Տիեզերքի և հոգու արտացոլում

Վան Մարտինի Սողոմոնյանը ծնվել է 1937 թվականի օգոստոսի 3-ին Թբիլիսիում, Վրացական ԽՍՀ: Նա հայ նկարիչ և խեցեգործ էր, նկարչուհի Նոնա Գաբրիելյանի ամուսինը, նկարչուհի Լիլիթ Սողոմոնյանի հայրը և նկարիչ Գայ Ղազանչյանի պապը:

1956-1958 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գեղարվեստի դպրոցում, իսկ 1963-1968 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում: Եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, 1991 թվականից՝ Լեհաստանի «Կերամոս» խեցեգործության միջազգային ակադեմիայի անդամ, իսկ 2001 թվականից՝ Գերմանիայի նկարիչների պրոֆեսիոնալ միության անդամ: 2014 թվականին, Հայաստանի Հանրապետության Անկախության տոնի առթիվ, պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով՝ արվեստի բնագավառում ունեցած նվաճումների համար:

Վան Սողոմոնյանի աշխատանքները պահպանվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Սարդարապատի ազգագրական թանգարանում, Հայաստանի մշակույթի նախարարության ֆոնդերում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Սերգեյ Փարաջանովի տուն-թանգարանում, Մոսկվայի Կիրառական արվեստի թանգարանում, Իտալիայի Ֆաենցայի և Հունգարիայի Քեշքեմեթի խեցեգործության միջազգային թանգարաններում, Գերմանիայի Ռյոմհիլդի խեցեգործության թանգարանում, Մորիզբուրգի արվեստի թանգարանում (Հալե-ան-դեր-Զաալե), Ֆռեխենում (Գերմանիա) և այլուր:

Սողոմոնյանը ստեղծագործել է գեղանկարչության, խեցեգործության և գրաֆիկայի բնագավառներում: Նրա հայտնի աշխատանքներից են՝ «Ճարտարապետություն» (1973, հրակավ), «Ռեքվիեմ» (1976, հրակավ), «Մարդը և կենսոլորտը» (1983, հրակավ, Ֆաենցայի միջազգային ցուցահանդեսի 1-ին մրցանակ), «Ժամանակ» (1999, հրակավ), «Մարդիկ և տիեզերքը» (1985-1988, գրաֆիկական նկարաշար), «Միրաժ» (1999, գեղանկար), «Խորհրդավոր ընթրիք» (2001, գեղանկար), ինչպես նաև 1990 թվականին Սուդանի Խարթումում տեղադրված Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված բրոնզե և գրանիտե հուշարձանը:

1973 թվականից նա մասնակցել է բազմաթիվ խմբային ցուցահանդեսների Ճապոնիայում, Լեհաստանում, Հունգարիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Կանադայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Շվեյցարիայում և սիմպոզիումների Գերմանիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում: Նրա անհատական ցուցահանդեսներն անցկացվել են Երևանում, Մոսկվայում, Խարթումում, Վիսբադենում, Ֆռեխենում, Բրեգհայմում, Քյոլնում, Փարիզում, Ֆյուստերվալդում և այլուր:

Վան Սողոմոնյանի արվեստը խորհրդանշում է ներքին աշխարհի և տիեզերքի միաձուլումը: Նրա խոսքերով՝ «Կարևոր է ոչ միայն քո աշխարհընկալումը, այլ նաև այն րոպեական տրամադրությունը, որ կա քո հոգում: Եվ պետք է հիշել, որ ամենուր կա պայմանականություն և սեփական անհամապատասխանությունն աշխարհի հետ: Եվ այն, ինչ ես ստեղծում եմ, միաժամանակ այն ամբողջական ֆորման է, որով ես ընկալում եմ տիեզերքը և այն փոքր աշխարհը, որ կա իմ ներսում»:

Նա մահացել է 2024 թվականի հունիսի 5-ին Երևանում: Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են ոգեշնչել արվեստագետներին՝ մնալով հայ արվեստի և միջազգային խեցեգործության կարևոր մաս:

—

### Биография на русском языке

Отражение космоса и души

Ван Мартинович Согомонян родился 3 августа 1937 года в Тбилиси, Грузинская ССР. Он был армянским художником и керамистом, мужем художницы и керамистки Ноны Габриелян, отцом художницы Лилит Согомонян и дедом художника Гая Казанчяна.

В 1956–1958 годах учился в Тбилисской художественной школе, а в 1963–1968 годах — в Ереванском художественно-театральном институте. Был членом Союза художников Армении, с 1991 года — членом Международной академии керамики «Керамос» (Польша), а с 2001 года — членом Профессионального союза художников Германии. В 2014 году, по случаю Дня независимости Армении и за достижения в области искусства, был награждён медалью Мовсеса Хоренаци.

Работы Вана Согомоняна хранятся в Музее современного искусства в Ереване, Этнографическом музее Сардарапата, фондах Министерства культуры Армении, Национальной галерее Армении, Доме-музее Сергея Параджанова, Музее прикладного искусства в Москве, Международных музеях керамики в Фаэнце (Италия) и Кечкемете (Венгрия), Музее керамики в Рёмхильде (Германия), Музее искусств в Морицбурге (Халле-на-Заале, Германия), Фрехене (Германия) и других собраниях.

Согомонян творил в области живописи, керамики и графики. Среди его известных работ: «Архитектура» (1973, шамот), «Реквием» (1976, шамот), «Человек и биосфера» (1983, шамот, 1-я премия на международной выставке в Фаэнце, Италия), «Время» (1999, шамот), графическая серия «Люди и вселенная» (1985–1988), картины «Мираж» (1999) и «Таинственный ужин» (2001), а также бронзово-гранитный памятник, посвящённый Геноциду армян, установленный в 1990 году в Хартуме, Судан.

С 1973 года Согомонян участвовал в многочисленных групповых выставках в Японии, Польше, Венгрии, Германии, Франции, Италии, Канаде, России, США, Швейцарии и симпозиумах в Германии, Венгрии и Польше. Его персональные выставки проходили в Ереване, Москве, Хартуме, Висбадене, Фрехене, Брегхайме, Кёльне, Париже, Фюстервальде и других городах.

Искусство Вана Согомоняна символизирует слияние внутреннего мира и космоса. По его словам: «Важно не только твоё восприятие мира, но и то минутное настроение, которое живёт в твоей душе. И нужно помнить, что везде есть условность и собственное несоответствие с миром. И то, что я создаю, — это одновременно целостная форма, через которую я воспринимаю вселенную и тот маленький мир, который живёт во мне».

Он скончался 5 июня 2024 года в Ереване. Его творчество продолжает вдохновлять художников, оставаясь важной частью армянского искусства и международной керамики.

—

### Biography in English

Reflection of the Cosmos and Sou

Van Martinovich Soghomonyan was born on August 3, 1937, in Tbilisi, Georgian SSR. He was an Armenian artist and ceramist, the husband of artist and ceramist Nona Gabrielyan, father of artist Lilith Soghomonyan, and grandfather of artist Gay Kazanchyan.

From 1956 to 1958, he studied at the Tbilisi Art School, and from 1963 to 1968, at the Yerevan Art and Theatre Institute. He was a member of the Artists’ Union of Armenia, the International Academy of Ceramics “Keramos” in Poland (since 1991), and the Professional Artists’ Union of Germany (since 2001). In 2014, on the occasion of Armenia’s Independence Day and for his contributions to the arts, he was awarded the Movses Khorenatsi Medal.

Van Soghomonyan’s works are held in the Museum of Modern Art in Yerevan, the Sardarapat Ethnographic Museum, the funds of the Armenian Ministry of Culture, the National Gallery of Armenia, the Sergei Parajanov House-Museum, the Museum of Applied Arts in Moscow, the International Ceramic Museums in Faenza (Italy) and Kecskemét (Hungary), the Ceramic Museum in Römhild (Germany), the Art Museum in Moritzburg (Halle an der Saale, Germany), Frechen (Germany), and other collections.

Soghomonyan worked in the fields of painting, ceramics, and graphics. His notable works include “Architecture” (1973, chamotte), “Requiem” (1976, chamotte), “Man and Biosphere” (1983, chamotte, 1st prize at an international exhibition in Faenza, Italy), “Time” (1999, chamotte), the graphic series “People and the Universe” (1985–1988), the paintings “Mirage” (1999) and “Mysterious Supper” (2001), and a bronze and granite monument dedicated to the Armenian Genocide, erected in 1990 in Khartoum, Sudan.

Since 1973, he participated in numerous group exhibitions in Japan, Poland, Hungary, Germany, France, Italy, Canada, Russia, the USA, and Switzerland, as well as symposia in Germany, Hungary, and Poland. His solo exhibitions were held in Yerevan, Moscow, Khartoum, Wiesbaden, Frechen, Breghaim, Cologne, Paris, Fürstenwalde, and other cities.

Van Soghomonyan’s art symbolizes the fusion of the inner world and the cosmos. In his own words: “What matters is not only your perception of the world but also the fleeting mood that lives in your soul. And one must remember that there is always conditionality and one’s own incongruity with the world. What I create is, at the same time, the complete form through which I perceive the universe and the small world that exists within me.”

He passed away on June 5, 2024, in Yerevan. His work continues to inspire artists, remaining an essential part of Armenian art and international ceramics.