Հայաստանում վրացական երկարատև շրջափակման հետեւանքով սկսված սովը դարձավ զինված հակամարտության պատճառ։

1918 թվականի դեկտեմբերի 9 – սկսվեց հայ-վրացական զինված հակամարտությունը, որը տևեց մինչև դեկտեմբերի 31-ը (այսպես կոչված՝ հայ-վրացական պատերազմ):

Օգտվելով իր բարենպաստ աշխարհաքաղաքական դիրքից՝ Վրաստանի ղեկավարությունը կոմունիկացիոն ուղիների շրջափակման միջոցով փորձեց ստիպել Հայաստանին գնալ որոշակի տարածքային զիջումների։  Նման ուժային քաղաքականություն սկսեց վարվել հատկապես Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին, երբ Վրաստանը դեռ վայելում էր գերմանական պաշտպանությունը։
Երկու երկրների միջեւ նման պայմաններում ծագած տարածքային վեճերը խաղաղ ճանապարհով չլուծվեցին, իսկ Հայաստանում երկարատեւ շրջափակման հետեւանքով սկսված սովը դարձավ զինված հակամարտության պատճառ։
Վրաստանի կողմից պարտադրված կարճատև պատերազմը մեծ աղետ էր երկու հանրապետությունների համար։  Հայաստանի Հանրապետությունը ստիպված էր զենք վերցնել՝ հանուն իր երկիրը պաշտպանելու։  Քաչազնունին նշում է, որ «Հայաստանի Հանրապետության վրա ճնշում գործադրելու համար Վրաստանը, փաստորեն, մեզ կտրեց արտաքին աշխարհից՝ թույլ չտալով արտահանել մեզ ուղարկված հացահատիկը, որը նախատեսված է սովամահ փախստականների համար։  Վրաստանն ամեն ինչ արեց, որպեսզի հացահատիկը չուղարկվի Հայաստան, բեռը ուշացավ և ամբողջությամբ չհասավ մեզ։  Վրաստանը գրավեց Լոռին և փակեց երկաթգիծը.  Սրանք էին պատերազմի հիմնական պատճառները»:
Երեք շաբաթ տևած պատերազմը թեև ավարտվեց Հայաստանի ռազմական հաղթանակով՝ տարածքային նվաճումներով, բազմաթիվ գերիներով ու ավարներով, սակայն, ի վերջո, ավարտվեց դիվանագիտական պարտությամբ։
Ի վերջո, հայ-վրացական առճակատումը լուծվեց հօգուտ Վրաստանի։  Կարիք չկա ապացուցելու, որ պատերազմն ավարտվել է Հայաստանի Հանրապետության հաղթանակով և նրա տարածքային ձեռքբերումներով, այնուամենայնիվ, բրիտանական ռազմական հրամանատարության թելադրանքի արդյունքում Հայաստանի Հանրապետության հաղթանակը դարձավ դիվանագիտական պարտություն։  Այսպիսով, անգլիացիները ցանկանում էին ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ այս պարտությունը հայերի ենթադրյալ ռուսաֆիլության անմիջական հետևանքն էր։  Բրիտանացիները բացահայտ ասում էին, որ եթե հայ-վրացական կոնֆերանսում օգնեցին վրացիներին, ապա միայն այն պատճառով, որ վստահ էին, որ հայերը գործում են գեներալ Ա.Դենիկինի հրամանով»։  Բերելով այս իրականությանը չհամապատասխանող փաստարկները՝ բրիտանացիները դրանով փորձել են թաքցնել իրենց գործողությունների իրական դրդապատճառները։  Իրականում հենց վրացիներն էին Կովկասում մշտապես աչքի ընկել ռուսամետ կողմնորոշմամբ և, չգիտես ինչու, հանկարծ սկսեցին վստահություն ներշնչել նրանց, և դա էր բրիտանացիների օգնությունը վերջիններիս։  Ընդ որում, ամեն առիթով անգլիացիները չգիտես ինչու շեշտում էին հայերի ռուսաֆիլությունը։

Հայկական կողմը ստիպված եղավ հերքել անգլիացիների այս շինծու հայտարարությունները և ապացուցել, որ հայերը չեն համագործակցել գեներալ Ա.Դենիկինի հետ վրացիների դեմ պայքարում։
«Ինչպիսի՞ն է և ինչպիսի՞ն պետք է լինի Հայաստանի վերաբերմունքը Ռուսաստանի նկատմամբ, այն Ռուսաստանի նկատմամբ, որը ձևավորվում է Դենիկինի օգնությամբ և որը ձգտում է վերականգնել Ռուսաստանի նախկին միասնությունը, հավանաբար մեր որոշ հակառակորդների և, ցավոք, նաև մեր որոշ դաշնակիցներ կարծում են, որ հայ ժողովուրդը դեռևս ինչ-որ կերպ կապված է Ռուսաստանի վերականգնման հետ, և որ նույնիսկ այս հարցում նրանք համաձայնության են եկել Դենիկինի հետ, բացարձակապես անտեղի է և ոչ որևէ բանի  վրա հիմնված  փաստ կամ իրողություններ, այն հիմնված է Ռուսաստանի իսկական դարավոր դաշնակիցների՝ վրացիների զրպարտության և թշնամանքի վրա»։
Փաստորեն, հայ-վրացական պատերազմում կամավորական բանակը և «Հատուկ ժողովը» չէին կարողանա շոշափելի օգնություն ցուցաբերել Հայաստանի Հանրապետությանը։  Նրանք ընդամենը փորձում էին այս միջադեպն օգտագործել իրենց ռազմավարական նպատակների համար։  Իսկ Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունները տապալեցին Դենիկինի այս փորձերը։
1919 թվականի հունվարին գնդապետ Մ.Զինկևիչն իր «Հայ-ռուսական հարաբերություններ» զեկույցում նշել է, որ «… շատ ցավալի է, որ ռուսներն այդքան ակտիվ մասնակցություն են ունենում հայ-վրացական առճակատմանը։  Այս միջադեպում հայերին օգնել են ռուսները, սակայն նրանք ծառայություններ չեն մատուցում Ռուսաստանին։  Նրանք շատ ավելի քիչ են խոսում Ռուսաստանին իրենց նվիրվածության մասին։
Մինչդեռ մարտի դաշտերում հայկական բանակում ծառայող ռուս սպաները կատարել են իրենց պարտքը երկրի (Հայաստանի Հանրապետության) նկատմամբ, որտեղ ապաստան են գտել և այլևս որևէ առնչություն կամ կապ չեն ունեցել ռուսական բանակի հետ և ոչ մի կերպ չեն  իրականացնել։ Դենիկինի հրամանները.
Հայ-վրացական կարճատեւ պատերազմից հետո դարավոր հարեւանների միջեւ լարվածությունը աստիճանաբար մարեց, նրանց միջեւ հաստատվեցին միջպետական հարաբերություններ։  Կողմերից յուրաքանչյուրը ճանաչեց միմյանց անկախությունը (1919թ. մարտի 6-ին Լևոն Եվանգուլյանը նշանակվեց Վրաստանում Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցիչ), վերականգնվեցին երկաթուղային հաղորդակցությունները, վերականգնվեցին տնտեսական կապերը։  Իհարկե, Վրաստանի կառավարությունը, օգտվելով իր երկրի աշխարհաքաղաքական դիրքից, ժամանակ առ ժամանակ շարունակում էր շրջափակել Հայաստանը՝ յուրացնելով դրսից ուղարկված և Հայաստան նախատեսված բեռները։
Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական պարտությունը նաև ՀՀ կառավարության սպասողական, դանդաղ քաղաքականության արդյունք էր։  Հանրապետության իշխանությունները չկարողացան ժամանակին և ճիշտ գնահատել նոր քաղաքական իրավիճակը և, ճիշտ կողմնորոշվելով Մեծ Բրիտանիայի և Վրաստանի հակառուսական քաղաքականության մեջ, մշակեցին դիվանագիտական ավելի ճկուն մարտավարություն։

9 декабря 1918 года –начался  армяно-грузинский вооруженный конфликт, продолжавшийся до 31 декабря (так называемая армяно-грузинская война)
Пользуясь своим благоприятным геополитическим положением, руководство Грузии пыталось посредством блокады путей сообщения вынудить Армению пойти на определенные территориальные уступки. Подобная силовая политика стала проводиться особенно к концу Первой мировой войны, когда Грузия все еще пользовалась покровительством Германии.
Возникшие в подобных условиях территориальные споры между  двумя странами не были улажены мирным путем, а так же  начавшийся в Армении  в результате продолжительной  блокады голод стал причиной вооруженного столкновения.
Непродолжительная война, навязанная Грузией, стала большим бедствием для обеих республик. Республика Армения была вынуждена взяться за оружие во имя защиты своей страны. Ов. Качазнуни отмечает, что «для оказания давления на Республику Армения Грузия, фактически, отрезала нас от внешнего мира, не разрешая вывезти присылаемое нам зерно, предназначенное для голодающих беженцев. Грузия всячески препятствовала отправке зерна в Армению, груз задерживался и доходил до нас не полностью. Грузия захватила Лори, заблокировала железную дорогу. Это были основные причины войны».
Война, продолжавшаяся на протяжении трех недель, хотя и закончилась военной победой Армении – с территориальными приобретениями, многочисленными пленными и трофеями, однако, в конце концов, она окончилась дипломатическим поражением.
В конечном счете армяно-грузинское противоборство разрешилось в пользу Грузии. Нет необходимости доказывать, что война завершилась победой Республики Армения и ее территориальными приобретениями, однако в результате диктата британского военного командования победа Республики Армения стала дипломатическим поражением. Тем самым англичане хотели лишний раз подчеркнуть, что это поражение является прямым следствием якобы  русофильства армян. Англичане открыто говорили , что если на армяно-грузинской конференции они содействовали грузинам, то лишь по той причине, что были уверены в том, что армяне действуют по приказу генерала А. Деникина». Приводя эти не соответствующие истине доводы, англичане тем самым пытались скрыть реальные мотивы своих действий. На самом деле  именно грузины всегда  отличались своей  прорусской ориентацией на Кавказе и непонятно по какой причине вдруг стали внушать  им доверие и чем и было обусловлено содействие англичан последним. При этом англичане при каждом удобном случае подчеркивали почему-то  русофильство армян.
Армянская сторона вынуждена была опровергнуть эти вымышленные утверждения англичан и доказать, что армяне не сотрудничали с генералом А. Деникиным в борьбе против грузин.
“Каково и каким должно быть отношение Армении к России, к той России, которая формируется на Юге при помощи Деникина и которая стремится восстановить прежнее единство России, вероятно, и прежнюю монархию? Некоторые наши противники и, к несчастью, также некоторые наши союзники полагают, что армянский народ все еще как-то связан с восстановлением России и что даже в этом вопросе пришел к согласию с Деникиным. Подобная точка зрения абсолютна неуместна и не основана на каком-либо факте или реалиях, она зиждется на клевете и вражде истинных вековых союзников России грузин”
На самом деле в армяно-грузинской войне Добровольческая армия и «Особое совещание» и  не смогли бы  оказать ощутимую помощь Республике Армения. Они лишь пытались использовать этот инцидент в своих стратегических целях. А власти Республики Армения расстроили эти попытки Деникина .
В январе 1919 г. полковник М. Зинкевич в своем рапорте «Армяно-русские отношения» отметил, что «…весьма прискорбно, что русские принимают столь активное участие в армяно-грузинском противоборстве. Русские помогли армянам в этом инциденте, однако они не оказывают услуг России. Они гораздо реже говорят о своей преданности России.
Между тем служащие в Армянской армии русские офицеры на полях сражений исполняли свой долг в отношении страны (Республики Армения), где они нашли себе убежище и  уже не имели никакого отношения и связи  с российской армией и никак не могли исполнять приказы Деникина.
После непродолжительной армяно-грузинской войны напряжение между вековыми соседями постепенно спало, и между ними установились межгосударственные отношения. Каждая из сторон признала независимость друг друга (6-го марта 1919 г. Левон Евангулян был назначен дипломатическим представителем Республики Армения в Грузии), было восстановлено железнодорожное сообщение, оживились экономические связи. Конечно  правительство Грузии, пользуясь геополитическим положением своей страны, продолжало время от времени блокировать Армению, присваивая грузы, отправленные из заграницы и предназначенные для Армении.
Дипломатическое поражение Республики Армения было также результатом выжидательной, медлительной политики правительства Республики Армении. Власти республики не смогли своевременно и верно оценить новую политическую ситуацию и, правильно сориентировавшись в антирусской политике Великобритании и Грузии, разработать более гибкую дипломатическую тактику.

December 9, 1918 – the Armenian-Georgian armed conflict began, which lasted until December 31 (the so-called Armenian-Georgian war)
Taking advantage of its favorable geopolitical position, the Georgian leadership tried to force Armenia to make certain territorial concessions by blocking communication routes. Such a power policy began to be carried out especially towards the end of World War I, when Georgia still enjoyed the patronage of Germany.
The territorial disputes that arose between the two countries in such conditions were not resolved peacefully, and the famine that began in Armenia as a result of the prolonged blockade became the cause of an armed conflict.
The short war imposed by Georgia became a great disaster for both republics. The Republic of Armenia was forced to take up arms in the name of defending its country. Ov.  Katchaznuni notes that “in order to put pressure on the Republic of Armenia, Georgia actually cut us off from the outside world, not allowing the grain sent to us for the starving refugees to be exported. Georgia did everything possible to prevent the grain from being sent to Armenia, the cargo was delayed and did not reach us in full. Georgia captured Lori and blocked the railway. These were the main reasons for the war.” The war, which lasted for three weeks, although it ended in a military victory for Armenia – with territorial gains, numerous prisoners and trophies, however, in the end, it ended in a diplomatic defeat. Ultimately, the Armenian-Georgian confrontation was resolved in favor of Georgia. There is no need to prove that the war ended with the victory of the Republic of Armenia and its territorial gains, but as a result of the dictate of the British military command, the victory of the Republic of Armenia became a diplomatic defeat. Thus, the British wanted to emphasize once again that this defeat was a direct consequence of the alleged Russophilia of the Armenians.  The British openly said that if they assisted the Georgians at the Armenian-Georgian conference, it was only because they were sure that the Armenians were acting on the orders of General A. Denikin.” By citing these untrue arguments, the British were thereby trying to hide the real motives of their actions. In fact, it was the Georgians who had always been distinguished by their pro-Russian orientation in the Caucasus and for some unknown reason suddenly began to inspire confidence in them and what was the reason for the British assistance to the latter. At the same time, the British, at every opportunity, for some reason emphasized the Russophilia of the Armenians. The Armenian side was forced to refute these fictitious claims of the British and prove that the Armenians did not cooperate with General A. Denikin in the fight against the Georgians.
“What is and what should be the attitude of Armenia towards Russia, towards the Russia that is being formed in the South with the help of Denikin and which is striving to restore the former unity of Russia, probably the former monarchy as well? Some of our opponents and, unfortunately, also some of our allies believe that the Armenian people are still somehow connected with the restoration of Russia and that even in this matter they have come to an agreement with Denikin. Such a point of view is absolutely inappropriate and is not based on any fact or reality, it is based on slander and hostility of the true centuries-old allies of Russia, the Georgians”
In fact, in the Armenian-Georgian war, the Volunteer Army and the “Special Conference” could not have provided tangible assistance to the Republic of Armenia. They only tried to use this incident for their own strategic purposes.  And the authorities of the Republic of Armenia frustrated these attempts of Denikin.
In January 1919, Colonel M. Zinkevich noted in his report “Armenian-Russian Relations” that “… it is very regrettable that the Russians are taking such an active part in the Armenian-Georgian confrontation. The Russians helped the Armenians in this incident, but they do not provide services to Russia. They speak much less often about their loyalty to Russia.
Meanwhile, the Russian officers serving in the Armenian army were fulfilling their duty on the battlefields in relation to the country (the Republic of Armenia), where they found refuge and no longer had any relationship or connection with the Russian army and could not carry out Denikin’s orders.
After a short Armenian-Georgian war, the tension between the centuries-old neighbors gradually subsided, and interstate relations were established between them.  Each side recognized the independence of the other (on March 6, 1919, Levon Evangulyan was appointed diplomatic representative of the Republic of Armenia in Georgia), railway communication was restored, and economic ties were revived. Of course, the Georgian government, taking advantage of the geopolitical position of its country, continued to blockade Armenia from time to time, appropriating cargo sent from abroad and intended for Armenia. The diplomatic defeat of the Republic of Armenia was also the result of the wait-and-see, slow policy of the government of the Republic of Armenia. The authorities of the republic were unable to promptly and correctly assess the new political situation and, having correctly oriented themselves in the anti-Russian policy of Great Britain and Georgia, develop more flexible diplomatic tactics.

1918 წლის 9 დეკემბერი – დაიწყო სომხურ-ქართული შეიარაღებული კონფლიქტი, რომელიც გაგრძელდა 31 დეკემბრამდე (ე.წ. სომხეთ-საქართველოს ომი).
თავისი ხელსაყრელი გეოპოლიტიკური პოზიციით ისარგებლა საქართველოს ხელმძღვანელობამ საკომუნიკაციო გზების ბლოკადის გზით სომხეთი აიძულა გარკვეული ტერიტორიული დათმობებისკენ.  ასეთი ძალოვანი პოლიტიკის გატარება დაიწყო განსაკუთრებით პირველი მსოფლიო ომის ბოლოს, როცა საქართველო ჯერ კიდევ გერმანიის მფარველობით სარგებლობდა.
ორ ქვეყანას შორის ასეთ პირობებში წარმოშობილი ტერიტორიული დავები მშვიდობიანად არ გადაწყდა და სომხეთში ხანგრძლივი ბლოკადის შედეგად დაწყებული შიმშილი გახდა შეიარაღებული კონფლიქტის მიზეზი.
საქართველოს მიერ დაწესებული ხანმოკლე ომი დიდი უბედურება იყო ორივე რესპუბლიკისთვის.  სომხეთის რესპუბლიკა იძულებული გახდა იარაღი აეღო თავისი ქვეყნის დაცვის სახელით.  ოვ.  კაჩაზნუნი აღნიშნავს, რომ „სომხეთის რესპუბლიკაზე ზეწოლის მიზნით, საქართველომ, ფაქტობრივად, გაგვწყვიტა გარესამყაროსგან, არ გვაძლევს საშუალებას, გამოგვეტანა ჩვენთვის გაგზავნილი მარცვლეული, რომელიც განკუთვნილია მშიერი ლტოლვილებისთვის.  საქართველომ ყველაფერი გააკეთა იმისთვის, რომ მარცვლეული არ გაეგზავნა სომხეთში.  საქართველომ ლორი აიღო და რკინიგზა გადაკეტა.  ეს იყო ომის ძირითადი მიზეზები“.
ომი, რომელიც სამი კვირა გაგრძელდა, თუმცა სომხეთის სამხედრო გამარჯვებით დასრულდა – ტერიტორიული მიღწევებით, მრავალრიცხოვანი ტყვეებითა და ტროფებით, თუმცა, საბოლოოდ, დიპლომატიური მარცხით დასრულდა.
საბოლოოდ, სომხურ-ქართული დაპირისპირება საქართველოს სასარგებლოდ გადაწყდა.  არ არის საჭირო იმის მტკიცება, რომ ომი სომხეთის რესპუბლიკის გამარჯვებით და მისი ტერიტორიული მოპოვებით დასრულდა, თუმცა, ბრიტანეთის სამხედრო სარდლობის კარნახის შედეგად, სომხეთის რესპუბლიკის გამარჯვება დიპლომატიურ მარცხად იქცა.  ამრიგად, ბრიტანელებს სურდათ კიდევ ერთხელ აღენიშნათ, რომ ეს დამარცხება სომხების სავარაუდო რუსოფილიას პირდაპირი შედეგი იყო.  ბრიტანელებმა ღიად თქვეს, რომ თუ ისინი ეხმარებოდნენ ქართველებს სომხურ-ქართულ კონფერენციაზე, მხოლოდ იმიტომ, რომ დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ სომხები გენერალ ა.დენიკინის ბრძანებით მოქმედებდნენ“.  ამ უტყუარი არგუმენტების მოყვანით ბრიტანელები ამით ცდილობდნენ დამალონ თავიანთი ქმედებების რეალური მოტივები.  ფაქტობრივად, სწორედ ქართველები გამოირჩეოდნენ კავკასიაში პრორუსული ორიენტირებით და გაურკვეველი მიზეზების გამო, უცებ დაიწყეს მათში ნდობის გაღვივება და ეს იყო ბრიტანელების დახმარება ამ უკანასკნელისთვის.  ამავდროულად, ყოველი შესაძლებლობის შემთხვევაში, ბრიტანელები რატომღაც ხაზს უსვამდნენ სომხების რუსოფილიას. სომხური მხარე იძულებული გახდა უარყო ინგლისელთა ეს ფიქტიური განცხადებები და დაემტკიცებინა, რომ სომხები არ თანამშრომლობდნენ გენერალ ა.დენიკინთან ქართველებთან ბრძოლაში.
„როგორია და როგორი უნდა იყოს სომხეთის დამოკიდებულება რუსეთის მიმართ, იმ რუსეთის მიმართ, რომელიც ყალიბდება სამხრეთში დენიკინის დახმარებით და რომელიც ცდილობს აღადგინოს რუსეთის ყოფილი ერთიანობა, ალბათ ზოგიერთი ჩვენი ოპონენტი? და, სამწუხაროდ, ზოგიერთ ჩვენს მოკავშირესაც სჯერა, რომ სომეხი ხალხი მაინც არის რაღაცნაირად დაკავშირებული რუსეთის აღდგენასთან და რომ ამ საკითხზეც კი მიაღწიეს შეთანხმებას დენიკინთან აბსოლუტურად შეუსაბამო და არა რომელიმეზე დაყრდნობით.  ფაქტი თუ რეალობა, ის ეფუძნება რუსეთის ჭეშმარიტი მრავალსაუკუნოვანი მოკავშირეების, ქართველების ცილისწამებასა და მტრობას“.
ფაქტობრივად, სომხეთ-საქართველოს ომში მოხალისეთა არმია და „სპეციალური შეხვედრა“ სომხეთის რესპუბლიკას ხელშესახებ დახმარებას ვერ გაუწევდნენ.  ისინი მხოლოდ ცდილობდნენ ამ ინციდენტის გამოყენებას სტრატეგიული მიზნებისთვის.  სომხეთის რესპუბლიკის ხელისუფლებამ ჩაშალა დენიკინის ეს მცდელობები.
1919 წლის იანვარში პოლკოვნიკმა მ.ზინკევიჩმა თავის მოხსენებაში „სომხურ-რუსეთის ურთიერთობა“ აღნიშნა, რომ „…ძალიან სამწუხაროა, რომ რუსები ასე აქტიურ მონაწილეობას იღებენ სომხურ-ქართულ დაპირისპირებაში.  ამ ინციდენტში სომხებს რუსები დაეხმარნენ, მაგრამ ისინი რუსეთს მომსახურებას არ უწევენ.  ისინი გაცილებით ნაკლებად საუბრობენ რუსეთისადმი ერთგულებაზე.
იმავდროულად, რუსი ოფიცრები, რომლებიც მსახურობდნენ სომხეთის არმიაში ბრძოლის ველებზე, ასრულებდნენ თავიანთ მოვალეობას იმ ქვეყნის (სომხეთის რესპუბლიკის) მიმართ, სადაც თავშესაფარი იპოვეს და აღარ ჰქონდათ არანაირი კავშირი და კავშირი რუსულ ჯართან და ვერანაირად ვერ ასრულებდნენ. დენიკინის ბრძანებები.
სომხეთ-საქართველოს ხანმოკლე ომის შემდეგ საუკუნეების მანძილზე მეზობლებს შორის დაძაბულობა თანდათან ჩაცხრა და მათ შორის სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობა დამყარდა.  თითოეულმა მხარემ აღიარა ერთმანეთის დამოუკიდებლობა (1919 წლის 6 მარტს ლევონ ევანგულიანი დაინიშნა სომხეთის რესპუბლიკის დიპლომატიურ წარმომადგენლად საქართველოში), აღდგა სარკინიგზო კომუნიკაციები და აღდგა ეკონომიკური კავშირები.  რა თქმა უნდა, საქართველოს ხელისუფლება, თავისი ქვეყნის გეოპოლიტიკური პოზიციით სარგებლობით, დროდადრო აგრძელებდა სომხეთის ბლოკირებას, ითვისებდა საზღვარგარეთიდან გამოგზავნილ და სომხეთში გამიზნულ ტვირთებს.
სომხეთის რესპუბლიკის დიპლომატიური მარცხი ასევე სომხეთის რესპუბლიკის ხელისუფლების მოლოდინისა და ნელი პოლიტიკის შედეგი იყო.  რესპუბლიკის ხელისუფლებამ ვერ შეძლო ახალი პოლიტიკური ვითარების დროულად და სწორად შეფასება და დიდი ბრიტანეთისა და საქართველოს ანტირუსული პოლიტიკის სწორად გატარებით, უფრო მოქნილი დიპლომატიური ტაქტიკა შეიმუშავა.