Ալեքսանդր Մակեդոնացի – Алекса́ндр Македо́нский – Alexander the Great

Ալեքսանդր Մակեդոնացի (հին հունարեն՝ Ἀλέξανδρος Γ’ ὁ Μέγας; ենթադրաբար՝ հուլիսի 20/23 կամ հոկտեմբերի 6/10, մ.թ.ա. 356, Պելլա – հունիսի 10 կամ 13, մ.թ.ա. 323, Բաբելոն) – Մակեդոնիայի թագավոր Արգեադների դինաստիայից (մ.թ.ա. 336 թվականից), ականավոր զորավար, համաշխարհային տերության ստեղծող, որը քայքայվեց նրա մահից հետո: Հոր՝ Ֆիլիպ II-ի մահից հետո, Ալեքսանդրը 20 տարեկան հասակում հռչակվեց թագավոր: Նա ճնշեց թրակիացիների ապստամբությունը և կրկին ենթարկեց Հունաստանին, որտեղ ոչնչացվեց ապստամբ Թեբեը: Մ.թ.ա. 334 թվականին Ալեքսանդրը անցավ Փոքր Ասիա՝ այդպիսով սկսելով պատերազմ Պարսկական կայսրության հետ: Գրանիկոսի մոտ նա հաղթեց սատրապներին, իսկ Իսոսի մոտ (մ.թ.ա. 333) նա հաղթեց Դարեհ III թագավորին, որից հետո նվաճեց Սիրիան, Պաղեստինը և Եգիպտոսը: Մ.թ.ա. 331 թվականին Միջագետքի Գավգամելայում Ալեքսանդրը վճռական հաղթանակ տարավ։ Դարեհը հետագայում սպանվեց։ Ալեքսանդրը, Պարսկաստանի ներքին շրջանները գրավելուց հետո, ստանձնեց «Ասիայի թագավոր» տիտղոսը, շրջապատեց իրեն արևելյան ազնվականության ներկայացուցիչներով և սկսեց մտածել աշխարհը նվաճելու մասին։ Երեք տարի (մ.թ.ա. 329-326) նա նվաճեց Կենտրոնական Ասիան, ապա ներխուժեց Հնդկաստան, բայց հոգնած բանակը հրաժարվեց առաջ շարժվել։ Ալեքսանդրը հետ քաշվեց և մ.թ. 324 թվականին հասավ Բաբելոն, որը դարձավ նրա մայրաքաղաքը։ Հաջորդ տարի, Արաբիայում արշավանքի նախապատրաստվելիս, Ալեքսանդրը մահացավ երեսուներկու տարեկան հասակում։

Նվաճումների ընթացքում ստեղծված պետությունը շուտով քանդվեց՝ բաժանվելով թագավորի զորավարների՝ դիադոքների միջև։ Այնուամենայնիվ, Ալեքսանդրի արշավանքների շնորհիվ հունական մշակույթը սկսեց տարածվել Արևելքում, ինչը հիմք դրեց հելլենիզմին։

Նույնիսկ հին ժամանակներում Ալեքսանդրը ճանաչվում էր որպես պատմության մեծագույն զորավարներից մեկը։ Նրա անունը ակտիվորեն օգտագործվում էր քաղաքական քարոզչության մեջ։ Միջնադարում Եվրոպայում և Ասիայի ու Աֆրիկայի որոշ շրջաններում ամենատարածված գրքերից մեկը «Ալեքսանդրյան սիրավեպն» էր, որը գլխավոր հերոսի կենսագրությունը լցնում էր հորինված դրվագներով. մուսուլմանական ավանդույթում Ալեքսանդրը սկսեց նույնացվել Զուլ-Քարնեյնի հետ: Բարոկկոյի դարաշրջանում մակեդոնացի թագավորը դարձավ թատրոնի և գեղանկարչության հայտնի կերպար։

Արևմտյան պատմագրության մեջ թագավորը հայտնի է որպես Ալեքսանդր Մակեդոնացի։

Алекса́ндр Македо́нский (Александр III Великий, др.-греч. Ἀλέξανδρος Γ’ ὁ Μέγας; предположительно 20/23 июля или 6/10 октября 356 года до н. э., Пелла — 10 или 13 июня 323 года до н. э., Вавилон) — царь Македонии из династии Аргеадов (с 336 года до н. э.), выдающийся полководец, создатель мировой державы, распавшейся после его смерти.
После гибели своего отца Филиппа II Александр в возрасте 20 лет был объявлен царём. Он подавил восстание фракийцев и заново подчинил Грецию, где были разрушены мятежные Фивы. В 334 году до н. э. Александр переправился в Малую Азию, начав таким образом войну с Персидской державой. При Гранике он разгромил сатрапов, а при Иссе (333 год до н. э.) — самого царя Дария III, после чего подчинил Сирию, Палестину и Египет. В 331 году до н. э. при Гавгамелах в Месопотамии Александр одержал решающую победу. Дарий позже был убит; Александр, заняв внутренние районы Персии, принял титул «царь Азии», окружил себя представителями восточной знати и начал думать о завоевании мира. За три года (329—326 годы до н. э.) он завоевал Среднюю Азию, а потом вторгся в Индию, но утомлённое войско отказалось идти дальше. Александр повернул назад и в 324 году до н. э. прибыл в Вавилон, ставший его столицей. В следующем году, во время подготовки к походу в Аравию, Александр умер в возрасте тридцати двух лет.
Созданная в ходе завоеваний держава вскоре распалась, разделённая между полководцами царя — диадохами. Тем не менее благодаря походам Александра началось распространение греческой культуры на Востоке, заложившее основу эллинизма.
Александр ещё в античную эпоху был признан одним из величайших полководцев в истории. Его имя активно использовалось в политической пропаганде. В Средние века одной из самых популярных книг в Европе и ряде регионов Азии и Африки стал «Роман об Александре», наполнивший биографию заглавного героя вымышленными эпизодами; в мусульманской традиции Александра начали отождествлять с Зу-ль-Карнайном. В эпоху барокко македонский царь стал популярным персонажем театра и живописи.
В западной историографии царь известен как Алекса́ндр Вели́кий.

Alexander the Great (Alexander III the Great, ancient Greek: Ἀλέξανδρος Γ’ ὁ Μέγας; presumably July 20/23 or October 6/10, 356 BC, Pella – June 10 or 13, 323 BC, Babylon) – King of Macedonia from the Argead dynasty (from 336 BC), an outstanding military leader, the creator of a world power that disintegrated after his death. After the death of his father Philip II, Alexander was declared king at the age of 20. He suppressed the rebellion of the Thracians and again subjugated Greece, where the rebellious Thebes was destroyed. In 334 BC. e. Alexander crossed into Asia Minor, thereby beginning a war with the Persian Empire. At Granicus he defeated the satraps, and at Issus (333 BC) he defeated King Darius III himself, after which he conquered Syria, Palestine and Egypt. In 331 BC, at Gaugamela in Mesopotamia, Alexander won a decisive victory. Darius was subsequently killed; Alexander, having occupied the inner regions of Persia, assumed the title of “King of Asia”, surrounded himself with representatives of the eastern nobility and began to think about conquering the world. For three years (329-326 BC) he conquered Central Asia, and then invaded India, but the tired army refused to go further. Alexander turned back and in 324 AD came to Babylon, which became his capital. The following year, while preparing for a campaign in Arabia, Alexander died at the age of thirty-two.

The state created during the conquests soon fell apart, divided between the king’s generals – the Diadochi. Nevertheless, thanks to Alexander’s campaigns, Greek culture began to spread in the East, which laid the foundation for Hellenism.

Even in ancient times, Alexander was recognized as one of the greatest military leaders in history. His name was actively used in political propaganda. In the Middle Ages, one of the most popular books in Europe and some regions of Asia and Africa was the “Alexander Romance”, which filled the biography of the main character with fictional episodes; in the Muslim tradition, Alexander began to be identified with Dhul-Qarnayn. In the Baroque era, the Macedonian king became a popular character in theater and painting.

In Western historiography, the king is known as Alexander the Great.