Նոբելը և Հայկական Գիտության Փառքը 

Ալֆրեդ Բերնհարդ Նոբելը ծնվել է 1833 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Ստոկհոլմում, Շվեդիա։ Շվեդ գիտնական, գույքատեր, հայտնի դինամիտի և բալիստիտի (հայտնի նաև որպես Նոբելի պանր) գյուտարար, Նոբելյան մրցանակների հիմնադիր։

Նրա կյանքը և ժառանգությունը կապված են հայերի հետ՝ հատկապես գիտական և հումանիտար մրցանակների միջոցով, որոնք հայ գիտնականներն ու արվեստագետները հաճախ են ստանում, ինչը ընդգծում է հայ ժողովրդի ներդրումը գլոբալ գիտության և մշակույթի մեջ։ Նոբելի կյանքում հայկական կապ չկա, սակայն նրա հիմնադրած մրցանակները հանդիսացել են հայերի հաջողության կամրջի՝ ցույց տալով, որ հայերը, չնայած ցեղասպանության և սփյուռքի դժվարություններին, հասնում են գիտության գագաթներին։

Նոբելյան մրցանակները հայերի համար խորհրդանիշ են հաջողության, քանի որ հայերը, չնայած բնակչության քանակին (մոտ 3 միլիոն), ավելի շատ մրցանակներ ունեն, քան շատ մեծ երկրները։ Հայկական ծագումով 3 նոբելյան լորեատներ կան՝ Դորիկ Սահագյանը (հակա ԳՄՕ, 2007), Արտեմ Պատապուտյանը (ֆիզիոլոգիա կամ բժշկություն, 2021), Դարոն Աջեմօղլուն (էկոնոմիկա, 2024)։ Սահագյանը՝ աշխարհագետը, նպստվել է Ի՞րանից, սովորել ԵՊՀ-ում, աշխատել Պենսիլվանիայի պետական համալսարանում, նպստվել է IPCC-ի 3 զեկույցներին, որոնք 2007 թվականին ստացել են հակա ԳՄՕ մրցանակը։ Պատապուտյանը՝ նյարդաբանը, ծնվել Բեյրութում, սովորել Լիբանանում, աշխատել Քեմբրիջում, Կալիֆորնիայում, ստացել մրցանակը ջերմաստիճանի և շոշափման ընկալիչների հայտնագործության համար։ Աջեմօղլուն՝ էկոնոմիստը, ծնվել Ստամբուլում, սովորել Լոնդոնի Էկոնոմիկական դպրոցում, ՄԷՏ-ում, ստացել մրցանակը ինստիտուտների և բարգավաճության հետազոտության համար։ Այս հաջողությունները ցույց են տալիս հայերի ներդրումը գիտության, չնայած սփյուռքի դժվարություններին։ Նոբելի կյանքում հայկական կապ չկա, սակայն 2012 թվականին 50+ նոբելյան լորեատներ կոչ են արել հայ-թուրքական հաշտեցման համար, ընդգծելով 1915 թվականի ցեղասպանությունը, ինչը ընդգծում է հայերի գլոբալ կարևորությունը։ Նոբելյան մրցանակները հայերի համար հույսի խորհրդանիշ են, ոգեշնչելով նոր սերունդներին՝ հիշեցնելով, որ հայ ժողովուրդը, չնայած փորձանքներին, շարունակում է նպստվել աշխարհին։

—

### Русский
Нобель и слава армянской науки 

Альфред Бернхард Нобель родился 21 октября 1833 года в Стокгольме, Швеция. Шведский учёный, изобретатель, промышленник, создатель динамита и баллиста (известен как Нобелевский порох), основатель Нобелевских премий. Его жизнь и наследие связаны с армянами через научные и гуманитарные премии, которые часто получают армяне, подчёркивая вклад армянского народа в глобальную науку и культуру. В жизни Нобеля нет прямых армянских связей, но его премии стали мостом успеха для армян, показывая, что армяне, несмотря на геноцид и диаспору, достигают вершин науки.

Армяне имеют 3 нобелевских лауреата армянского происхождения: Дорик Сахагян (физика, 2007, за вклад в IPCC), Артем Патапутян (физиология или медицина, 2021, за рецепторы температуры и осязания), Дарон Аджемоглу (экономика, 2024, за институты и процветание). Сахагян, геолог армянского происхождения, учился в ЕГУ, работает в Пенсильванском университете, участвовал в 3 отчётах IPCC, удостоенных Нобелевской премии мира 2007 года. Патапутян, нейробиолог, родился в Бейруте, учился в Ливане, работал в Кембридж и Калифорнии, награждён за открытие рецепторов. Аджемоглу, экономист, родился в Стамбуле, учился в Лондонской школе экономики, МТИ, награждён за исследования институтов. Эти успехи подчёркивают вклад армян в науку, несмотря на диаспору. В жизни Нобеля нет армянских связей, но в 2012 году 50+ нобелевских лауреатов призвали к армянско-турецкому примирению, признав геноцид 1915 года, что подчёркивает глобальное значение армян. Нобелевские премии для армян — символ надежды, вдохновляющий новые поколения на продолжение вклада в мир.

—

### English
Nobel and the Glory of Armenian Science

Alfred Bernhard Nobel was born on October 21, 1833, in Stockholm, Sweden. Swedish scientist, inventor, and industrialist, creator of dynamite and ballistite (known as Nobel’s powder), founder of the Nobel Prizes. His life and legacy are connected to Armenians through scientific and humanitarian awards, often won by Armenians, highlighting the Armenian people’s contributions to global science and culture. Nobel’s life has no direct Armenian ties, but his prizes have become a bridge of success for Armenians, showing that despite genocide and diaspora, Armenians reach scientific heights.

Armenians have 3 Nobel laureates of Armenian descent: Dork Sahagian (Physics, 2007, IPCC contribution), Ardem Patapoutian (Physiology or Medicine, 2021, temperature and touch receptors), Daron Acemoglu (Economics, 2024, institutions and prosperity). Sahagian, geologist of Armenian origin, studied at YSU, works at Pennsylvania State University, contributed to 3 IPCC reports awarded the 2007 Nobel Peace Prize. Patapoutian, neurobiologist, born in Beirut, studied in Lebanon, worked in Cambridge and California, awarded for receptor discoveries. Acemoglu, economist, born in Istanbul, studied at LSE and MIT, awarded for institutional research. These achievements underscore Armenians’ scientific contributions despite diaspora challenges. Nobel’s life has no Armenian connections, but in 2012, 50+ laureates called for Armenian-Turkish reconciliation, acknowledging the 1915 genocide, emphasizing Armenians’ global significance. Nobel Prizes for Armenians are a symbol of hope, inspiring new generations to continue contributing to the world.

—

### Azərbaycan dili
Nobel və Erməni Elminin Şöhrəti

Alfred Bernhard Nobel 21 oktyabr 1833-cü ildə Stokholm, İsveçrə. İsveçrəli alim, icadçı, sənaye adamı, dinamitin və ballistit (Nobel barutu kimi məşhur) yaratıcısı, Nobel mükafatlarının qurucusu. Onun həyatı və irsi ermənilərlə elmi və humanitar mükafatlar vasitəsilə bağlıdır, çünki ermənilər tez-tez qazanır, erməni xalqının qlobal elm və mədəniyyətə töhfəsini vurğulayır. Nobelin həyatında birbaşa erməni əlaqələri yoxdur, lakin mükafatları ermənilər üçün uğurun körpüsünə çevrilmişdir, qənoci və diaspora çətinliklərinə baxmayaraq ermənilərin elmi zirvələrə çatmağını göstərir.

Ermənilərin 3 erməni mənşəli Nobel qalibi var: Dork Sahagyan (Fizika, 2007, IPCC töhfəsi), Artəm Pataputyan (Fiziologiya və tibb, 2021, temperatur və toxunma reseptorları), Daron Acemoğlu (İqtisadiyyat, 2024, institutlar və rifah). Sahagyan, erməni mənşəli geoloq, EÜ-də öyrənib, Pensilvaniya Dövlət Universitetində işləyir, 3 IPCC hesabatına töhfə vermiş, 2007 Nobel Tinchlik Müqafatını qazanan. Pataputyan, nevrobioloq, Beyrutda doğulub, Livanida öyrənib, Kembric və Kaliforniyada işləyib, reseptor kəşfləri üçün mükafat alıb. Acemoğlu, iqtisadçı, İstanbulda doğulub, LSE və MIT-də öyrənib, institutlər üzrə tədqiqatlar üçün mükafat alıb. Bu uğurlar diaspora çətinliklərinə baxmayaraq ermənilərin elmi töhfəsini vurğulayır. Nobelin həyatında erməni əlaqələri yoxdur, lakin 2012-ci ildə 50+ ləurəat erməni-türk mütənasibətlərinin yaxşılaşması üçün çağırıb, 1915 soyqırımını tanıyaraq, ermənilərin qlobal əhəmiyyətini vurğulayıb. Nobel mükafatları ermənilər üçün ümid simvoludur, yeni nəsiləni dünyaya töhfə verməyə ilham verir.

—