Աշոտ Նադանյանը ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Բաքվում, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ շախմատիստ է, միջազգային վարպետ (1997), Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1998), ՖԻԴԵ-ի մարզիչ (2007), ՖԻԴԵ-ի ավագ մարզիչ (2017)։

Մարզել է Քուվեյթի և Սինգապուրի ազգային հավաքականները, իսկ 2011 թվականից եղել է Լևոն Արոնյանի մարտավկան։ Նրա անունով է կոչվում շախմատային սկզբնախաղ՝ Գրյունֆելդի պաշտպանություն, Նադանյանի տարբերակ։

Վաղ տարիներին սովորել է շախմատ խաղալ հորից՝ յոթ տարեկանում։ Առաջին մարզիչը եղել է Ռաֆայել Սարկիսովը Բաքվի «Սպարտակ» սպորտային ընկերությունում։ Նադանյանը հիշում է, որ մանկության տարիներին բակային խաղերը եղել են նրա համար կարևոր դպրոց, քանի որ լուրջ մրցաշարեր գրեթե չեն եղել։ 1986-1987 թվականներին հաղթել է մինչև 16 տարեկանների Ադրբեջանի առաջնությունում։ 1988 թվականին, Արցախյան պատերազմի սկզբին, ընտանիքը ստիպված լքել է Բաքուն և տեղափոխվել Հայաստան։

Նադանյանի հարձակողական ոճը նրան բերել է «հանճարեղ էքսցենտրիկ», «հայկական Տալ» և «Կասպարովի խորթ եղբայր» մականունները։ Վալերի Չեխովը նշել է, որ Նադանյանն ունի ահռելի ներուժ, բայց ժամանակի սղության պատճառով չի կարողացել լիովին նվիրվել շախմատին։ Լևոն Արոնյանը նշել է, որ Հայաստանում առկա իրավիճակը խոչընդոտել է նրա տաղանդի լիարժեք բացահայտմանը։

Նադանյանը մասնակցել է բազմաթիվ մրցաշարերի, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ մինչև 20 տարեկանների առաջնություններին (1987, 1988, 1989), Հայաստանի առաջնություններին (1997, 1998, 1999), 32-րդ շախմատային օլիմպիադային (1996), Եվրոպայի ակումբային առաջնությանը (1997), Եվրոպայի անհատական առաջնություններին (2000, 2004) և ՖԻԴԵ-ի արագ շախմատի առաջնությանը (2013)։ Նրա նվաճումներից են՝ Չեստոխովա օփեն (1992, 1-2-րդ), Թբիլիսի օփեն (1996, 1-ին), Պասանաուրի օփեն (1997, 1-2-րդ), Նյու Յորք օփեն (1998, 4-7-րդ), Աերոֆլոտ օփեն (2002, 35-րդ; 2004, 5-15-րդ), Գոլդբերգի հիշատակին (2004, 2-3-րդ), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6-10-րդ; 2008, 3-7-րդ), ASEAN Masters Circuit (2008, 2-3-րդ), Կորեայի օփեն (2008, 6-10-րդ), Սինգապուրի արագ շախմատի առաջնություն (2010, 2-րդ), Երևանի առաջնություն (2011, 2-4-րդ), Կարեն Ասրյանի հիշատակին (2011, 7-13-րդ), Անդրանիկ Մարգարյանի հիշատակին (2012, 2-4-րդ), Հայաստանի արագ շախմատի առաջնություն (2012, 7-10-րդ)։ 2014 թվականին օգնել է Երևանի ԲԿՄԱ թիմին նվաճել արծաթե մեդալ Հայաստանի թիմային առաջնությունում։

### Русский

Мастер атакующих шахмат Гениальный эксцентрик армянских шахмат

Ашот Наданян родился 19 сентября 1972 года в Баку, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский шахматист, международный мастер (1997), заслуженный тренер Армении (1998), тренер ФИДЕ (2007), старший тренер ФИДЕ (2017). Тренировал национальные сборные Кувейта и Сингапура, с 2011 года — тактический тренер Левона Ароняна. Его именем назван шахматный дебют (защита Грюнфельда, вариант Наданяна).

В ранние годы научился играть в шахматы у отца в возрасте семи лет. Первым тренером был Рафаэль Саркисов в бакинском спортивном обществе «Спартак». Наданян вспоминает, что в детстве дворовые игры стали для него важной школой, так как серьёзных турниров для юных шахматистов почти не было. В 1986–1987 годах он выиграл чемпионат Азербайджана среди юношей до 16 лет. В 1988 году, с началом Карабахской войны, семья была вынуждена покинуть Баку и переехать в Армению.

Агрессивный стиль игры принёс Наданяну прозвища «гениальный эксцентрик», «армянский Таль» и «сводный брат Каспарова». Валерий Чехов отмечал, что у Наданяна огромный потенциал, но он не мог найти достаточно времени для профессиональной работы над шахматами. Левон Аронян указывал, что ситуация в Армении помешала ему полностью раскрыть свой талант.

Наданян участвовал в многочисленных турнирах, включая чемпионаты СССР среди юношей до 20 лет (1987, 1988, 1989), чемпионаты Армении (1997, 1998, 1999), 32-ю шахматную олимпиаду (1996), 13-й клубный чемпионат Европы (1997), индивидуальные чемпионаты Европы (2000, 2004) и чемпионат ФИДЕ по быстрым шахматам (2013). Среди его достижений: Ченстохова опен (1992, 1–2-е), Тбилиси опен (1996, 1-е), Пасанаури опен (1997, 1–2-е), Нью-Йорк опен (1998, 4–7-е), Аэрофлот опен (2002, 35-е; 2004, 5–15-е), мемориал Гольдберга (2004, 2–3-е), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6–10-е; 2008, 3–7-е), ASEAN Masters Circuit (2008, 2–3-е), Корея опен (2008, 6–10-е), чемпионат Сингапура по быстрым шахматам (2010, 2-е), чемпионат Еревана (2011, 2–4-е), мемориал Карена Асряна (2011, 7–13-е), мемориал Андраника Маргаряна (2012, 2–4-е), чемпионат Армении по быстрым шахматам (2012, 7–10-е). В 2014 году помог команде Ереванского БКМА завоевать серебряную медаль на командном чемпионате Армении.

### English

Master of Attacking Chess, Genius Eccentric of Armenian Chess

Ashot Nadanian was born on September 19, 1972, in Baku, Azerbaijan SSR, USSR. He is an Armenian chess player, international master (1997), honored coach of Armenia (1998), FIDE coach (2007), and FIDE senior coach (2017). He has coached the national teams of Kuwait and Singapore and has been Levon Aronian’s tactical trainer since 2011. A chess opening, the Nadanian Variation in the Grünfeld Defense, is named after him.

He learned chess from his father at age seven. His first coach was Rafael Sarkisov at Baku’s “Spartak” sports society. Nadanian recalls that backyard games in his childhood were a crucial training ground due to the lack of serious tournaments for young players. In 1986–1987, he won the Azerbaijan Championship for players under 16. In 1988, with the onset of the Karabakh War, his family was forced to flee Baku and relocate to Armenia.

Nadanian’s attacking style earned him nicknames like “genius eccentric,” “Armenian Tal,” and “Kasparov’s half-brother.” Valery Chekhov noted his immense potential but said he lacked time to focus on chess professionally. Levon Aronian remarked that circumstances in Armenia prevented Nadanian from fully showcasing his talent.

Nadanian competed in numerous tournaments, including the USSR Under-20 Championships (1987, 1988, 1989), Armenian Championships (1997, 1998, 1999), the 32nd Chess Olympiad (1996), the 13th European Club Championship (1997), European Individual Championships (2000, 2004), and the FIDE Rapid Chess Championship (2013). His achievements include: Częstochowa Open (1992, 1st–2nd), Tbilisi Open (1996, 1st), Pasanauri Open (1997, 1st–2nd), New York Open (1998, 4th–7th), Aeroflot Open (2002, 35th; 2004, 5th–15th), Goldberg Memorial (2004, 2nd–3rd), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6th–10th; 2008, 3rd–7th), ASEAN Masters Circuit (2008, 2nd–3rd), Korea Open (2008, 6th–10th), Singapore Rapid Championship (2010, 2nd), Yerevan City Championship (2011, 2nd–4th), Karen Asrian Memorial (2011, 7th–13th), Andranik Margaryan Memorial (2012, 2nd–4th), and Armenian Rapid Championship (2012, 7th–10th). In 2014, he helped Yerevan’s BKMA team win a silver medal at the Armenian Team Championship.

Սամվել Ռուբենի Տեր-Սահակյանը ծնվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Վանաձորում, Հայաստան։ Հայ շախմատիստ է, հայկական շախմատի պատմության մեջ ամենակրտսեր գրոսմայստեր՝ 14 տարեկան 7 ամսական հասակում (2009)։ Տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն է, Հայաստանի չեմպիոն 2020 և 2023 թվականներին։

Սովորել է Վանաձորի Վազգեն Առաջինի անվան թիվ մեկ դպրոցում։ Շախմատ խաղալ սկսել է 5 տարեկանում։ Վանաձորում նրա առաջին մարզիչը եղել է Տիգրան Գյոզալյանը։ Երևանում մարզվել է ՀՀ բազմակի չեմպիոն, միջազգային վարպետ Էդուարդ Մնացականյանի ղեկավարությամբ։ Կարճ ժամանակ վարպետության դասեր է ստացել գրոսմայստեր Վլադիմիր Հակոբյանից, իսկ 2009 թվականի սեպտեմբերից նրա մարզիչն է գրոսմայստեր Տիգրան Նալբանդյանը։

Առաջին լուրջ հաջողությունը եղել է մինչև 10 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն դառնալը։ 2002 թվականից ներկայացրել է Հայաստանը տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում՝ նվաճելով ութ մեդալ, որոնցից երեքը ոսկե՝ 2003 (Բուդվա, մինչև 10 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2009 (Ֆերմո, մինչև 18 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2011 (Կալդաս Նովաս, մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնություն)։ Արծաթե մեդալներ է նվաճել 2004 (Թուրքիա, մինչև 12 տարեկաններ), 2008 (Չեռնոգորիա, մինչև 16 տարեկաններ), 2010 (Վրաստան և Հունաստան, մինչև 18 տարեկաններ)։ Բրոնզե մեդալ է ստացել 2005-ին (Ֆրանսիա, մինչև 12 տարեկաններ)։

2007 թվականին Երևանում բաժանել է 1-ին տեղը Հրանտ Մելքումյանի և Դավիթ Քալաշյանի հետ։ 2008-ին մասնակցել է մինչև 16 տարեկանների օլիմպիադային և 3-րդ տեղը զբաղեցրել Հայաստանի առաջնությունում՝ լրացնելով գրոսմայստերական առաջին նորմը։ Երկրորդ նորմը լրացրել է 2008-ի Պլովդիվի Եվրոպայի առաջնությունում, իսկ 2009-ի հունվարին ՖԻԴԵ-ն նրան շնորհել է գրոսմայստերի կոչում։ 2009-ին հաղթել է Ջերմուկի Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշարում և 3-րդ տեղը բաժանել Մարտունիում։ 2011-ին արժանացել է Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալի։ 2015-ին հաղթել է «Moscow-Open 2015» ուսանողական մրցաշարում։ 2017-ին դարձել է Karpos Open-ի հաղթող Սկոպյեում, 2019-ին՝ Vergani Cup-ի հաղթող Իտալիայում։ Հնդկաստանում 2019-ին հաղթել է Գոայի մրցաշարում, 3-րդը եղել KIIT մրցաշարում և 4-րդը՝ մեկ այլ մրցաշարում։ 2020 և 2023 թվականներին դարձել է Հայաստանի չեմպիոն։ Անհատական վարկանիշի առավելագույն ցուցանիշը (2640) գրանցել է 2020-ի փետրվարին։

### Русский

Самый молодой гроссмейстер Армении

Самвел Рубенович Тер-Саакян родился 19 сентября 1993 года в Ванадзоре, Армения. Армянский шахматист, самый молодой гроссмейстер в истории армянских шахмат — в возрасте 14 лет и 7 месяцев (2009). Многократный чемпион мира и Европы в различных возрастных категориях, чемпион Армении 2020 и 2023 годов.

Учился в ванадзорской школе №1 имени Вазгена I. Начал играть в шахматы в 5 лет. Первым тренером в Ванадзоре был Тигран Гёзалян. В Ереване тренировался под руководством многократного чемпиона Армении, международного мастера Эдуарда Мнацаканяна. Короткое время брал уроки мастерства у гроссмейстера Владимира Акопяна, а с сентября 2009 года его тренером стал гроссмейстер Тигран Налбандян.

Первый серьёзный успех — победа на чемпионате Армении среди игроков до 10 лет. С 2002 года представлял Армению на чемпионатах мира и Европы в разных возрастных категориях, завоевав восемь медалей, из которых три золотые: 2003 (Будва, до 10 лет, чемпионат Европы), 2009 (Фермо, до 18 лет, чемпионат Европы), 2011 (Калдас-Новас, до 18 лет, чемпионат мира). Серебряные медали: 2004 (Турция, до 12 лет), 2008 (Черногория, до 16 лет), 2010 (Грузия и Греция, до 18 лет). Бронзовая медаль: 2005 (Франция, до 12 лет).

В 2007 году поделил 1-е место в Ереване с Грантом Мелкумяном и Давидом Калашяном. В 2008 году участвовал в олимпиаде до 16 лет и занял 3-е место на чемпионате Армении, выполнив первую гроссмейстерскую норму. Вторую норму выполнил на чемпионате Европы в Пловдиве (2008), а в январе 2009 года ФИДЕ присвоила ему звание гроссмейстера. В 2009 году победил на мемориале Карена Асряна в Джермуке и поделил 3-е место в Мартуни. В 2011 году завоевал серебряную медаль чемпионата Армении. В 2015 году выиграл студенческий турнир «Moscow-Open 2015». В 2017 году стал победителем Karpos Open в Скопье, в 2019 году — Vergani Cup в Италии. В 2019 году в Индии победил на турнире в Гоа, занял 3-е место на KIIT и 4-е на другом турнире. В 2020 и 2023 годах стал чемпионом Армении. Максимальный рейтинг Эло (2640) зафиксирован в феврале 2020 года.

### English

Armenia’s Youngest Grandmaster

Samvel Rubenovich Ter-Sahakyan was born on September 19, 1993, in Vanadzor, Armenia. He is an Armenian chess player and the youngest grandmaster in Armenian chess history, achieving the title at 14 years and 7 months in 2009. He is a multiple world and European champion in various age categories and the Armenian champion in 2020 and 2023.

He studied at Vanadzor’s School No. 1 named after Vazgen I. He began playing chess at age 5. His first coach in Vanadzor was Tigran Gyoazalyan. In Yerevan, he trained under multiple Armenian champion and international master Eduard Mnatsakanyan. He briefly took master classes from grandmaster Vladimir Akopian, and since September 2009, his coach has been grandmaster Tigran Nalbandian.

His first major success was winning the Armenian Championship for under-10 players. Since 2002, he has represented Armenia in world and European youth championships, winning eight medals, three of them gold: 2003 (Budva, U10 European Championship), 2009 (Fermo, U18 European Championship), 2011 (Caldas Novas, U18 World Championship). Silver medals: 2004 (Turkey, U12), 2008 (Montenegro, U16), 2010 (Georgia and Greece, U18). Bronze medal: 2005 (France, U12).

In 2007, he shared 1st place in Yerevan with Hrant Melkumyan and David Kalashyan. In 2008, he competed in the U16 Olympiad and took 3rd place at the Armenian Championship, earning his first grandmaster norm. He completed his second norm at the 2008 European Championship in Plovdiv, and FIDE awarded him the grandmaster title in January 2009. In 2009, he won the Karen Asrian Memorial in Jermuk and shared 3rd place in Martuni. In 2011, he won a silver medal at the Armenian Championship. In 2015, he won the “Moscow-Open 2015” student tournament. In 2017, he won the Karpos Open in Skopje, and in 2019, the Vergani Cup in Italy. In 2019 in India, he won the Goa tournament, took 3rd at the KIIT tournament, and 4th at another event. He became the Armenian champion in 2020 and 2023. His peak Elo rating of 2640 was recorded in February 2020.

Տիգրան Կորյունի Քոթանջյանը ծնվել է 1981 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր, Հայաստանի 2014 թվականի չեմպիոն։

Շախմատ խաղալ սովորել է պապիկից, իսկ 9 տարեկանից հաճախել է Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն։ Զուգահեռ զբաղվել է լողով, սակայն հաջողություններ չի գրանցել։ Արհեստավարժ շախմատիստ դառնալու որոշում կայացրել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտում սովորելու տարիներին։ 1999 թվականին դարձել է Հայաստանի մինչև 18 տարեկան պատանիների չեմպիոն, 2003 թվականին՝ միջազգային վարպետ, 2006 թվականին՝ գրոսմայստեր։ Հաղթել է «Դուբայ Օփեն» (2009), Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշար (2010), «Բեյրութ Օփեն» (2008) մրցաշարերում։ 2010 թվականին Հայաստանի 67-րդ առաջնությունում բաժանել է 1-2-րդ տեղերը, բայց լրացուցիչ մրցախաղում զիջել է չեմպիոնի կոչումը Կարեն Ասրյանին։ Նույն թվականին «Ֆաջր Օփեն» մրցաշարում բաժանել է 1-3-րդ տեղերը։ 2014 թվականին Հայաստանի 74-րդ առաջնությունում 6,5 միավորով դարձել է Հայաստանի չեմպիոն և մասնակցել Տրոմսյոյում (Նորվեգիա) կայացած համաշխարհային օլիմպիադային, որտեղ մեկ պարտիայում հաղթել է ճապոնացի մրցակցին։ 2010 թվականին եղել է Հայաստանի հավաքականի 2-րդ պահեստայինը Աշխարհի թիմային առաջնությունում (Բուրսա, Թուրքիա), սակայն խաղ չի անցկացրել։ Վերջին տարիներին հազվադեպ է մասնակցում մրցաշարերի, զբաղվում է մարզչական գործունեությամբ՝ աշխատելով մարզադպրոցում և անհատապես։ 2011 թվականից զբաղվում է մեղվաբուծությամբ, ինչի պատճառով մերժել է Աբու Դաբիի մրցաշարի հրավերը։ Տիգրան Քոթանջյանի ձեռքբերումները նշանակալի ներդրում են հայկական շախմատի զարգացման գործում։ 

—

**Русский** 

от шахмат к пчеловодству

Тигран Корюнович Котанжян родился 1 сентября 1981 года в Ереване, Армянская ССР. Армянский шахматист, гроссмейстер, чемпион Армении 2014 года. Научился играть в шахматы у деда, с 9 лет посещал шахматную школу имени Тиграна Петросяна. Параллельно занимался плаванием, но успехов не достиг. Решение стать профессиональным шахматистом принял во время учёбы в Армянском государственном институте физической культуры. В 1999 году стал чемпионом Армении среди юношей до 18 лет, в 2003 году — международным мастером, в 2006 году получил звание гроссмейстера. Побеждал на турнирах «Дубай Опен» (2009), мемориале Карена Асряна (2010), «Бейрут Опен» (2008). В 2010 году поделил 1–2-е места на 67-м чемпионате Армении, но в дополнительном матче уступил титул чемпиона Карену Асряну. В том же году поделил 1–3-е места на турнире «Фаджр Опен». В 2014 году, набрав 6,5 очка на 74-м чемпионате Армении, стал чемпионом страны и участвовал в шахматной олимпиаде в Тромсё (Норвегия), где выиграл одну партию у японского соперника. В 2010 году был вторым запасным в сборной Армении на 7-м командном чемпионате мира в Бурсе (Турция), но не сыграл ни одной партии. В последние годы редко участвует в турнирах, занимается тренерской деятельностью в спортивной школе и индивидуально. С 2011 года увлекается пчеловодством, из-за чего однажды отказался от участия в турнире в Абу-Даби. Достижения Тиграна Котанжяна внесли значительный вклад в развитие армянских шахмат. 

—

**English** 

Champion — From Chess to Beekeeping

Tigran Koryuni Kotanjian was born on September 1, 1981, in Yerevan, Armenian SSR. An Armenian chess player, grandmaster, and champion of Armenia in 2014. He learned chess from his grandfather and began attending the Tigran Petrosyan Chess School at age 9. He also trained in swimming but achieved no notable success. He decided to pursue a professional chess career while studying at the Armenian State Institute of Physical Culture. In 1999, he became the Armenian champion in the under-18 category, in 2003 he earned the international master title, and in 2006 he became a grandmaster. He won the Dubai Open (2009), Karen Asrian Memorial (2010), and Beirut Open (2008) tournaments. In 2010, he shared 1st–2nd place in the 67th Armenian Championship but lost the title to Karen Asrian in a tiebreak match. In the same year, he shared 1st–3rd place in the Fajr Open. In 2014, scoring 6.5 points in the 74th Armenian Championship, he became the national champion and participated in the Chess Olympiad in Tromsø, Norway, where he won a game against a Japanese opponent. In 2010, he was the second reserve player for Armenia’s team at the 7th World Team Championship in Bursa, Turkey, but did not play any games. In recent years, he rarely competes in tournaments, focusing on coaching at a sports school and individually. Since 2011, he has been engaged in beekeeping, once declining an invitation to a tournament in Abu Dhabi due to this hobby. Tigran Kotanjian’s achievements have made a significant contribution to the development of Armenian chess. 

—