Ժան Ջորկաեֆը (ֆր.՝ Jean Djorkaeff) ծնվել է 1939 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Շարվիեում, Իզեր, Ֆրանսիա։ Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, մարզիչ, հայ-կալմիկ-լեհ ծագմամբ։ 1960-ականներին նշանակալի դերակատար է եղել ֆրանսիական ֆուտբոլում՝ լինելով Ֆրանսիայի ազգային հավաքականի ավագը։

Մասնակցել է 1966 թվականի Անգլիայի աշխարհի առաջնությանը, երկու անգամ ճանաչվել Ֆրանսիայի լավագույն ֆուտբոլիստ։ Ֆրանսիայի կրկնակի գավաթակիր է՝ 1964 թվականին «Լիոնի» և 1969 թվականին «Մարսելի» կազմում։ Ֆրանսիայի հավաքականում անցկացրել է 48 հանդիպում, խփել 3 գոլ, մասնակցել Լև Յաշինի հրաժեշտի խաղին։

Ժան Ջորկաեֆի հայրը՝ Արմադիկ Ջորկաեֆը, կալմիկ էր՝ Ռուսաստանից արտագաղթած, իսկ մայրը՝ լեհուհի։ Ժանն ամուսնացել է հայուհի Մարի Օհանյանի հետ, և նրանց որդիներից Յուրի Ջորկաեֆը դարձել է աշխարհի և Եվրոպայի չեմպիոն Ֆրանսիայի հավաքականի կազմում (82 խաղ)։ Նրանք ունեն ևս երկու որդի՝ Դենի և Միշա։ Ժանը հայկական սփյուռքի կարևոր դեմք է, քանի որ նրա ընտանիքը կապել է հայկական մշակույթը ֆրանսիական ֆուտբոլի հետ։ Նա աջակցել է հայկական համայնքին Ֆրանսիայում, մասնակցել հայկական միջոցառումներին։ Նրա որդի Յուրին, ով ժառանգել է հայկական արմատները, խոսել է իր հայկական ծագման մասին՝ ընդգծելով ընտանիքի կապը Հայաստանի հետ։ Ժան Ջորկաեֆի կարիերան և ընտանիքը խորհրդանշում են հայ սփյուռքի հաջողությունը՝ միավորելով սպորտը, մշակույթը և ինքնությունը։

—

### Русский
Французский футболист

Жан Джоркаефф (фр. Jean Djorkaeff) родился 27 октября 1939 года в Шарвьё, Изер, Франция. Французский футболист и тренер армянско-калмыцко-польского происхождения. В 1960-е годы был значимым игроком французского футбола, капитаном сборной Франции, участником чемпионата мира 1966 года в Англии, дважды признан лучшим футболистом Франции. Двукратный обладатель Кубка Франции: в 1964 году с «Лионом» и в 1969 году с «Марселем». За сборную Франции провёл 48 матчей, забил 3 гола, участвовал в прощальном матче Льва Яшина.

Его отец, Армадик Джоркаефф, был калмыком, эмигрировавшим из России, а мать — полькой. Жан женился на армянке Мари Оганян, их сын Юрий Джоркаефф стал чемпионом мира и Европы в составе сборной Франции (82 матча). У Жана и Мари есть ещё два сына — Дени и Миша. Жан — важная фигура армянской диаспоры, его семья связала армянскую культуру с французским футболом. Он поддерживал армянскую общину во Франции, участвовал в армянских мероприятиях. Его сын Юрий, унаследовавший армянские корни, говорил о своём армянском происхождении, подчёркивая связь семьи с Арменией. Карьера и семья Жана Джоркаеффа символизируют успех армянской диаспоры, объединяя спорт, культуру и идентичность.

—

### English
French Footballer

Jean Djorkaeff (fr. Jean Djorkaeff) was born on October 27, 1939, in Charvieu, Isère, France. A French footballer and coach of Armenian-Kalmyk-Polish descent. In the 1960s, he was a prominent figure in French football, captain of the French national team, participant in the 1966 World Cup in England, and twice named France’s best footballer. He won the French Cup twice: in 1964 with Lyon and in 1969 with Marseille. Played 48 matches for France, scoring 3 goals, and participated in Lev Yashin’s farewell match.

His father, Armadik Djorkaeff, was a Kalmyk who emigrated from Russia, and his mother was Polish. Jean married Armenian Marie Ohanian, and their son Youri Djorkaeff became a world and European champion with France (82 matches). Jean and Marie also have two other sons, Denis and Micha. Jean is a significant figure in the Armenian diaspora, as his family bridged Armenian culture with French football. He supported the Armenian community in France and participated in Armenian events. His son Youri, inheriting Armenian roots, has spoken about his Armenian heritage, emphasizing the family’s connection to Armenia. Jean Djorkaeff’s career and family symbolize the success of the Armenian diaspora, uniting sport, culture, and identity.

—

### Français
Footballeur français

Jean Djorkaeff (fr. Jean Djorkaeff) est né le 27 octobre 1939 à Charvieu, Isère, France. Footballeur et entraîneur français d’origine arménienne, kalmouk et polonaise. Dans les années 1960, il était une figure majeure du football français, capitaine de l’équipe nationale de France, participant à la Coupe du monde 1966 en Angleterre, et nommé deux fois meilleur footballeur de France. Il a remporté la Coupe de France à deux reprises : en 1964 avec Lyon et en 1969 avec Marseille. Il a disputé 48 matchs pour la France, marquant 3 buts, et a participé au match d’adieu de Lev Yachine.

Son père, Armadik Djorkaeff, était un Kalmouk émigré de Russie, et sa mère était polonaise. Jean a épousé l’Arménienne Marie Ohanian, et leur fils Youri Djorkaeff est devenu champion du monde et d’Europe avec la France (82 matchs). Jean et Marie ont également deux autres fils, Denis et Micha. Jean est une figure importante de la diaspora arménienne, sa famille ayant relié la culture arménienne au football français. Il a soutenu la communauté arménienne en France et a participé à des événements arméniens. Son fils Youri, héritier des racines arméniennes, a parlé de son ascendance arménienne, soulignant le lien de la famille avec l’Arménie. La carrière et la famille de Jean Djorkaeff symbolisent le succès de la diaspora arménienne, unissant sport, culture et identité.

—

### Калмыцки
Французский футболист

Жан Джоркаефф (фр. Jean Djorkaeff) родился 27 октября 1939 года в Шарвьё, Изер, Франция. Французский футболист и тренер армян-калмык-поляк происхожденийн. 1960-ч годудт Францин футболын тодлгч болв, Францин национальн багин капитан болв, 1966-ч году Англид болсн дэлхийн чемпионатт орлцв, хойр уда Францин хамгийн шовр футболист болв. Францин цом хойр уда хожв: 1964-ч году «Лион» багт, 1969-ч году «Марсель» багт. Францин багт 48 тоглов, 3 гол хавт, Лев Яшинин хайрлсн тогловт орлцв.

Тедн эцкнь, Армадик Джоркаефф, Ороснас бослгч калмык болв, эжинь поляк болв. Жан армян Мари Оганянт гергц болв, тедн хёвюн Юрий Джоркаефф Францин багт дэлхийн болн Европин чемпион болв (82 тоглов). Жан болн Маринь өөр хойр хёвюн бий — Денис болн Миша. Жан — армян диаспорин тодлгч хүн, тедн герин армян культурн Францин футболт холвв. Францын армян общинас туслав, армян мероприятид орлцв. Тедн хёвюн Юрий, армян удмин унрсн, армян өвкн тускар ярьв, герин Арменин холвсныг тодлв. Жан Джоркаеффин карьерин болн герин армян диаспорин амжлт болн, спорт, культурн болн идентичн нэгтгдг.

—

Աիդա Գարվարենց Ազնավուրյանը (ծննական ազգանունը՝ Ազնավուրյան) մահացել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, 102 տարեկանում։ Ծնվել է 1923 թվականի հունվարի 13-ին Թեսալոնիկիում, Հունաստան, հայ գաղթական ընտանիքում։

նրա կյանքը կապված էր հայկական սփյուռքի մշակութային կյանքի հետ։ Մանկությունը անցկացրել է Հունաստանում, ապա տեղափոխվել Ֆրանսիա, որտեղ ընտանիքը հաստատվել է 1930-ականներին։ Աիդան երաժշտական կրթություն է ստացել, երիտասարդ տարիքում եղել է երգչուհի, հատկապես հայերենով, և համագործակցել է եղբայր Շառլի հետ, ով իր հերթին դարձել է համաշխարհահռչակ արտիստ։ 1946 թվականին ամուսնացել է ժորժ Գարվարենցի հետ (հայ ծագումով կոմպոզիտոր, Շառլի սիրելի երաժիշտ), ով 1965 թվականին հրաժեշտ տվել է կյանքին։ Այդ ամուսնությունից ծնվել են երեխաներ, այդ թվում՝ Ռոբերտ Ազնավուրյանը, ով հաջողակ երաժիշտ է, և Յորիկ Ռուբեն Ազնավուրյանը։ Աիդան իր երաժշտական կարիերան դադարեցրել է ընտանիք հիմնելու համար, սակայն շարունակել է աջակցել Շառլի ստեղծագործությանը, ներառյալ «Petit frère» երգի հեղինակությունը, որը հատուկ նվիրված է եղբորդին։ Նրա կյանքը կապված էր հայկական սփյուռքի հետ՝ Ֆրանսիայում, որտեղ ընտանիքը պահպանել է հայկական ավանդույթները, մշակույթը և լեզուն, չնայած սփյուռքի դժվարություններին։ Աիդան եղել է Շառլի կյանքի անկատարելի մասը, նրա խորհրդատու, ընտանիքի հենասյունը, ով օգնել է պահպանել հայկական ինքնությունը արտասահմանում։ Նրա մահը կարևոր կորուստ է հայկական սփյուռքի համար, քանի որ նա խորհրդանշում էր հայ ընտանիքի կայունությունը, երաժշտությունը և Շառլ Ազնավուրի հետ անխզելի կապը, ով իր հերթին հռչակել էր հայ ժողովրդի ձայնը աշխարհին։ Աիդա Գարվարենց Ազնավուրյանը մահացել է հարազատների շրջապատում, թողնելով հարուստ կյանքի ժառանգություն՝ որպես Շառլի քույր, մայր, և հայկական մշակույթի պահապան։

—

### Русский
Старшая сестра Шарля Азнавура

Аида Гарваренц Азнавурян (девичья фамилия Азнавурян) скончалась 22 октября 2025 года в возрасте 102 лет. Французско-армянская певица, старшая сестра Шарля Азнавура, мать Роберта Азнавура и родная мать Йорика Рубена Азнавура. Родилась 13 января 1923 года в Салониках, Греция, в армянской семье беженцев. Детство провела в Греции, затем семья переехала во Францию в 1930-е годы. Аида получила музыкальное образование, в молодости была певицей, особенно на армянском языке, и сотрудничала с братом Шарлем, который стал всемирно известной звездой. В 1965 году вышла замуж за любимого композитора Шарля — Жоржа Гарваренца (армянина по происхождению, умер в 1993 году), который сочинил музыку для многих песен Азнавура. От этого брака родились дети, включая Роберта Азнавура — успешного музыканта, и Йорика Рубена Азнавура. Аида прекратила певческую карьеру ради семьи, но продолжала поддерживать творчество Шарля, в том числе как автор песни “Petit frère”, посвященной брату. Её жизнь была связана с армянской диаспорой во Франции, где семья сохраняла армянские традиции, культуру и язык, несмотря на трудности эмиграции. Аида была неотъемлемой частью жизни Шарля — его советчиком, опорой семьи, помогала сохранять армянскую идентичность за границей. Её смерть — тяжёлая утрата для армянской диаспоры, поскольку она символизировала стойкость армянской семьи, музыку и неразрывную связь с Шарлем Азнавуром, который прославил голос армянского народа на весь мир. Аида Гарваренц Азнавурян скончалась в окружении близких, оставив богатое наследие жизни как сестра Шарля, мать и хранительница армянской культуры.

—

### English
Franco-Armenian Singer  Older  Sister of Charles Aznavour

Aida Garvarentz Aznavorian (maiden name Aznavorian) passed away on October 22, 2025, at the age of 102. Franco-Armenian singer, older sister of Charles Aznavour, mother of Robert Aznavour and biological mother of Yorick Ruben Aznavour. Born on January 13, 1923, in Thessaloniki, Greece, to an Armenian refugee family. She spent her childhood in Greece before the family moved to France in the 1930s. Aida received musical education and was a singer in her youth, particularly in Armenian, collaborating with her brother Charles, who became a global superstar. In 1965, she married Charles’ favorite composer, Georges Garvarentz (of Armenian descent, died in 1993), who composed music for many of Aznavour’s songs. From this marriage came children, including Robert Aznavour — a successful musician — and Yorick Ruben Aznavour. Aida ended her singing career to focus on family but continued to support Charles’ work, including as the author of “Petit frère,” dedicated to her brother. Her life was intertwined with the Armenian diaspora in France, where the family preserved Armenian traditions, culture, and language amid emigration challenges. Aida was an essential part of Charles’ life — his advisor, family pillar — helping to maintain Armenian identity abroad. Her death is a profound loss for the Armenian diaspora, as she symbolized the resilience of the Armenian family, music, and the unbreakable bond with Charles Aznavour, who amplified the voice of the Armenian people worldwide. Aida Garvarentz Aznavorian passed away surrounded by loved ones, leaving a rich legacy as Charles’ sister, mother, and guardian of Armenian culture.

—

Ալֆրեդ Բերնհարդ Նոբելը ծնվել է 1833 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Ստոկհոլմում, Շվեդիա։ Շվեդ գիտնական, գույքատեր, հայտնի դինամիտի և բալիստիտի (հայտնի նաև որպես Նոբելի պանր) գյուտարար, Նոբելյան մրցանակների հիմնադիր։

Նրա կյանքը և ժառանգությունը կապված են հայերի հետ՝ հատկապես գիտական և հումանիտար մրցանակների միջոցով, որոնք հայ գիտնականներն ու արվեստագետները հաճախ են ստանում, ինչը ընդգծում է հայ ժողովրդի ներդրումը գլոբալ գիտության և մշակույթի մեջ։ Նոբելի կյանքում հայկական կապ չկա, սակայն նրա հիմնադրած մրցանակները հանդիսացել են հայերի հաջողության կամրջի՝ ցույց տալով, որ հայերը, չնայած ցեղասպանության և սփյուռքի դժվարություններին, հասնում են գիտության գագաթներին։

Նոբելյան մրցանակները հայերի համար խորհրդանիշ են հաջողության, քանի որ հայերը, չնայած բնակչության քանակին (մոտ 3 միլիոն), ավելի շատ մրցանակներ ունեն, քան շատ մեծ երկրները։ Հայկական ծագումով 3 նոբելյան լորեատներ կան՝ Դորիկ Սահագյանը (հակա ԳՄՕ, 2007), Արտեմ Պատապուտյանը (ֆիզիոլոգիա կամ բժշկություն, 2021), Դարոն Աջեմօղլուն (էկոնոմիկա, 2024)։ Սահագյանը՝ աշխարհագետը, նպստվել է Ի՞րանից, սովորել ԵՊՀ-ում, աշխատել Պենսիլվանիայի պետական համալսարանում, նպստվել է IPCC-ի 3 զեկույցներին, որոնք 2007 թվականին ստացել են հակա ԳՄՕ մրցանակը։ Պատապուտյանը՝ նյարդաբանը, ծնվել Բեյրութում, սովորել Լիբանանում, աշխատել Քեմբրիջում, Կալիֆորնիայում, ստացել մրցանակը ջերմաստիճանի և շոշափման ընկալիչների հայտնագործության համար։ Աջեմօղլուն՝ էկոնոմիստը, ծնվել Ստամբուլում, սովորել Լոնդոնի Էկոնոմիկական դպրոցում, ՄԷՏ-ում, ստացել մրցանակը ինստիտուտների և բարգավաճության հետազոտության համար։ Այս հաջողությունները ցույց են տալիս հայերի ներդրումը գիտության, չնայած սփյուռքի դժվարություններին։ Նոբելի կյանքում հայկական կապ չկա, սակայն 2012 թվականին 50+ նոբելյան լորեատներ կոչ են արել հայ-թուրքական հաշտեցման համար, ընդգծելով 1915 թվականի ցեղասպանությունը, ինչը ընդգծում է հայերի գլոբալ կարևորությունը։ Նոբելյան մրցանակները հայերի համար հույսի խորհրդանիշ են, ոգեշնչելով նոր սերունդներին՝ հիշեցնելով, որ հայ ժողովուրդը, չնայած փորձանքներին, շարունակում է նպստվել աշխարհին։

—

### Русский
Нобель и слава армянской науки 

Альфред Бернхард Нобель родился 21 октября 1833 года в Стокгольме, Швеция. Шведский учёный, изобретатель, промышленник, создатель динамита и баллиста (известен как Нобелевский порох), основатель Нобелевских премий. Его жизнь и наследие связаны с армянами через научные и гуманитарные премии, которые часто получают армяне, подчёркивая вклад армянского народа в глобальную науку и культуру. В жизни Нобеля нет прямых армянских связей, но его премии стали мостом успеха для армян, показывая, что армяне, несмотря на геноцид и диаспору, достигают вершин науки.

Армяне имеют 3 нобелевских лауреата армянского происхождения: Дорик Сахагян (физика, 2007, за вклад в IPCC), Артем Патапутян (физиология или медицина, 2021, за рецепторы температуры и осязания), Дарон Аджемоглу (экономика, 2024, за институты и процветание). Сахагян, геолог армянского происхождения, учился в ЕГУ, работает в Пенсильванском университете, участвовал в 3 отчётах IPCC, удостоенных Нобелевской премии мира 2007 года. Патапутян, нейробиолог, родился в Бейруте, учился в Ливане, работал в Кембридж и Калифорнии, награждён за открытие рецепторов. Аджемоглу, экономист, родился в Стамбуле, учился в Лондонской школе экономики, МТИ, награждён за исследования институтов. Эти успехи подчёркивают вклад армян в науку, несмотря на диаспору. В жизни Нобеля нет армянских связей, но в 2012 году 50+ нобелевских лауреатов призвали к армянско-турецкому примирению, признав геноцид 1915 года, что подчёркивает глобальное значение армян. Нобелевские премии для армян — символ надежды, вдохновляющий новые поколения на продолжение вклада в мир.

—

### English
Nobel and the Glory of Armenian Science

Alfred Bernhard Nobel was born on October 21, 1833, in Stockholm, Sweden. Swedish scientist, inventor, and industrialist, creator of dynamite and ballistite (known as Nobel’s powder), founder of the Nobel Prizes. His life and legacy are connected to Armenians through scientific and humanitarian awards, often won by Armenians, highlighting the Armenian people’s contributions to global science and culture. Nobel’s life has no direct Armenian ties, but his prizes have become a bridge of success for Armenians, showing that despite genocide and diaspora, Armenians reach scientific heights.

Armenians have 3 Nobel laureates of Armenian descent: Dork Sahagian (Physics, 2007, IPCC contribution), Ardem Patapoutian (Physiology or Medicine, 2021, temperature and touch receptors), Daron Acemoglu (Economics, 2024, institutions and prosperity). Sahagian, geologist of Armenian origin, studied at YSU, works at Pennsylvania State University, contributed to 3 IPCC reports awarded the 2007 Nobel Peace Prize. Patapoutian, neurobiologist, born in Beirut, studied in Lebanon, worked in Cambridge and California, awarded for receptor discoveries. Acemoglu, economist, born in Istanbul, studied at LSE and MIT, awarded for institutional research. These achievements underscore Armenians’ scientific contributions despite diaspora challenges. Nobel’s life has no Armenian connections, but in 2012, 50+ laureates called for Armenian-Turkish reconciliation, acknowledging the 1915 genocide, emphasizing Armenians’ global significance. Nobel Prizes for Armenians are a symbol of hope, inspiring new generations to continue contributing to the world.

—

### Azərbaycan dili
Nobel və Erməni Elminin Şöhrəti

Alfred Bernhard Nobel 21 oktyabr 1833-cü ildə Stokholm, İsveçrə. İsveçrəli alim, icadçı, sənaye adamı, dinamitin və ballistit (Nobel barutu kimi məşhur) yaratıcısı, Nobel mükafatlarının qurucusu. Onun həyatı və irsi ermənilərlə elmi və humanitar mükafatlar vasitəsilə bağlıdır, çünki ermənilər tez-tez qazanır, erməni xalqının qlobal elm və mədəniyyətə töhfəsini vurğulayır. Nobelin həyatında birbaşa erməni əlaqələri yoxdur, lakin mükafatları ermənilər üçün uğurun körpüsünə çevrilmişdir, qənoci və diaspora çətinliklərinə baxmayaraq ermənilərin elmi zirvələrə çatmağını göstərir.

Ermənilərin 3 erməni mənşəli Nobel qalibi var: Dork Sahagyan (Fizika, 2007, IPCC töhfəsi), Artəm Pataputyan (Fiziologiya və tibb, 2021, temperatur və toxunma reseptorları), Daron Acemoğlu (İqtisadiyyat, 2024, institutlar və rifah). Sahagyan, erməni mənşəli geoloq, EÜ-də öyrənib, Pensilvaniya Dövlət Universitetində işləyir, 3 IPCC hesabatına töhfə vermiş, 2007 Nobel Tinchlik Müqafatını qazanan. Pataputyan, nevrobioloq, Beyrutda doğulub, Livanida öyrənib, Kembric və Kaliforniyada işləyib, reseptor kəşfləri üçün mükafat alıb. Acemoğlu, iqtisadçı, İstanbulda doğulub, LSE və MIT-də öyrənib, institutlər üzrə tədqiqatlar üçün mükafat alıb. Bu uğurlar diaspora çətinliklərinə baxmayaraq ermənilərin elmi töhfəsini vurğulayır. Nobelin həyatında erməni əlaqələri yoxdur, lakin 2012-ci ildə 50+ ləurəat erməni-türk mütənasibətlərinin yaxşılaşması üçün çağırıb, 1915 soyqırımını tanıyaraq, ermənilərin qlobal əhəmiyyətini vurğulayıb. Nobel mükafatları ermənilər üçün ümid simvoludur, yeni nəsiləni dünyaya töhfə verməyə ilham verir.

—

Զարեհ Խրախունի (Արթո Ստեփանի Ճյումպյուշյան) ծնվել է 1926 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Ստամբուլի Եշիլգյուղ (պատմական Սան Ստեֆանո) արվարձանում, Թուրքիա։ Հայ բանաստեղծ, գրականագետ։

Սովորել է Գաբամաճյան վարժարանում, 1935-1945 թվականներին՝ Վիեննայի Մխիթարյանների վարժարանում, 1951 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի համալսարանը։ Գրական առաջին փորձերը կատարել է 1943 թվականից, առաջին հրատարակված գործը՝ «Յաղթականը» (1948, «Սան» ամսաթերթ)։ 1952-1958 թվականներին դասավանդել է Էսայան վարժարանում՝ փիլիսոփայություն, տրամաբանություն, հոգեբանություն և հայերեն, ապա Կեդրոնական վարժարանում՝ որպես տնօրենի օգնական։ 1959 թվականից եղել է Ստամբուլում հրատարակված «Թօ» գրական հանդեսի խմբագիրներից։ Խրախունու պոեզիան հատկանշվում է փիլիսոփայական ենթատեքստով և բանաստեղծական ավանդույթների յուրօրինակ օգտագործմամբ։ Հեղինակ է 17 բանաստեղծական ժողովածուների, այդ թվում՝ «Լուսնապարտէզ» (1968), «Տօնակարգ» (1973), «Զբոսապտոյտ» (1978), «Ամպ ու աւազ ափերուս» (1982, թարգմ. ֆրանսերեն, 1988), «Ստուեր եւ արձագանք» (1988), «Ազատերգութիւն» (1993), «Քար Հայաստանի» (1997), «Մեսրոպատօն» (2005), «Տօնազանգ» (2007), «Տօնականչ» (2010), «Կաթիլներ, կաթիլներ» (2013)։ Գրել է հոդվածներ, ուսումնասիրություններ, գրախոսականներ, խմբագրականներ, թարգմանել ֆրանսիական արդի գրականություն։ Թարգմանվել է ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն, վրացերեն, ռուսերեն։ Մասնակցել է միջազգային գրական կյանքին։ 1989 թվականին արժանացել է Վազգեն Ա կաթողիկոսի կոնդակին և Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ շքանշանին, ՀՀ «Մովսես Խորենացի» շքանշանին, Թուրքիայի Հայոց պատրիարքության Ա կարգի շքանշանին, «Անահիտ», «Էլիզ Գաւուքճեան-Այվազեան», «Հայկաշէն Ուզունեան» մրցանակներին։ 2012 թվականին պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։ Մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Զարեհ Խրախունին սփյուռքահայ գրականության վառ աստղ է, նրա ստեղծագործությունները ոգեշնչում են հայ ժողովրդին՝ միավորելով Ստամբուլի, Վիեննայի և Հայաստանի ժառանգությունը։

—

### Русский
Философская поэзия Звезда армянской  диаспорной поэзии

Зарех Храхуни (Арто Степан Чомпюшян) родился 16 октября 1926 года в стамбульском пригороде Ешилгюль (исторический Сан-Стефано), Турция. Армянский поэт, литературовед. Учился в Габамаджянском училище, в 1935–1945 годах — в Мхитаристской школе в Вене, в 1951 году окончил Константинопольский университет. Первые литературные опыты — с 1943 года, первое опубликованное произведение «Победитель» (1948, журнал «Сан»). В 1952–1958 годах преподавал в школе Эсаян философию, логику, психологию и армянский язык, затем в Центральной школе — помощником директора. С 1959 года — один из редакторов литературного журнала «То» в Стамбуле. Поэзия Храхуни отличается философским подтекстом и оригинальным использованием поэтических традиций. Автор 17 поэтических сборников, включая «Лунный сад» (1968), «Торжество» (1973), «Прогулка» (1978), «Облака и песчаные берега» (1982, пер. фр., 1988), «Шепот и эхо» (1988), «Азатерг» (1993), «Камень Армении» (1997), «Месропатон» (2005), «Тоназанг» (2007), «Тонаканч» (2010), «Капли, капли» (2013). Писал статьи, исследования, рецензии, редакционные, переводил современную французскую литературу. Переведён на французский, немецкий, английский, грузинский, русский. Участвовал в международной литературной жизни. В 1989 году награждён посланием и медалью Св. Сахака-Св. Месропа от католикоса Вазгена I, орденом «Мовсес Хоренаци» РА, 1-й степени от Армянского патриархата Турции, премиями «Анахит», «Элиз Гавукчян-Айвазян», «Хайкашен Узунян». В 2012 году — орденом Св. Месропа Маштоца. Умер 27 ноября 2015 года. Зарех Храхуни — яркая звезда диаспорной армянской литературы, его творчество вдохновляет армянский народ, объединяя наследие Стамбула, Вены и Армении.

—

### English
Philosophical Poetry Star of Armenian  Diaspora Poetry

Zareh Khrakhuni (Arto Stepan Chompyushyan) was born on October 16, 1926, in Istanbul’s Yesilgyul suburb (historical San Stefano), Turkey. An Armenian poet and literary scholar. He studied at Gabamajyan School, from 1935–1945 at the Mekhitarist School in Vienna, and graduated from Constantinople University in 1951. His first literary attempts began in 1943, with the first published work “The Victor” (1948, “San” magazine). From 1952–1958, he taught philosophy, logic, psychology, and Armenian at Esayan School, then at Central School as assistant director. From 1959, he was one of the editors of the Istanbul literary magazine “To”. Khrakhuni’s poetry is marked by philosophical subtext and unique use of poetic traditions. Author of 17 poetry collections, including “Lunapartez” (1968), “Tonakarg” (1973), “Zbosaptoy t” (1978), “Amp u avaz ap’erus” (1982, trans. French, 1988), “Stu’er yev arts’aganq” (1988), “Azatergut’yun” (1993), “Qar Hayastani” (1997), “Mesropaton” (2005), “Tonazang” (2007), “Tonakan ch” (2010), “K’atilner, k’atilner” (2013). He wrote articles, studies, reviews, editorials, and translated modern French literature. Translated into French, German, English, Georgian, Russian. Participated in international literary life. In 1989, awarded a message and medal of Saints Sahak-Mesrop by Catholicos Vazgen I, RA “Movses Khorenatsi” medal, 1st degree from Armenian Patriarchate of Turkey, “Anahit”, “Eliz Gavukchyan-Ayvazyan”, “Haykashen Uzunyan” prizes. In 2012, Saint Mesrop Mashtots Medal. Passed away on November 27, 2015. Zareh Khrakhuni is a shining star of Diaspora Armenian literature; his works inspire the Armenian people, uniting the heritage of Istanbul, Vienna, and Armenia.

—

1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կրիստափոր Քոլումբոսի արշավանքը, որը բաղկացած էր երեք նավերից («Սանտա Մարիա», «Պինտա» և «Նինյա»), հասավ Բահամյան կղզիներ («Սան Սալվադոր» կղզի), և Քոլումբոսը կարծեց, որ հասել է Արևելյան Հնդկաստան:

Այս իրադարձությունը համարվում է Եվրոպայի կողմից Ամերիկայի «գտնաբերում», որը հանգեցրեց գաղութացման, ստրկավաճառության և ինդիգեն ժողովուրդների ոչնչացման: ԱՄՆ-ում 1792 թվականից հոկտեմբերի 12-ը նշվում է որպես Քոլումբոսի օր, սակայն այն քննադատվում է որպես «Կոլոնիզատորի օր»: Հայերի համար այս «բացումը» դարձավ սկիզբն Ամերիկայի հետ կապեր հաստատելու համար, որն ընդլայնվեց դարեր շարունակ:

**Նախապատմություն** 
Քոլումբոսի արշավանքը ֆինանսավորվել էր Իսպանիայի թագուհի Իզաբելլա I-ի կողմից՝ նպատակ ունենալով գտնել արևմտյան ուղի դեպի Հնդկաստան՝ խուսափելով օսմանյան արգելքներից: 1492 թվականի օգոստոսի 3-ին նավերը լքեցին Պալոսը, և հոկտեմբերի 12-ին հայտնաբերեցին Բահամներ: Թեև հայերը չէին մասնակցում արշավանքին, նրանց առևտրական կապերը Միջերկրական ծովում և գիտելիքները Եվրոպայում (օրինակ՝ Մոնպելիեի համալսարանում) դարձան հետագա միգրացիայի նախապայման:

**Հայերի ամերիկյան արկածները** 
Հայերի ներգրավումը Ամերիկայում սկսվեց 17-րդ դարում: Առաջին հայը՝ Հովհաննես Մարտիկյան (Ջոն Մարտին), 1618 թվականին հասավ Ջեյմսթաուն, Վիրջինիա, որպես ծխախոտագործ: 1653-1654 թվականներին Կոստանդնուպոլսից երկու հայ վարդապետներ (անուններ հայտնի չեն) հրավիրվեցին Վիրջինիայի գեներալ-գубերնատորի կողմից՝ մետաքսագործության զարգացման համար: 19-րդ դարում հայ միսիոներներ, ինչպիսին էր Խաչատուր Օհանյան, հասան ԱՄՆ՝ կրոնական և կրթական գործունեություն ծավալելու համար: Խոշոր միգրացիոն ալիք սկսվեց 1890-ականներին՝ Համիդյան ջարդերի (1894-1896) և 1909 թվականի Ադանայի ջարդերի արդյունքում: 1899-1917 թվականներին ԱՄՆ միգրացրեց 54,057 հայ, հիմնականում կանայք, երեխաներ և որբեր: 1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանությունից հետո հայկական դիասպորան աճեց մինչև 60,000: Հայերը հաստատվեցին Ֆրեզնոյում (Կալիֆորնիա, գյուղատնտեսություն), Վորցեստերում (Մասաչուսեթս, 1867 թվականից) և Չիկագոյում: 1924 թվականի Իմիգրացիոն ակտը սահմանափակեց միգրացիան, բայց 1965 թվականի օրենսդրական փոփոխությունները (Հարթի-Քելլի օրենք) խթանեցին նոր ալիք՝ բերելով 500,000-1,500,000 հայ: Գլենդելը (Լոս Անջելես) դարձավ ամենամեծ հայկական համայնքը՝ 65,000 հայերով (2010 թվականի մարդահամար):

**Հետևանքները հայերի համար** 
Քոլումբոսի «բացումը» բացեց Ամերիկան եվրոպացիների համար, և հայերը, օգտվելով առևտրական և մշակութային կապերից, աստիճանաբար մտան այդ աշխարհ: 19-20-րդ դարերում միգրացիան դարձավ փրկության և վերածննդի միջոց՝ Հայոց Ցեղասպանությունից հետո: Հայերը նպաստեցին ԱՄՆ-ի տնտեսությանը՝ ստեղծելով ընկերություններ (օրինակ՝ Hood Rubber, 1896 թ., Ուոթերթաուն), եկեղեցիներ (Սուրբ Վարդան, Նյու Յորք, 1930 թ.) և կազմակերպություններ (AGBU, 1906 թ.): Այսօր հայկական դիասպորան ԱՄՆ-ում կազմում է 1-2 միլիոն, կենտրոնանալով Կալիֆորնիայում, Նյու Յորքում և Մասաչուսեթսում:

—

### Русская версия

Открытие Колумба и армянские приключения

12 октября 1492 года экспедиция Христофора Колумба на трех кораблях («Санта-Мария», «Пинта» и «Нинья») достигла Багамских островов («Сан-Сальвадор»), где мореплаватель предположил, что открыл Ост-Индию. Это событие считается днем открытия Америки для европейцев, положив начало колонизации, работорговле и уничтожению коренных народов. В США с 1792 года 12 октября отмечается как День Колумба, однако с 2020-х годов праздник подвергается критике как «День колонизатора». Для армян это стало отправной точкой знакомства с Новым Светом, что со временем привело к формированию диаспоры.

**Предыстория** 
Экспедиция Колумба финансировалась королевой Испании Изабеллой I с целью найти западный путь в Индию, избегая османских барьеров. 3 августа 1492 года корабли отплыли из Палоса, и 12 октября достигли Багам. Хотя армяне не участвовали в экспедиции, их торговые связи в Средиземноморье и знания в Европе (например, через Монпелье) стали предпосылкой будущей миграции.

**Армянские приключения в Америке** 
Армяне начали осваивать Америку в XVII веке. Первый армянин, Hovhannes Martikyan (Джон Мартин), прибыл в Джеймстаун, Вирджиния, в 1618 году как табачный фермер. В 1653–1654 годах два армянских специалиста из Константинополя были приглашены губернатором Вирджинии для развития шелководства. В XIX веке армянские миссионеры, такие как Хачатур Оганян, прибыли в США для религиозной и образовательной работы. Массовый приток начался в 1890-х из-за Хамидянских резней (1894–1896): С 1899 по 1917 год в США приехало 54,057 армян, преимущественно женщины, дети и сироты. После резни в Адане (1909) и Геноцида (1915) диаспора выросла до 60,000. Армяне основали общины в Фресно (Калифорния, сельское хозяйство), Вустере (Массачусетс, с 1867 года) и Чикаго. Закон 1924 года ограничил миграцию, но с 1965 года (Иммиграционный акт) число армян увеличилось до 500,000–1,500,000. Глендейл (Лос-Анджелес) стал крупнейшим центром с 65,000 армянами (перепись 2010 года).

**Последствия для армян** 
Открытие Колумба открыло Америку для европейцев, и армяне, используя торговые и культурные связи, постепенно осваивали новый мир. Миграция XIX–XX веков стала спасением и возрождением после Геноцида 1915 года. Армяне внесли вклад в экономику США, основав компании (например, Hood Rubber, 1896, Уотертаун), церкви (Св. Вардан, Нью-Йорк, 1930) и организации (AGBU, 1906). Сегодня армянская диаспора в США насчитывает 1–2 миллиона, сосредоточившись в Калифорнии, Нью-Йорке и Массачусетсе.

—

### English Version

Columbus’s Discovery and Armenian Adventures

On October 12, 1492, Christopher Columbus’s expedition, consisting of three ships («Santa Maria», «Pinta», and «Niña»), reached the Bahamas («San Salvador»), where the navigator believed he had arrived in the East Indies. This event is regarded as the “discovery” of America by Europeans, sparking colonization, slavery, and the decimation of indigenous peoples. In the United States, October 12 has been celebrated as Columbus Day since 1792, though it has faced criticism since the 2020s as “Colonizer’s Day,” highlighting the genocide of Native Americans. For Armenians, this “discovery” marked the beginning of engagement with the New World, eventually leading to the formation of a diaspora.

**Background** 
Columbus’s expedition was funded by Queen Isabella I of Spain to find a western route to India, bypassing Ottoman control. The ships departed from Palos on August 3, 1492, and reached the Bahamas on October 12. Though Armenians did not participate in the voyage, their trade networks in the Mediterranean and knowledge in Europe (e.g., through Montpellier) laid the groundwork for future migration.

**Armenian Adventures in America** 
Armenians began arriving in America in the 17th century. The first Armenian, Hovhannes Martikyan (John Martin), reached Jamestown, Virginia, in 1618 as a tobacco farmer. In 1653–1654, two Armenian silk experts from Constantinople were invited by Virginia’s governor to develop sericulture. In the 19th century, Armenian missionaries, such as Khachatur Ohanyan, arrived in the U.S. for religious and educational work. Mass migration began in the 1890s due to the Hamidian Massacres (1894–1896): Between 1899 and 1917, 54,057 Armenians, mostly women, children, and orphans, immigrated to the U.S. After the Adana Massacre (1909) and the Genocide (1915), the diaspora grew to over 60,000. Armenians established communities in Fresno (California, agriculture), Worcester (Massachusetts, since 1867), and Chicago. The 1924 Immigration Act restricted migration, but the 1965 Hart-Celler Act spurred a new wave, bringing 500,000–1,500,000 Armenians. Glendale (Los Angeles) became the largest center with 65,000 Armenians (2010 census).

**Consequences for Armenians** 
Columbus’s “discovery” opened America to Europeans, and Armenians, leveraging trade and cultural ties, gradually integrated into this new world. Migration in the 19th and 20th centuries became a means of survival and renewal post-Genocide (1915). Armenians contributed to the U.S. economy, founding companies (e.g., Hood Rubber, 1896, Watertown), churches (St. Vartan, New York, 1930), and organizations (AGBU, 1906). Today, the Armenian diaspora in the U.S. numbers 1–2 million, concentrated in California, New York, and Massachusetts.

—

2013 թ-ի հոկտեմբերի 12-ին Լոս-Անջելեսում   – զոհվել է Ստեփան Քիրեմիջյանը– հաղորդավար, «Լույս աշխարհի» կայքի և հեռուստահաղորդման հիմնադիր և վարող։

Բնակվում էր Լոս Անջելեսում, որտեղից էլ և վարում էր «Լույս աշխարհ» հեռուստահաղորդումը։ «Լույս աշխարհ» հաղորդաշարը 2013 թվականի սկզբից պարբերաբար հեռուստակամուրջ էր իրականացնում Հայաստանի հետ՝ ՀՌԱԿ կենտրոնական գրասենյակի միջոցով։
2013 թվականի հոկտեմբերի 5-ին, Քիրեմիջյանը իր վարած ավտոմեքենայով վթարի է ենթարկվել, ինչից հետո նրան տեղափոխել են հիվանդանոց։ Ստացած վերքերի հետևանքով, մահացել է հոկտեմբերի 12-ին։ Ըստ ոստիկանության զեկուցագրի, նա իր մեքենայով փակել է ղեկավարությունը կորցրած մեկ այլ մեքենայի մուտքը դեպի ազատուղի, որի հետևանքով տեղի կունենար առավել մեծ աղետ։

12 октября 2013 года в Лос-Анджелесе скончался телеведущий, основатель и ведущий сайта и телепрограммы «Луйс Ашхари» Степан Киремиджян. Жил в Лос-Анджелесе, откуда вел телепрограмму «Луйс Ашхар».  С начала 2013 года программа “Луйс Ашхар” регулярно проводит телемост с Арменией через центральный аппарат Армянского национального конгресса.
5 октября 2013 года Киремиджян попал в аварию на автомобиле, за рулем которого находился, после чего его доставили в больницу.  В результате полученных ранений он скончался 12 октября.  Согласно протоколу полиции, он использовал свою машину, чтобы заблокировать выезд на автостраду другой машины, потерявшей управление, в результате чего произошла бы еще более масштабная катастрофа.

On October 12, 2013, Stepan Kiremijyan, a broadcaster, founder and host of the “Luys Ashkhari” website and television program, died in Los Angeles..  He lived in Los Angeles, from where he hosted the “Luys Shkhar” TV program.  Since the beginning of 2013, the “Luys Shkhar” program has been regularly carrying out a TV bridge with Armenia through the Central Office of the Armenian National Congress.
On October 5, 2013, Kiremijian had an accident with the car he was driving, after which he was taken to the hospital.  As a result of his wounds, he died on October 12.  According to the police report, he used his car to block the entrance of another car that had lost control to the freeway, as a result of which a greater disaster would have occurred.

Աշիկ Ավետի Մանուկյանը ծնվել է 1903 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Ախալցխայում, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն։ Խորհրդային տնտեսագետ, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1966), ԽՄԿԿ անդամ 1920 թվականից։ 1926 թվականին ավարտել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանը, 1929 թվականին՝ Մոսկվայի Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը։

1930-1935 թվականներին եղել է Ամերիկա-խորհրդային բաժնետիրական ընկերության (Ամտորգ) տնտեսական վարչության պետ Նյու Յորքում։ 1935 թվականից՝ ԽՍՀՄ արտաքին առևտրի մենաշնորհի ինստիտուտի տնօրեն։ 1939-1941 և 1947-1956 թվականներին գիտական աշխատանք է կատարել ԽՍՀՄ Արտաքին առևտրի մինիստրության կոնյունկտուրայի գիտահետազոտական ինստիտուտում, միաժամանակ դասախոսելով Արտաքին առևտրի ինստիտուտում և ակադեմիայում։ 1956 թվականից եղել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի համաշխարհային էկոնոմիկայի և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի սեկտորի վարիչ։ Մասնակցել է միջազգային կոնֆերանսների և բանակցությունների որպես տնտեսական փորձագետ և խորհրդական, եղել է ԽՍՀՄ Արտաքին առևտրի մինիստրության կոնյունկտուրայի ինստիտուտի և ԳԱ-ի համաշխարհային էկոնոմիկայի ինստիտուտի կազմակերպիչներից։ Նրա գիտական աշխատությունները (թարգմանված տարբեր լեզուներով) նվիրված են համաշխարհային կապիտալիստական էկոնոմիկայի խնդիրներին։ Պարգևատրվել է ժողովուրդների բարեկամության և այլ շքանշաններով։ Մահացել է 1977 թվականի հունվարի 10-ին Մոսկվայում։ Մանուկյանի աշխատանքները կարևոր ներդրում են ունեցել խորհրդային տնտեսագիտության և միջազգային առևտրի ուսումնասիրության մեջ, հատկապես ԱՄՆ-ԽՍՀՄ տնտեսական հարաբերությունների վերլուծության համար։

### Русский
Руководитель внешней торговли СССР

Ашик Аветисович Манукиан родился 10 октября 1903 года в Ахалцихе, Тифлисская губерния, Российская империя. Советский экономист, доктор экономических наук (1963), профессор (1966), член КПСС с 1920 года. В 1926 году окончил Закавказский коммунистический университет, в 1929 году — Институт красной профессуры в Москве. В 1930–1935 годах был начальником экономического отдела американо-советской акционерной компании «Амторг» в Нью-Йорке. С 1935 года — директор Института монополий внешней торговли СССР. В 1939–1941 и 1947–1956 годах занимался научной работой в Научно-исследовательском институте конъюнктуры внешней торговли при Наркомате внешней торговли СССР, одновременно преподавая в Институте внешней торговли и Академии внешней торговли. С 1956 года — руководитель сектора Института мировой экономики и международных отношений АН СССР. Участвовал в международных конференциях и переговорах как экономический эксперт и консультант, был одним из организаторов Института конъюнктуры внешней торговли Наркомата и Института мировой экономики АН СССР. Его научные работы (переведены на разные языки) посвящены проблемам мировой капиталистической экономики. Награждён орденом Дружбы народов и другими наградами. Умер 10 января 1977 года в Москве. Работы Манукиана внесли важный вклад в советскую экономическую науку и изучение международной торговли, особенно в анализ экономических отношений США и СССР.

### English
Head of Foreign Trade of the USSR

Ashik Aveti Manukyan was born on October 10, 1903, in Akhaltsikhe, Tiflis Governorate, Russian Empire. A Soviet economist, Doctor of Economic Sciences (1963), Professor (1966), and member of the CPSU since 1920. In 1926, he graduated from the Transcaucasian Communist University, and in 1929, from the Institute of Red Professors in Moscow. From 1930 to 1935, he served as head of the economic department of the American-Soviet Joint Stock Company “Amtorg” in New York. From 1935, he was director of the USSR Monopoly Institute of Foreign Trade. In 1939–1941 and 1947–1956, he conducted scientific work at the Research Institute of Foreign Trade Conjunctures under the People’s Commissariat of Foreign Trade, while teaching at the Institute of Foreign Trade and the Academy of Foreign Trade. From 1956, he led the sector of the Institute of World Economy and International Relations of the USSR Academy of Sciences. He participated in international conferences and negotiations as an economic expert and consultant, and was one of the organizers of the Conjunctures Institute and the World Economy Institute of the Academy of Sciences. His scientific works (translated into various languages) focus on problems of the world capitalist economy. He was awarded the Order of Friendship of Peoples and other honors. He passed away on January 10, 1977, in Moscow. Manukyan’s works made a significant contribution to Soviet economic science and the study of international trade, particularly in analyzing U.S.-USSR economic relations.

Apple-ի հիմնադիր Սթիվ Փոլ Ջոբսը մահացել  է 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ին , Պլատո Ալտոում Կալիֆորնիա

  Ջոբսը միշտ Փոլին և Կլարային համարում էր հայր և մայր, նա շատ էր զայրանում, եթե ինչ-որ մեկը նրանց որդեգրող ծնողներ էր անվանում.  Պաշտոնական որդեգրման կանոնների համաձայն՝ կենսաբանական ծնողները ոչինչ չգիտեին իրենց որդու գտնվելու վայրի մասին, իսկ Սթիվը հանդիպեց իր ծննդաբերած մորն ու կրտսեր քրոջը միայն 31 տարի անց։

Основатель Apple Стив Пол Джобс умер 5 октября 2011 года в Плато-Альто, Калифорния.
Детство и юность провел в семье Клары Агопян и Пола Джобса, которые его усыновили. Джобс всегда считал Пола и Клару отцом и матерью, он очень раздражался, если кто-то называл их приёмными родителями: «Они — мои настоящие родители на 100 %». Согласно правилам официального усыновления, биологические родители ничего не знали о местонахождении сына, и Стив встретился с родной матерью и младшей сестрой только через 31 год

Apple founder Steve Paul Jobs died on October 5, 2011, in Plateau Alto, California.. He spent his childhood and youth in the family of Clara Hagopian and Paul Jobs, who adopted him. Jobs always considered Paul and Clara his father and mother, and he was very irritated if someone called them his adoptive parents: “They are 100% my real parents.” According to the rules of official adoption, the biological parents knew nothing about the whereabouts of their son, and Steve met his biological mother and younger sister only 31 years later.

Ժակ Շիրակը  մահացել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Փարիզում, Ֆրանսիա, 86 տարեկանում։ Ֆրանսիայի նախագահը (1995-2007), ով կարևոր դեր խաղաց հայ-ֆրանսիական հարաբերությունների զարգացման գործում։

Շիրակը 2006 թվականին Երևան կատարած պետական այցի ժամանակ այցելել է Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր, հարգանքի տուրք է մատուցել զոհերի հիշատակին և հայտարարել, որ Թուրքիան պետք է ճանաչի 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը, եթե ցանկանում է միանալ Եվրոպական միությանը։ Նրա այդ հայտարարությունը մեծ աջակցություն է գտել հայ համայնքի մեջ և նպաստել է ցեղասպանության ճանաչման գործընթացին։ Շիրակը, որպես Ֆրանսիայի նախագահ, ստորագրել է 2001 թվականի օրենքը, որով Ֆրանսիան պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը՝ դարձնելով այն Ֆրանսիայի օրենքների անբաժան մասը։ Նա նաև աջակցել է Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը, միջնորդելով կողմերի միջև։ Հայ ժողովրդի համար Շիրակը խորհրդանիշ էր հայ-ֆրանսիական բարեկամության, և նրա հիշատակը հավերժ կմնա հայկական սփյուռքի հիշողության մեջ։

### Русский

Великий друг армянского народа

Жак Ширак (Jacques Chirac) умер 26 сентября 2019 года в Париже, Франция, в возрасте 86 лет. Президент Франции (1995–2007) был большим другом армянского народа и сыграл важную роль в развитии армяно-французских отношений. Во время государственного визита в Ереван в 2006 году Ширак посетил Мемориал Геноцида армян, почтил память жертв и заявил, что Турция должна признать Геноцид армян 1915 года, если стремится вступить в Европейский Союз. Его слова получили широкую поддержку в армянской общине и способствовали процессу международного признания геноцида. Как президент Франции, Ширак подписал закон 2001 года, официально признавший Геноцид армян, сделав его частью французского законодательства. Он также поддерживал мирное урегулирование Нагорно-Карабахского конфликта, выступая посредником между сторонами. Для армянского народа Ширак стал символом армяно-французской дружбы, и его память навсегда останется в памяти армянской диаспоры.

### English

Great Friend of the Armenian People

Jacques Chirac died on September 26, 2019, in Paris, France, at the age of 86. As President of France (1995–2007), he was a great friend of the Armenian people and played a key role in developing Armenian-French relations. During his state visit to Yerevan in 2006, Chirac visited the Armenian Genocide Memorial, paid tribute to the victims, and stated that Turkey must recognize the 1915 Armenian Genocide if it wants to join the European Union. His words were widely supported by the Armenian community and advanced the international recognition process. As French President, Chirac signed the 2001 law officially recognizing the Armenian Genocide, making it part of French legislation. He also supported the peaceful resolution of the Nagorno-Karabakh conflict, mediating between the parties. For the Armenian people, Chirac became a symbol of Armenian-French friendship, and his memory will forever remain in the hearts of the Armenian diaspora.

### Français

Grand Ami du Peuple Arménien
Jacques Chirac est décédé le 26 septembre 2019 à Paris, en France, à l’âge de 86 ans. Président de la France (1995–2007), il fut un grand ami du peuple arménien et joua un rôle clé dans le développement des relations arméno-françaises. Lors de sa visite d’État à Erevan en 2006, Chirac visita le Mémorial du Génocide arménien, rendit hommage aux victimes et déclara que la Turquie doit reconnaître le Génocide arménien de 1915 si elle souhaite rejoindre l’Union européenne. Ses paroles ont reçu un large soutien de la communauté arménienne et ont avancé le processus de reconnaissance internationale. En tant que Président français, Chirac signa la loi de 2001 reconnaissant officiellement le Génocide arménien, en faisant partie intégrante de la législation française. Il soutint également la résolution pacifique du conflit du Haut-Karabagh, agissant comme médiateur entre les parties. Pour le peuple arménien, Chirac devint un symbole de l’amitié arméno-française, et sa mémoire restera à jamais dans le cœur de la diaspora arménienne.

### Վերնագրերի տարբերակներ (Հայերեն)
1. Ժակ Շիրակ՝ Հայ ժողովրդի Մեծ Բարեկամ 
2. Ժակ Շիրակ՝ Ցեղասպանության Ճանաչման Աջակցող 
3. Ժակ Շիրակ՝ Հայ-Ֆրանսիական Հարաբերությունների Նախահայր 
4. Ժակ Շիրակ՝ Երևանի Այցի և Ցեղասպանության Պաշտպան 
5. Ժակ Շիրակ՝ Ֆրանսիայի Նախագահ, Հայերի Ուսուցիչ 

### Заголовки (Русский)
1. Жак Ширак: Великий друг армянского народа 
2. Жак Ширак: Сторонник признания геноцида 
3. Жак Ширак: Отец армяно-французских отношений 
4. Жак Ширак: Визит в Ереван и защитник геноцида 
5. Жак Ширак: Президент Франции, учитель армян 

### Headlines (English)
1. Jacques Chirac: Great Friend of the Armenian People 
2. Jacques Chirac: Advocate for Genocide Recognition 
3. Jacques Chirac: Father of Armenian-French Relations 
4. Jacques Chirac: Yerevan Visit and Genocide Defender 
5. Jacques Chirac: President of France, Teacher of Armenians 

### Titres (Français)
1. Jacques Chirac : Grand Ami du Peuple Arménien 
2. Jacques Chirac : Défenseur de la Reconnaissance du Génocide 
3. Jacques Chirac : Père des Relations Arméno-Françaises 
4. Jacques Chirac : Visite à Erevan et Protecteur du Génocide 
5. Jacques Chirac : Président de la France, Enseignant des Arméniens

Jacques Chirac est décédé le 26 septembre 2019 à Paris, en France, à l’âge de 86 ans. Président de la France (1995–2007), il fut un grand ami du peuple arménien et joua un rôle clé dans le développement des relations arméno-françaises. Lors de sa visite d’État à Erevan en 2006, Chirac visita le Mémorial du Génocide arménien, rendit hommage aux victimes et déclara que la Turquie doit reconnaître le Génocide arménien de 1915 si elle souhaite rejoindre l’Union européenne. Ses paroles ont reçu un large soutien de la communauté arménienne et ont avancé le processus de reconnaissance internationale. En tant que Président français, Chirac signa la loi de 2001 reconnaissant officiellement le Génocide arménien, en faisant partie intégrante de la législation française. Il soutint également la résolution pacifique du conflit du Haut-Karabagh, agissant comme médiateur entre les parties. Pour le peuple arménien, Chirac devint un symbole de l’amitié arméno-française, et sa mémoire restera à jamais dans le cœur de la diaspora arménienne.

### Türkçe
Ermeni Halkının Büyük Dostu

Jacques Chirac, 26 Eylül 2019’da Fransa’nın Paris kentinde 86 yaşında vefat etti. Fransa Cumhurbaşkanı (1995-2007) olarak Ermeni halkının büyük bir dostu olan Chirac, Ermeni-Fransız ilişkilerinin gelişmesinde önemli bir rol oynadı. 2006 yılında Erivan’a yaptığı devlet ziyareti sırasında Ermeni Soykırımı Anıtı’nı ziyaret etti, kurbanların anısına saygı duruşunda bulundu ve Türkiye’nin 1915 Ermeni Soykırımı’nı tanıması gerektiğini, Avrupa Birliği’ne katılmak istiyorsa bu adımı atması gerektiğini belirtti. Bu sözleri Ermeni toplumu tarafından büyük destek gördü ve soykırımın uluslararası alanda tanınması sürecine katkıda bulundu. Fransa Cumhurbaşkanı olarak Chirac, 2001 yılında Ermeni Soykırımı’nı resmen tanıyan yasayı imzaladı ve bu yasayı Fransa mevzuatının ayrılmaz bir parçası haline getirdi. Ayrıca Karabağ çatışmasının barışçıl çözümünü destekledi ve taraflar arasında arabuluculuk yaptı. Ermeni halkı için Chirac, Ermeni-Fransız dostluğunun bir sembolü oldu ve anısı Ermeni diasporasının hafızasında sonsuza dek kalacak.

2025  թվականի սեպտեմբերի 23 -ին  Նեմուրում Ֆրանսիա , մահացել է Կլաուդիա Կարդինալեն, համաշխարհային կինոյի աստղ։

1985 թվականին: Իր ընկերոջ՝ ֆրանսիացի գրող Անրի Տրոյաի առաջարկով, Վերնոյը գրել է «Մայրիկ» պատմվածքների ժողովածուն՝ հիմնված իր ընտանիքի պատմության՝ Հայոց ցեղասպանության, գաղթականների ճակատագրի և կյանքի վրա նրանց համար նոր երկրում: Որոշ ժամանակ անց այս հավաքածուն հիմք կհանդիսանա Վերնոյի երկու ֆիլմերի սցենարների համար՝ «Մայրիգ» (1991) և «Փարադի փողոց, 588» (1992), որտեղ գլխավոր դերերը կատարել են եգիպտացի դերասան Օմար Շարիֆը և Կլաուդիա Կարդինալեն։ Այնտեղ իր աշխատանքի համար Օմար Շարիֆին արգելել են մուտք գործել Թուրքիա։
Կլաուդիա Կարդինալեն և Օմար Շարիֆը խաղում են ամուսնական զույգի դերեր, ովքեր իրենց ընտանիքի հետ փրկվել են Ցեղասպանությունից և փախել Ֆրանսիա։

23 сентября 2025 года в Немуре (Франция) скончалась звезда мирового кино Клаудия Кардинале.  так же известна зрителю по  роли Майрик в легендарном фильме Анри Вернёя
История создания этого фильма берет свое начало в 1985 году. Тогда по предложению своего друга, французского писателя Анри Труайя, Вернёй написал сборник рассказов «Майрик», в основу которого легла история его семьи — Геноцид армян, судьба и жизнь эмигрантов в новой для них стране. Спустя время этот сборник ляжет уже в основу сценариев двух фильмов Вернёя — «Майрик» (1991) и «Улица Паради, дом 588» (1992).- главные роли в котором исполнили египетский актер Омар Шариф и Клаудия Кардинале. За работу в нем Омару Шарифу был запрещен въезд в Турцию.
Клаудия Кардинале и Омар Шариф исполнили роли супругов, со своей семьей спасшихся от Геноцида и бежавших во Францию.

On September 23, 2025, Claudia Cardinale, a world cinema star, died in Nemours, France. also known to the audience for her role as Mayrig in the legendary film by Henri Verneuil
The history of the creation of this film dates back to 1985. Then, at the suggestion of his friend, the French writer Henri Troyat, Verneuil wrote a collection of stories “Mayrig”, which was based on the history of his family – the Armenian Genocide, the fate and life of emigrants in a new country for them. After some time, this collection will form the basis for the scripts of two films by Verneuil – “Mayrig” (1991) and “Rue Paradis, house 588” (1992). – the main roles in which were played by the Egyptian actor Omar Sharif and Claudia Cardinale. For his work in it, Omar Sharif was banned from entering Turkey.
Claudia Cardinale and Omar Sharif played the roles of a married couple who, with their family, escaped the Genocide and fled to France.

Dünya sinemasının yıldızlarından Claudia Cardinale, 23 Eylül 2025’te Fransa’nın Nemours kentinde hayatını kaybetti. efsanevi filminde Mayrick rolüyle izleyiciler tarafından tanınan bir dünya sineması yıldızı
Bu filmin yaratılış hikayesi 1985 yılında başlıyor. Daha sonra arkadaşı Fransız yazar Henri Troyat’ın önerisiyle Verneuil, ailesinin hikayesini temel alarak “Mayrig” adlı bir hikaye koleksiyonu yazdı: Ermeni Soykırımı, göçmenlerin kendileri için yeni bir ülkedeki kaderi ve hayatı. Bir süre sonra bu derleme Verneuil’in iki filminin senaryosunun temelini oluşturacaktı: “Mayrig” (1991) ve “Rue Paradis, 588” (1992) Bu filmlerde başrolleri Mısırlı aktör Ömer Şerif ve Claudia Cardinale canlandırdı. Ömer Şerif’in buradaki çalışmalarından dolayı Türkiye’ye girişi yasaklandı.
Claudia Cardinale ve Omar Sharif, aileleriyle birlikte Soykırım’dan kaçıp Fransa’ya sığınan evli bir çifti canlandırıyor.