1409 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Տաթևի վանքում վախճանվել է Հայ առաքելական եկեղեցու Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին (աշխարհիկ անունը՝ Խութլուշիխ)։Տաթևի փիլիսոփայական դպրոցի առաջավոր թևի նշանավոր ներկայացուցիչներից է,միջնադարի  հայ աստվածաբանական մտքի խոշորագույն դեմքերից

  Իր հիշատակը տոնվում է Մեծ Պահքի 3-րդ շաբաթվա նախորդող շաբաթ օրը,։   Նրա անվան հետ է կապվում Տաթեւի համալսարանի ժողովրդական անվանումը։
Հայ եկեղեցու քահանաները մինչ օրս ուսումնասիրում և քարոզում են Տաթևացու գրավոր ժառանգությունը։   Նրա բազմաթիվ գրքերից պահպանվել են «Գիրք հարցերի», «Ոսկեփորիկ», «Ամառ» և «Ձմեռ» քարոզչական գրքեր, մեկնություններ և այլ գործեր, ինչպես նաև նրա նկարագրած երկու Ավետարաններ։
Տաթևացին նաև մանրանկարիչ էր և երաժիշտ։   Պահպանվել է 1297 թվականին գրված մի Ավետարան (Մատենադարան, ձեռ. 7482), որը Տաթևացին նկարազարդել է 1378 թվականին։
Գրիգոր Տաթևացին, լինելով կենսապահովման շրջանի մտածող, տնտեսության կազմակերպման հարցերը դիտարկել է առաջին հերթին ապրանքների սպառողական արժեք ստեղծելու տեսանկյունից՝ դրանք դիտարկելով որպես մարդկանց կարիքները բավարարելու միջոց։
  Տաթևացին առանձնացրել է նյութական կարիքների և օգուտների երկու խումբ.
  ապրանքներ, որոնք բավարարում են առաջնային կարիքները, եթե դրանք կան, ապա մարդը կապրի, իսկ եթե դրանք չլինեն, մարդը կմահանա.
  դեկորացիայի և գեղեցկության առարկաները, ինչպիսիք են արծաթն ու ոսկին, որոնք կենսական նշանակություն չունեն մարդու համար, խորթ են մարդու բնական կարիքներին, քանի որ դրանք ոչ կերակուր են, ոչ խմիչք, ոչ էլ հագուստ՝ մերկությունը ծածկելու համար:
  Սակայն Տաթևացին գնահատում է ոսկու և արծաթի կարևորությունը՝ ոչ միայն գիտակցելով, որ դրանք կենսական նշանակություն չունեն, այլ բավարարում են մարդկանց հարդարման ու պարկեշտության կարիքը և առանձնահատուկ են նրանով, որ, ի տարբերություն սովորական ապրանքների, դրանց պակաս չկա։

27 декабря 1409 года в Татевском  монастыре- скончался Григор Татеваци (мирское имя: Хутлушах)- преподобный Армянской Апостольской Церкви.
Последний кого Армянская Апостольская Церковь причислила  к лику святых, празднуя его память в субботу перед 3-й неделей Великого поста — один из видных представителей передового крыла философской школы Татева, одна из крупнейших фигур армянской богословской мысли Средневековья.  С его именем связано народное название Татевского университета.
По сей день священники Армянской церкви изучают и проповедуют письменное наследие Татеваци.  Среди его многочисленных книг сохранились проповеднические книги под названием «Книга вопросов», «Воскепорик», «Лето» и «Зима», комментарии и другие произведения, а также два описанных им Евангелия.
Татеваци также был художником-миниатюристом и музыкантом.  Сохранилось Евангелие, написанное в 1297 году (Матенадаран, рукопись 7482), которое было проиллюстрировано Татеваци в 1378 году.
Григор Татеваци, будучи мыслителем периода натурального хозяйства, рассматривал вопросы экономической организации, прежде всего, с точки зрения создания потребительской ценности продуктов, рассматривая их как способ удовлетворения потребностей людей.
Татеваци выделил две группы материальных потребностей и благ:
товары, удовлетворяющие первичным потребностям, если они есть, человек будет жить, а если их нет, человек умрет;
предметы украшения и красоты, такие как серебро и золото, которые не жизненно важны для человека, чужды естественным потребностям человека, ибо они не являются ни пищей, ни питьем, ни одеждой, прикрывающей наготу.
Однако Татеваци ценит значение золота и серебра не только признавая тот факт, что они не являются жизненно необходимыми, но они удовлетворяют потребность людей в украшенности и порядочности и особенны тем, что, в отличие от обычных продуктов, в них нет недостатка.

On December 27, 1409, Grigor Tatevatsi (secular name: Khutlushakh), a saint of the Armenian Apostolic Church, died in Tatev Monastery.
The last person canonized by the Armenian Apostolic Church, his memory is celebrated on the Saturday before the 3rd week of Lent – one of the prominent representatives of the advanced wing of the Tatev philosophical school, one of the greatest figures of Armenian theological thought in the Middle Ages. The popular name of Tatev University is associated with his name.
To this day, priests of the Armenian Church study and preach the written legacy of Tatevatsi. Among his many books, sermons entitled “The Book of Questions”, “Voskeporik”, “Summer” and “Winter”, commentaries and other works, as well as two Gospels described by him, have been preserved.
Tatevatsi was also a miniaturist and musician.  A Gospel written in 1297 (Matenadaran, manuscript 7482) has been preserved, which was illustrated by Tatevatsi in 1378.
Grigor Tatevatsi, being a thinker of the period of natural economy, considered the issues of economic organization, first of all, from the point of view of creating consumer value for products, considering them as a way to satisfy people’s needs.
Tatevatsi identified two groups of material needs and goods:
goods that satisfy primary needs, if they exist, a person will live, and if they do not exist, a person will die;
items of decoration and beauty, such as silver and gold, which are not vital for a person, are alien to the natural needs of a person, for they are neither food, nor drink, nor clothing that covers nakedness.
However, Tatevatsi values the importance of gold and silver not only recognizing the fact that they are not vital, but they satisfy people’s need for decoration and decency and are special in that, unlike ordinary products, there is no shortage of them.

21 Դեկտեմբեր 1917 – Էջմիածնում փակվեց Գեւորգեան հոգեւոր ճեմարանը։Կապված հայ ժողովրդի ողբերգական իրավիճակի հետ

Հայոց ցեղասպանության տարիներին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը լցված էր հսկայական թվով փախստականներով։  Գևորգ Ա կաթողիկոսը և տնօրեն Գարեգին եպիսկոպոս Հովսեփյանցը, կապված հայ ժողովրդի ողբերգական իրավիճակի հետ, 1917 թվականի դեկտեմբերին որոշեցին ժամանակավորապես փակել ճեմարանը՝ մեծ հույսով, որ այն կվերաբացվի հաջորդ տարի։

21 декабря 1917 года – В  Эчмиадзине была закрыта Геворкянская духовная семинария.
Во время Геноцида армян Первопрестол Святого Эчмиадзина был заполнен огромным количеством беженцев. Католикос Геворк I и директор епископ Гарекин Овсепянц в связи с трагической ситуацией, с которой столкнулся армянский народ, приняли решение временно закрыть семинарию в декабре 1917 года с большой надеждой, что она откроется в следующем году.
Лишь в 1921 году удалось возобновить работу семинарии

December 21, 1917 – The Gevorkian Seminary in Etchmiadzin was closed.
During the Armenian Genocide, the Mother See of Holy Etchmiadzin was filled with a huge number of refugees. Catholicos Gevork I and the director Bishop Karekin Hovsepiantz, in connection with the tragic situation that the Armenian people were facing, decided to temporarily close the seminary in December 1917 with great hope that it would reopen the following year.
It was only in 1921 that the seminary was able to resume its work.

1867 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Արցախի Չարդախլի գյուղում ծնվել է Գարեգին Ա (Հովսեփյան  Կարապետի)՝ Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսը

եղել է ՌՍՖՍՀ հայոց թեմի առաջնորդը, այնուհետև ԱՄՆ, այնուհետև դարձել է Կիլիկյո Կաթողիկոս։
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Գարեգին Ա-ն նպաստել է հայկական սփյուռքում ԽՍՀՄ զինված ուժերին օգնելու համար միջոցներ հավաքագրելուն, իսկ հետո՝ 1946 թվականին, հայ գործիչը աջակցել է օտարերկրյա հայերի հայրենադարձությանը Խորհրդային Հայաստան։
Գարեգին Ա-ի աշխատություններից շատերը նվիրված են հայ ժողովրդի պատմությանը, բանասիրությանը և միջնադարյան արվեստին։  Նա մասնակցել է նաև ուրարտական սեպագրերի  վերծանմանը։

17 декабря 1867 года в арцахском  селе Чардахлы- родился Гарегин I Овсепян Гарегин  Карапетович— Католикос Великого Дома Киликийского, был предводителем армянской епархии РСФСР, позже США, а далее стал католикосом Киликии.
В период Великой Отечественной войны Гарегин I содействовал сбору средств в армянской диаспоре  в помощь вооруженным силам СССР, а после, в 1946 году, армянский деятель поддержал репатриацию зарубежных армян в Советскую Армению.
Множество трудов Гарегина I посвящены истории, филологии и средневековому искусству армянского народа. Также он принимал участие в расшифровке урартской клинописи.

On December 17, 1867, in the Artsakh village of Chardakhly, Garegin I Hovsepyan Garegin Karapeti was born – Catholicos of the Great House of Cilicia, was the head of the Armenian diocese of the RSFSR, later the USA, and then became the Catholicos of Cilicia.
During the Great Patriotic War, Garegin I contributed to the collection of funds in the Armenian diaspora to help the armed forces of the USSR, and then, in 1946, the Armenian figure supported the repatriation of foreign Armenians to Soviet Armenia.
Many of Garegin I’s works are devoted to the history, philology and medieval art of the Armenian people. He also took part in the deciphering of Urartian cuneiform.

1910 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Վաղարշապատում  վախճանվել է  Մատթևոս Բ. Կոնստանդնուպոլսեցին (Իզմիրլյան))։  1908-1910 (126-րդ կաթողիկոսը). 

Մկրտիչ Ա Խրիմյանի իրավահաջորդը ։

11 декабря 1910года в Вагаршапате- скончался Маттео́с II (арм. Մատթևոս Բ. Կոնստանդնուպոլսեցի (Իզմիրլյան))  — Католикос всех армян в 1908—1910 (126-й по счету Католикос). Преемник Мкртича I Хримяна  (1892—1907). Маттеос Измирян — автор объемистого (1300 страниц) труда « История Армянской Апостольской церкви в Армении, Ахтамаре и Сисе».

On December 11, 1910, in Vagharshapat, Matteos II (Armenian: Մատթևոս Բ. Կոնստանդնուպոլսեցի (Իզմիրլյան)) — Catholicos of All Armenians in 1908-1910 (the 126th Catholicos). Successor of Mkrtich I Khrimyan (1892-1907) — died. Matteos Izmiryan is the author of the voluminous (1300 pages) work “History of the Armenian Apostolic Church in Armenia, Akhtamar and Sis”.

1895 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Կովկասի ռուս փոխարքայությունը հրամայեց լուծարել հայկական ծխական դպրոցները։

Նրանք մի կողմից կատարում էին սեմինարիա ընդունվելու սկզբնական փուլի գործառույթ, իսկ մյուս կողմից՝ 1846 թվականին օրինականացվեց նման դպրոցների գոյությունը։
  Նույն թվականին ընտրված նոր Պատրիարք-Կաթողիկոս Մակար Ա-ն (1885-1891), իր գործունեության առաջին իսկ քայլերից հակադրվել է 1884 թ.  Նա փորձեց վերաբացել փակված հայկական դպրոցները։  Հաջորդ կաթոլիկ պատրիարք Մկրտիչ Ա Խրիմյանի (1892-1907) օրոք միջնակարգ դպրոցների հետ կապված իրավիճակը վատթարացավ պատրիարքի վարքագծի և իշխանության նոր քաղաքական կասկածների պատճառով։  1896 թվականին փակվեցին 168 ծխական եկեղեցական դպրոցներ, որոնք ոչ պաշտոնապես ֆինանսավորվում էին գյուղական հասարակությունների կողմից։  Ներքին գործերի նախարարությունն այս դպրոցները դիտում էր որպես հակապետական քարոզչության բուծման վայր։

8 декабря 1895 года российский  Наместник Кавказа приказал расформировать  армянские церковно-приходские школы.
Они с  одной стороны,  играли функцию начальной ступени для поступления потом в семинарию, а, с другой — чисто общеобразовательную функцию для народа, существование подобных школ было узаконено в 1846 году.
В 1885 году было закрыто около 300 армянских школ, не соответствовавших установленным новым правилам образования. Избранный в том же году новый патриарх-католикос Макар I (1885—1891) с первых же шагов своей деятельности выступал против правил 1884 года. Он пытался заново открывать закрытые армянские школы. При следующем патриархе-католикосе Мкртиче I Хримяне (1892—1907) ситуация с общеобразовательными школами ухудшилась из-за поведения патриарха и новых политических подозрений правительства. В 1896 году были закрыты 168 приходских церковных школ, которые неформально финансировались сельскими обществами. Министерство внутренних дел в этих школах усматривало рассадников антиправительственной пропаганды.

On December 8, 1895, the Russian Viceroy of the Caucasus ordered the disbandment of Armenian church parish schools.
On the one hand, they served as a primary school for entering the seminary, and on the other hand, they served a purely general educational function for the people. The existence of such schools was legalized in 1846.
In 1885, about 300 Armenian schools that did not comply with the new educational rules were closed. The new Patriarch-Catholicos Makar I (1885-1891), elected that same year, from the very first steps of his activity opposed the rules of 1884. He tried to reopen the closed Armenian schools. Under the next Patriarch-Catholicos Mkrtich I Khrimyan (1892-1907), the situation with general education schools worsened due to the behavior of the Patriarch and new political suspicions of the government.  In 1896, 168 parish church schools, which were informally financed by rural societies, were closed. The Ministry of the Interior saw these schools as breeding grounds for anti-government propaganda.

1882  թվականի  դեկտեմբերի 6-ին Վաղարշապատում  մահացել  է    Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը Գևորգ  IV  Կոստանդնուպոլսեցին (աշխարհում՝ Գրիգոր Քերեստեջյան), որը ժողովրդի մեջ իրավացիորեն ստացել է «Մեծագործ» մականունը՝

1866 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։ Էջմիածնի Մայր Տաճարում ընտրվել է Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։  Գևորգ IV-ը 1867 թվականի մայիսի 21-ին ընդունել է իր նոր բարձր աստիճանի սուրբ օծումը։
Որպես Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս ընտրված Գևորգ IV-ը ուղերձ է հղել, որում շեշտվում է, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցու վարդապետությունը պետք է անփոփոխ մնա, Նոր հայերենի (աշխարաբար) գործածությունը հորդորում և քարոզում, ծեսեր պետք է կատարվեն։ միայն հին հայերենով (գրաբար):
Մեծ է Գեւորգ IV-ի վաստակը ազգային կրթության արդիականացման ու զարգացման գործում։  1867 թվականին Էջմիածնում կազմակերպել է կրթական հանձնաժողով, որը զբաղվել է հայաշատ բոլոր քաղաքներում ու գյուղերում դպրոցների ստեղծմամբ, իսկ 1873 թվականին ստեղծել է նաև թեմական ուսումնական հանձնաժողով։
1874 թվականին Գևորգ IV-ը հիմնադրել է Էջմիածնի ճեմարանը, որը հետագայում նրա պատվին կոչվել է Գևորգյան, «Արարատ» ամսագիրը, որը մեծ դեր է խաղացել հայագիտության զարգացման գործում, Էջմիածնի թանգարանը, կատարելագործել տպարանը և ձեռագիրը։ շտեմարան Էջմիածնում։  1879 թվականին Օշականում հայոց գրերի ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցի գերեզմանի վրա կառուցել է եկեղեցի։
Գևորգ Դ-ի ամենաարժեքավոր նախաձեռնություններից է «Պատարագում» ընդգրկված Հայ Առաքելական Եկեղեցու շարականների միատեսակությունը, հրատարակումը և սրբադասումը, որը ստուգվել է մեծ ժողովածուի և համեմատական աշխատության հիման վրա։

6 декабря 1882 года в Вагаршапате скончался Католикос Всех Армян.Геворг IV Костанднуполсеци (в миру – Григор Керестеджян) в народе получивший по праву прозвище «Мецагорц»  («Достославный») –  17 сентября 1866 года в Кафедральном соборе Св. Эчмиадзина избран Верховным Патриархом и Католикосом всех армян. Геворг IV принял священное помазание на свой новый высокий сан 21 мая 1867 года.
В качестве избранного Католикоса всех армян Геворг IV издал послание, в котором подчеркивалось, что доктрина Армянской Апостольской Церкви должна оставаться неизменной, применение новоармянского языка (ашхарабара) должно осуществляться при увещевании и проповеди, а обряды следует совершать лишь на древнеармянском (грабаре).
Велика заслуга Геворга IV в деле упорядочения и развития национального образования. В 1867 году в Эчмиадзине им была организована комиссия по образованию, которая занималась устроением школ во всех городах и селах с армянским населением, в 1873-м им же была учреждена епархиальная образовательная комиссия.
В 1874 году Геворг IV основал Эчмиадзинскую семинарию, впоследствии названную в его честь Геворгянской, ежемесячный журнал «Арарат», сыгравший большую роль в стимулировании развития арменоведения, Эчмиадзинский музей, усовершенствовал типографию и хранилище рукописей в Эчмиадзине. В 1879 году построил церковь на могиле создателя армянского альфавита Месропа Маштоца в Ошакане.
Одной из наиболее ценных инициатив Геворга IV является приведение к единообразию, издание и канонизация выверенных на основе большой собирательской и сравнительной работы песнопений Армянской Апостольской Церкви, входящих в «Литургиарий»

On December 6, 1882, the Catholicos of All Armenians died in Vagharshapat. – Gevorg IV Kostandnupolsetsi (in the world – Grigor Kerestedjian), who rightfully received the nickname “Metsagorts” (“The Glorious One”) among the people – on September 17, 1866, in the Cathedral of St. Etchmiadzin, he was elected Supreme Patriarch and Catholicos of all Armenians . Gevorg IV accepted sacred anointing to his new high rank on May 21, 1867.
As the elected Catholicos of all Armenians, Gevorg IV issued a message emphasizing that the doctrine of the Armenian Apostolic Church should remain unchanged, the use of the New Armenian language (ashkharabar) should be carried out in exhortation and preaching, and rituals should be performed only in ancient Armenian (grabar).
Great is the merit of Gevorg IV in the matter of streamlining and developing national education. In 1867, in Etchmiadzin, he organized an education commission, which was engaged in the establishment of schools in all cities and villages with an Armenian population, and in 1873, he also established a diocesan educational commission.
In 1874, Gevorg IV founded the Etchmiadzin Seminary, which was later named Gevorgyan in his honor, the monthly magazine “Ararat”, which played a major role in stimulating the development of Armenian studies, the Etchmiadzin Museum, and improved the printing house and manuscript repository in Etchmiadzin. In 1879, he built a church on the grave of the creator of the Armenian alphabet, Mesrop Mashtots, in Oshakan.
One of the most valuable initiatives of Gevorg IV is the bringing to uniformity, publication and canonization of the hymns of the Armenian Apostolic Church, included in the “Liturgiary”, verified on the basis of a large collection and comparative work.

1915 թ-ի դեկտեմբերի 2ին կամ նոյեմբերի 19-ին Թավրիզում կամ  Բաքվւում – մահացել է Կարապետ Տեր-Մկրտչյանը-  եպիսկոպոս (1909), աստվածաբան, պատմաբան, բանասեր, եկեղեցական գործիչ։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1893)։

1907 թվականին, կարգվելով Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ, նախաձեռնել է Թավրիզում «Առավոտ» հայերեն շաբաթաթերթի (1909-1912 թվականներին) հրատարակումը, 1909 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ 1910-1912 թվականներին խմբագրել է «Թավրիզի հայտարարություններ» թերթը։ 1914 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղել է Շամախու հայոց թեմի առաջնորդ։ Թաղված է Բաքվի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու բակում։

2 декабря или 19 ноября 1915 года в Тебризе или Баку – скончался Карапет Тер-Мкртчян – епископ (1909), теолог, историк, филолог, церковный деятель.  Доктор философии (1893).  В 1907 году, после рукоположения в сан предстоятеля Атрпатаканской армянской епархии, он инициировал издание армянского еженедельника “Аравот” в Тебризе (1909-1912), собирал старые армянские рукописи из разных мест Персии и отправлял  их в библиотеку Эчмиадзина.  В 1909 году он был рукоположен в епископы.  В 1910-1912 годах редактировал газету «Тавризские извещения».  С 1914 года и до конца своей жизни он был руководителем Шамахской армянской епархии.  Был похоронен во дворе церкви Святого Григора Лусаворича в Баку.

On December 2 or November 19, 1915 in Tabriz or Baku, Karapet Ter-Mkrtchyan died – bishop (1909), theologian, historian, philologist, church figure. Doctor of Philosophy (1893). In 1907, after being ordained as the primate of the Atrpatakan Armenian diocese, he initiated the publication of the Armenian weekly “Aravot” in Tabriz (1909-1912), collected old Armenian manuscripts from different places in Persia and sent them to the library of Echmiadzin. In 1909 he was ordained a bishop. In 1910-1912 he edited the newspaper “Tabriz News”. From 1914 until the end of his life he was the head of the Shamakhi Armenian diocese. He was buried in the courtyard of the Church of St. Grigor Lusavorich in Baku.

1868 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ծնվել է Ամենայն Հայոց 129-րդ կաթողիկոս Գևորգ VI Չորեքչյանը։

Կաթողիկոսի պաշտոնը թափուր է մնացել 1938 թվականից մինչև 1945 թվականը հայկական եկեղեցու դեմ Ստալինյան զտումներից հետո, որոնք ավարտվել են այն ժամանակվա կաթողիկոս Խորեն Ա-ի սպանությամբ՝ 1938 թվականին։
Երբ Ստալինն ինքը հրամայեց թուլացնել կրոնի սահմանափակումները, թույլատրվեց Գևորգ եպիսկոպոս Չորեքչյանը ընտրվեց  Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս  և նրան ի վերջո թույլ տվեցին վերադառնալ Էջմիածին։
Խորհրդային իշխանության օրոք մամուլը գովաբանում էր Գեւորգին որպես «խաղաղության համար պայքարի» ամենաակնառու ջատագովներից մեկը։

2 декабря 1868 года родился Геворг VI Чорекчян — 129-й католикос всех армян.
Должность католикоса оставалась вакантной с 1938 по 1945 год после сталинских чисток против Армянской Церкви, кульминацией которых стало убийство тогдашнего католикоса Хорена I в 1938 году.
Когда сам Сталин приказал ослабить ограничения в отношении религии, было разрешено назначение епископа Геворга Чорекчяна новым Католикосом всех армян под именем Геворг VI и в конечном итоге ему было разрешено вернуться в Эчмиадзин.
При советской власти пресса превозносила Геворга как одного из самых выдающихся сторонников «борьбы за мир».

On December 2, 1868, Gevorg VI Chorekchian, the 129th Catholicos of All Armenians, was born.
The position of Catholicos remained vacant from 1938 to 1945 following Stalin’s purges of the Armenian Church, culminating in the assassination of then Catholicos Khoren I in 1938.
When Stalin himself ordered restrictions on religion to be relaxed, Bishop Gevorg Chorekchian was allowed to be appointed as the new Catholicos of All Armenians under the name Gevorg VI and was eventually allowed to return to Etchmiadzin.
Under Soviet rule, Gevorg was extolled in the press as one of the most prominent proponents of the “struggle for peace.”

2015 թ-ի նոյեմբերի 27-ին Ստամբուլում- մահացել է Զարեհ Խրախունին (Արթո Ստեփանի Ճյումպյուշյան)  բանաստեղծ։

Գրել է բազմաթիվ բանաստեղծական ժողովածուներ, հոդվածներ, ուսումնասիրություններ, գրախոսականներ, խմբագրականներ, կատարել թարգմանություններ՝ հատկապես ֆրանսիական արդի գրականությունից։ Եղել է 1959 թվականից Ստամբուլում հրատարակված «Թօ» գրական հանդեսի խմբագիրներից։ Խրախունու պոեզիան հատկանշվում է փիլիսոփայական ենթատեքստով, բանաստեղծական ավանդույթների յուրովի օգտագործումով։ Հեղինակ է բանաստեղծությունների ժողովածուների, արվեստաբանական ու գրականագիտական ուսումնասիրությունների։1989 թվականին արժանացել է Վազգեն Ա Ամենայն հայոց կաթողիկոսի կոնդակին և Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ շքանշանին։ Արժանացել է Համազգային «Անահիտ» գրական, ՀԲԸՄ Ալեք Մանուկյան մշակութային հիմնադրամի, Ֆրանսահայ գրողների ընկերակցության «Էլիզ Գաւուքճեան-Այվազեան», Թեքեյան մշակութային միության «Հայկաշէն Ուզունեան» գրական մրցանակներին։ Պարգևատրվել է ՀՀ «Մովսես Խորենացի», Թուրքիայի Հայոց պատրիարքության Ա կարգի շքանշաններով։
2012 թ. փետրվարի 3-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։

27 ноября 2015 года в Стамбуле скончался поэт Заре Храхун (Арто Степанович Чумпюшян).  Он написал множество поэтических сборников, статей, исследований, рецензий, редакционных статей, сделал переводы, особенно из современной французской литературы.  Был одним из редакторов литературного журнала «То», издававшегося в Стамбуле с 1959 года.  Поэзии Храхуна свойственен философский контекст, уникальное использование поэтических традиций.  Он автор сборников стихов, художественных и литературных исследований. В 1989 году награжден Кондаком Католикоса Всех Армян Вазгена I и орденом Святого Саака-Святого Месропа.  Награжден литературными премиями Амазкаина «Анаит», Фонда культуры AGBU имени Алека Манукяна, Ассоциации французских армянских писателей «Элиза Гавукджян-Айвазян» и Культурного общества Текеян «Айкашен Узунян».  Награжден орденом «Мовсес Хоренаци» Армянского Патриархата Турции.
2012 год  3 февраля указом президента РА он был награжден орденом Святого Месропа Маштоца.

On November 27, 2015, the poet Zareh Khrakhun (Arto Stepan Chyumpyushyan) died in Istanbul.  He wrote many poetry collections, articles, studies, reviews, editorials, made translations, especially from modern French literature.  He was one of the editors of the “To” literary magazine published in Istanbul since 1959.  Khrakhun’s poetry is characterized by a philosophical context, a unique use of poetic traditions.  He is the author of collections of poems, artistic and literary studies. In 1989, he was awarded the Kondak of Catholicos of All Armenians Vazgen I and the Saint Sahak-Saint Mesrop Order.  He won the Literary Prizes of Hamazkayin “Anahit”, AGBU Alek Manukyan Cultural Foundation, “Elise Gavukjian-Ayvazian” of French Armenian Writers’ Association, “Haykashen Uzunian” of Tekeyan Cultural Society.  He was awarded the “Movses Khorenatsi” Order of the Armenian Patriarchate of Turkey.
2012  on February 3, he was awarded the Order of Saint Mesrop Mashtots by the decree of the RA President.

1691 թ-ի նոյեմբերի 24-ւն  Վենետիկում- մահացել է Հովհաննես Հոլովը (Հակոբ Կոստանդնուպոլսեցի)– հայ քերական, թարգմանիչ, հոգևորական գործիչ, վարդապետ։

Եղել է Ոսկան Երևանցու առաջին գրաքննիչը, իր գործունեությամբ պաշտպանել հայ տպագրիչների շահերը։ Ունի շուրջ 15 ինքնուրույն և թարգմանչական գրքեր։ Հովհաննես Հոլովի առաջին տպագիր գիրքը «Պարտէզ հոգևոր» (1670) երկի թարգմանությունն է։ «Զտութիւն հայկաբանութեան կամ Քերականութիւն հայկական» (լատիներեն և հայերեն, 1674) գրքի համար, ըստ ավանդության, նրան անվանել են «Հոլով»։ «Համառօտութիւն ճարտասանականի արուեստի» (1674) աշխատությամբ Հովհաննես Հոլովը փաստորեն հիմնել է նոր շրջանի ինքնուրույն գիտական ոճագիտությունն ու ճարտասանությունը, «Պարզաբանութիւն հոգենուագ սաղմոսացն» (1687) գրքով նոր մակարդակի հասցրել աշխարհաբարի մշակումը և առաջին անգամ հրապարակայնորեն պաշտպանել նրա դատը։

24 ноября 1691 года в Венеции скончался Оганес Голов (Иаков Константинопольский) – армянский грамматик, переводчик, священнослужитель, священник.  Стал  первым кто оценил Оскана  Ереванци, своей деятельностью он защищал интересы армянских печатников.  У него около 15 самостоятельных и переведенных книг.  Первая печатная книга Ованнеса Голова представляет собой перевод поэмы «Духовный сад» (1670).  По традиции, он был назван «Голов» за книгу «Зтутюн Айкабанутюн или Кераканутюн Армянин» (латынь и армянский, 1674).  Оганес Голов фактически заложил самостоятельный научный стиль и красноречие нового периода трудом «Аморотутиун чартасанакани аруэсти» (1674), а книгой «Парзабанутюн псиконуаг псалмосацн» (1687) вывел разработку красноречия на новый уровень и впервые публично защитил свое дело.

On November 24, 1691, in Venice, Hovhannes Holov (Jacob of Constantinople) died – Armenian grammarian, translator, clergyman, priest.  Oskan was the first censor of Yerevan, he protected the interests of Armenian printers with his activities.  He has about 15 independent and translated books.  Hovhannes Holov’s first printed book is a translation of the poem “Spiritual Garden” (1670).  According to tradition, he was named “Holov” for the book “Ztutiun Haykabanutyun or Kerakanutyun Armenian” (Latin and Armenian, 1674).  Hovhannes Holov actually founded the independent scientific style and eloquence of the new period with the work “Hamorotutiun chartasanakani aruesti” (1674), and with the book “Parzabanutyun psikonuag psalmosatsn” (1687) he brought the elaboration of the eloquent to a new level and publicly defended his case for the first time.