Հայ Արվեստի և ազատության ջահակիրը

30 ապրիլի, 1941 թ., Երևանում կյանքից հեռացավ հայ արվեստի մեծագույն դեմքերից մեկը՝ Փանոս Պողոսի Թերլեմեզյանը:

Ծնվել է 1865 թվականի Վան քաղաքում: Նա հայտնի էր որպես նշանավոր նկարիչ՝ աշխատելով բնանկարի, դիմանկարի և նատյուրմորտի ժանրերում: 1935 թվականին արժանացավ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարչի կոչման: 
1890-ականների սկզբին Թերլեմեզյանը, մասնակցելով հայ ազգային-ազատագրական շարժմանը, Թուրքիայի կառավարության կողմից դատապարտվեց մահապատժի: Նա փախավ Պարսկաստանով դեպի Ռուսաստան: Շատ ճանապարհորդեց Եվրոպայում, Ասիայում և Աֆրիկայում: 1910-ականների կեսերին նկարիչ Ս. Կոմիտասի հետ ճանապարհորդեց Թուրքական Հայաստանով՝ այցելելով Վան: 
1913 թվականին Մյունխենի միջազգային արվեստի ցուցահանդեսում Թերլեմեզյանն արժանացավ ոսկե մեդալի՝ «Սանահինի վանքի սյունաշարը» կտավի համար: 1915 թվականին նա Վանի ինքնապաշտպանության առաջնորդներից մեկն էր: 
1916 թվականին Թիֆլիսում դարձավ Հայ նկարիչների միության հիմնադիրներից մեկը և նրա մասնաճյուղը բացեց Ռոստով-Դոնում: Նրա աշխատանքները ցուցադրվեցին Միության ցուցահանդեսներում (1917, 1921): 1919 թվականին Փարիզում կայացավ նրա անհատական ցուցահանդեսը: Թերլեմեզյանն անհատական ցուցահանդեսներ ունեցավ նաև ԱՄՆ-ում, Երևանում, Թիֆլիսում և Մոսկվայում: 
Հայաստանի կառավարությունը Երևանի գեղարվեստի քոլեջը անվանակոչեց Թերլեմեզյանի անունով: Նրա ստեղծագործությունները պահվում են բազմաթիվ թանգարանային և մասնավոր հավաքածուներում, այդ թվում՝ Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում և Երևանի Հայաստանի ազգային պատկերասրահում: 
2015 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում բացվեց Թերլեմեզյանի 150-ամյակին նվիրված հոբելյանական ցուցահանդես: Փանոս Թերլեմեզյանի կյանքն ու արվեստը մնում են հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության անբաժան մասը՝ ոգեշնչելով սերունդներին: 

«Факел искусства и свободы: Жизнь Фаноса Терлемезяна»
30 апреля 1941 года в Ереване скончался один из величайших армянских художников — Фанос Погосович Терлемезян. Родился 3 марта 1865 года в городе Ван. Он прославился как выдающийся пейзажист, портретист и мастер натюрмортов. В 1935 году удостоен звания Народного художника Армянской ССР. 
В начале 1890-х годов за участие в армянском национально-освободительном движении турецкое правительство приговорило Терлемезяна к смертной казни. Он бежал через Персию в Россию. Много путешествовал по Европе, Азии и Африке. В середине 1910-х годов вместе с художником С. Комитасом посетил Турецкую Армению, включая Ван. 
В 1913 году на Международной художественной выставке в Мюнхене Терлемезян получил золотую медаль за картину «Притвор Санаинского монастыря». В 1915 году он стал одним из лидеров самообороны Вана. 
В 1916 году в Тифлисе Терлемезян стал одним из основателей Союза художников-армян и его филиала в Ростове-на-Дону. Его работы экспонировались на выставках Союза (1917, 1921). В 1919 году в Париже прошла его персональная выставка. Многочисленные персональные выставки художника состоялись в США, Ереване, Тифлисе и Москве. 
Правительство Армении присвоило Ереванскому художественному колледжу имя Терлемезяна. Его произведения хранятся в музейных и частных собраниях, включая Государственную Третьяковскую галерею в Москве и Национальную картинную галерею Армении в Ереване. 
В 2015 году в Национальной галерее Армении открылась юбилейная выставка, посвященная 150-летию Фаноса Терлемезяна. Жизнь и творчество Терлемезяна остаются неотъемлемой частью культурного наследия армянского народа, вдохновляя поколения. 

“A Beacon of Art and Freedom: The Life of Panos Terlemezian”
April 30, 1941, Yerevan
On this day, Yerevan lost one of the greatest Armenian artists, Panos Poghosovich Terlemezian. Born on March 3, 1865, in Van, he gained renown as a distinguished landscape painter, portraitist, and master of still life. In 1935, he was honored with the title of People’s Artist of the Armenian SSR. 
In the early 1890s, Terlemezian was sentenced to death by the Turkish government for his involvement in the Armenian liberation movement. He fled through Persia to Russia. He traveled extensively across Europe, Asia, and Africa. In the mid-1910s, alongside artist S. Komitas, he journeyed through Turkish Armenia, visiting Van. 
In 1913, Terlemezian was awarded a gold medal at the International Art Exhibition in Munich for his painting “The Portico of Sanahin Monastery.” In 1915, he was among the leaders of the Van self-defense. 
In 1916, he co-founded the Union of Armenian Artists in Tiflis and its branch in Rostov-on-Don. His works were showcased at the Union’s exhibitions (1917, 1921). In 1919, he held a solo exhibition in Paris. Terlemezian also had numerous solo exhibitions in the USA, Yerevan, Tiflis, and Moscow. 
The Armenian government named the Yerevan Art College after Terlemezian. His works are held in numerous museum and private collections, including the State Tretyakov Gallery in Moscow and the National Gallery of Armenia in Yerevan. 
In 2015, the National Gallery of Armenia hosted a jubilee exhibition celebrating the 150th anniversary of Panos Terlemezian’s birth. His life and art remain an integral part of the Armenian cultural heritage, inspiring generations.