Ամբողջ թուրքական 3-րդ բանակը՝ իր գերմանական հրամանատարության գլխավորությամբ, փախավ

16 Փետրվար 1916 – տեղի ունեցավ Էրզրումի ճակատամարտը, որն ավարտվեց փայլուն հաղթանակով։ 

Ճակատամարտի ժամանակ կիրառվեց ավիացիա՝ ռուսները խորը մտում էին  թւրքերի թիկունքը՝ սպառնալով կտրել փախուստի ուղիները։  Այն ամրոցները, որոնք դեռ պահում էին, վերածվեցին թակարդների։ Այդ պայմաններում  ոչ ոք չսկսեց պաշտպանել հենց Էրզրումը։  Ամբողջ թուրքական 3-րդ բանակը՝ իր գերմանական հրամանատարության գլխավորությամբ, փախավ։  Փետրվարի 16-ի առավոտյան ժամը 5-ին Կովկասյան բանակի ստորաբաժանումներն առանց կռվի մտան Էրզրում գեներալ Յուդենիչի կովկասյան բանակը առաջ է անցավ 150 կմ։  Թուրքական 3-րդ բանակը լիովին ջախջախվել է.  Այն կորցրեց իր ուժի կեսից ավելին՝ 66 հազար մարդ սպանվեց, վիրավորվեց և գերվեց, այդ թվում՝ 13 հազարը՝ գերի։  Վերցվել է նաև 9 պաստառ և 323 ատրճանակ։  Ռուսական բանակը կորցրել է 2300 սպանված և 14,7 հազար վիրավոր։
Էրզրումի գրավումը ռուսների համար ճանապարհ բացեց դեպի Տրապիզոն (Տրապիզոն), որը գրավվեց ապրիլին, իսկ ավելի ուշ՝ հուլիսին, գրավվեց Երզնկան։  Ռուսական բանակը խորապես առաջ է շարժվել դեպի Օսմանյան կայսրության տարածք, Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Մեսրոպ եպիսկոպոսը Կովկասի նահանգապետ գրել է. Հայ ժողովուրդը ազատվեց սարսափելի լծից և օրհնելով ձեզ, ձեր անունը որպես սուրբ, փոխանցում է իր ապագա սերունդներին:  Նահանգապետը պատասխանեց. «Թող Աստված օգնի, հանուն ընդհանուր բարօրության, Էրզրումը ընդմիշտ համախմբվի որպես մեկ ռուսական պետության մաս և դրանով վերջ դրվի թուրքական ճնշման տակ գտնվող քրիստոնյաների դարավոր տառապանքներին»:

16 февраля 1916 года – состоялась битва при Эрзуруме, завершившаяся блестящей победой . В ходе битвы была применена авиация — русские выходили туркам  в глубокий тыл, грозя перерезать пути отхода. Ещё державшиеся форты превращались в ловушки. Сам Эрзурум оборонять уже никто не стал. Вся 3-я турецкая армия с турецким и немецким командованием во главе устремилась в бегство. В 5 часов утра 16 февраля части Кавказской армии без боя вошли в Эрзурум.Кавказская армия генерала Юденича продвинулись на 150 км. Турецкая 3-я армия была разгромлена полностью. Она потеряла больше половины своего состава: 66 тыс. человек убитыми и ранеными и пленными, в том числе 13 тыс. попало в плен. Было взято также 9 знамён и 323 орудия. Русская армия потеряла 2300 убитыми и 14,7 тыс. ранеными.
Взятие Эрзурума открыло русским путь на Трапезунд (Трабзон), который был взят в апреле, а позже, в июле, был взят Эрзинджан. Русская армия глубоко продвинулась на территорию Османской империи.Глава Армянской епархии Грузии епископ Месроп писал наместнику Кавказа, великому князю Николаю Николаевичу: «Отныне Армения освобождается от страшнейшего турецкого ига, и народ армянский, благословляя Ваше имя, как святое, передает своим грядущим поколениям». Наместник ответил: «Да поможет Господь для всеобщего блага закрепить навсегда Эрзерум как часть единого Российского государства и тем положить конец вековым страданиям христиан, находящихся под турецким гнетом».

On February 16, 1916, the Battle of Erzurum took place, ending in a brilliant victory. During the battle, aviation was used – the Russians were moving deep into their rear, threatening to cut off their escape routes. The forts that were still holding out were turning into traps. No one was defending Erzurum itself. The entire 3rd Turkish Army, led by the Turkish and German command, fled. At 5 a.m. on February 16, units of the Caucasian Army entered Erzurum without a fight. General Yudenich’s Caucasian Army advanced 150 km. The Turkish 3rd Army was completely routed. It lost more than half of its strength: 66 thousand people killed, wounded and captured, including 13 thousand who were captured. Nine banners and 323 guns were also captured.  The Russian army lost 2,300 killed and 14,700 wounded. The capture of Erzurum opened the way for the Russians to Trebizond (Trabzon), which was captured in April, and later, in July, Erzincan was captured. The Russian army advanced deep into the territory of the Ottoman Empire. The head of the Armenian Diocese of Georgia, Bishop Mesrop, wrote to the Viceroy of the Caucasus, Grand Duke Nikolai Nikolaevich: “From now on, Armenia is freed from the most terrible Turkish yoke, and the Armenian people, blessing your name as sacred, pass it on to their future generations.” The Viceroy replied: “May the Lord help us, for the common good, to forever secure Erzurum as part of a single Russian state and thus put an end to the centuries-old suffering of Christians under Turkish oppression.”

16 Şubat 1916 – Erzurum Muharebesi gerçekleşti ve muhteşem bir zaferle sonuçlandı.  Savaş sırasında havacılık kullanıldı – Ruslar arkalarının derinliklerine inerek kaçış yollarını kesmekle tehdit etti.  Hala tutulan kaleler tuzaklara dönüştü.  Kimse Erzurum’u savunmaya başlamadı.  Türk ve Alman komutanlığının komutasındaki 3’üncü Türk Ordusu’nun tamamı kaçtı.  16 Şubat sabahı saat 5’te General Yudenich’in Kafkas Ordusu 150 km ilerleyerek Erzurum’a girdi.  Türk 3’üncü Ordusu tamamen mağlup edildi.  Gücünün yarısından fazlasını kaybetti: 13 bini esir olmak üzere 66 bin kişi öldürüldü, yaralandı ve esir alındı.  Ayrıca 9 pankart ve 323 silah da ele geçirildi.  Rus ordusu 2.300 ölü ve 14.7 bin yaralıyı kaybetti.
Erzurum’un ele geçirilmesi Ruslara Nisan ayında alınan Trabzon’a (Trabzon) giden yolu açmış, daha sonra Temmuz ayında Erzincan alınmıştır.  Rus ordusu Osmanlı İmparatorluğu topraklarının derinliklerine doğru ilerledi. Gürcistan’daki Ermeni piskoposluğunun başkanı Piskopos Mesrop, Kafkasya valisi Büyük Dük Nikolai Nikolaevich’e şunları yazdı: “Artık Ermenistan korkunç Türklerden kurtuldu. boyunduruğunuzdadır ve Ermeni halkı adınızı kutsal olarak kutsayarak onu gelecek nesillere aktarır.”  Vali şu cevabı verdi: “Allah, kamu yararı için, Erzurum’un sonsuza kadar tek bir Rus devletinin parçası olarak birleştirilmesine ve böylece Türk zulmü altında Hıristiyanların yüzyıllarca süren acılarına son verilmesine yardım etsin.”