ  Գրաբարի Անմահ Պահապան

Մկրտիչ Հայրապետի Ավգերյանը ծնվել է 1762 թվականի նոյեմբերի 22-ին Անկարայում, Օսմանյան կայսրություն։ Հայ մեծագույն աստվածաբան, լեզվաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ, Մխիթարյան միաբանության խորհրդական (30 տարի) և ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի), ով իր 92-ամյա կյանքով դարձել է հայագիտության և գրաբարի անմահ պահապանը՝ հեղինակելով «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (1836–1837) կոթողական բառարանը և «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց» 12-հատորյա աշխատությունը։

1774 թվականին մտել է Սուրբ Ղազար վանք, ձեռնադրվել հոգևորական։ Իբրև աստվածաբան հայտնի է «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց» (1810–1815) 12-հատորով, որի 12-րդ հատորը՝ «Մնացորդք Վարուց Սրբոց» (1815), աշխարհում առաջին հայկական սրբանունների այբբենական բառարանն է։ Գրել է «Բարի խորհուրդներ» (1809), «Դեղ կենաց» (1810) կրոնաբարոյախոսական գրքերը։ Թարգմանել է լատիներենից գրաբար՝ Հեթում պատմիչի «Պատմութիւն թաթարաց» (1842), Կիկերոնի, Սենեկայի, Գրիգոր Մեծի երկերը։ Գրաբարից լատիներեն՝ Փիլոն Ալեքսանդրացու ճառերը և Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոն»-ը (1818), որի հունարեն բնագիրը կորած է։ Համահեղինակել է Գ. Ավետիքյանի և Խ. Սյուրմելյանի հետ «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (հ. 1–2, 1836–1837)՝ ավելի քան 40 000 բառով, և «Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի» (1846, 1865)։ Մահացել է 1854 թվականի մարտի 3-ին Վենետիկում՝ թաղվել Սուրբ Ղազար կղզում։ Մկրտիչ Ավգերյանը հայ լեզվի և հոգևոր ժառանգության անգերազանցելի պահապանն է՝ իր բառարաններով, թարգմանություններով և սրբերի վարքերով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գրաշարի խորությամբ և Մխիթարյան նվիրումով։

—

### Русский
Бессмертный хранитель грабара, Автор Нового словаря армянского языка

Мкртич Айрапетович Авгерян родился 11 (22) ноября 1762 года в Анкаре, Османская империя. Величайший армянский богослов, лингвист-лексикограф, переводчик, советник Мхитарянской конгрегации (30 лет) и её генеральный настоятель (20 лет), который за 92 года жизни стал бессмертным хранителем арменистики и грабара, автором монументального словаря «Новый словарь армянского языка» (1836–1837) и 12-томного «Полного жития и мученичества святых». В 1774 году вступил в монастырь Сан-Ладзаро, рукоположён в духовный сан. Как богослов известен 12-томным «Полным житием святых» (1810–1815), 12-й том которого — «Остатки житий святых» (1815) — первый в мире алфавитный словарь армянских святых. Написал «Добрые советы» (1809), «Лекарство жизни» (1810). Перевёл с латинского на грабар: «Историю татар» Хетума (1842), произведения Цицерона, Сенеки, Григория Великого. С грабара на латиницу: речи Филона Александрийского и «Хроникон» Евсевия Кесарийского (1818), греческий оригинал которого утерян. Соавтор (с Г. Аветикяном и Х. Сюрмеляном) «Нового словаря армянского языка» (тт. 1–2, 1836–1837, более 40 000 слов) и «Карманного словаря армянского языка» (1846, 1865). Умер 3 марта 1854 года в Венеции, похоронен на Сан-Ладзаро. Мкртич Авгерян — непревзойдённый хранитель армянского языка и духовного наследия, вдохновляющий поколения глубиной армянской письменности и мхитарянской преданностью.

—

### English
Author of New Dictionary of the Armenian Language Immortal Guardian of Classical Armenian

Mkrtich Hayrapetovich Avgerian was born on November 11 (22), 1762, in Ankara, Ottoman Empire. The greatest Armenian theologian, linguist-lexicographer, translator, advisor to the Mekhitarist Congregation (30 years) and its abbot general (20 years), who over 92 years became the immortal guardian of Armenian studies and Classical Armenian, authoring the monumental *New Dictionary of the Armenian Language* (1836–1837) and the 12-volume *Complete Lives and Martyrdoms of the Saints*. In 1774 entered the San Lazzaro monastery, ordained as a priest. As a theologian renowned for the 12-volume *Complete Lives of the Saints* (1810–1815), whose 12th volume — *Remains of the Lives of Saints* (1815) — is the world’s first alphabetical dictionary of Armenian saints. Wrote moral-theological works *Good Counsels* (1809) and *Medicine of Life* (1810). Translated from Latin to Classical Armenian: Hetum’s *History of the Tartars* (1842), works by Cicero, Seneca, Gregory the Great. From Classical Armenian to Latin: Philo of Alexandria’s orations and Eusebius of Caesarea’s *Chronicle* (1818), whose Greek original is lost. Co-author (with G. Avetikyan and Kh. Siurmelyan) of *New Dictionary of the Armenian Language* (vols. 1–2, 1836–1837, over 40,000 entries) and *Pocket Dictionary of the Armenian Language* (1846, 1865). Died on March 3, 1854, in Venice, buried on San Lazzaro. Mkrtich Avgerian remains the unparalleled guardian of the Armenian language and spiritual heritage, inspiring generations with the depth of Armenian letters and Mekhitarist devotion.

—