Սողոմոն Սողոմոնյանը մահացել է 1978 թվականի օգոստոսի 28-ին Երևանում։ Հայ գրականագետ, բանասirական գիտությունների դոկտոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967), պրոֆեսոր (1967), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1938), ԽՄԿԿ անդամ (1938), Հայրենական Մեծ պատերազմի մասնակից։

Ծնվել է Արցախի Գետաշեն գյուղում։ 1928 թվականին ավարտել է Բաքվի թիվ 22 իննամյա դպրոցը, 1931 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Աշտարակում՝ ժողկրթբաժնի վարիչ և «Այգեգործ» թերթի քարտուղար։ 1933 թվականին սովորել է Լենինգրադի գեղարվեստագիտության պետական ակադեմիայում։ Դասավանդել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում և Վ. Բրյուսովի անվան ինստիտուտում։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում՝ վաստակելով մայորի կոչում։ 1946-1947 թվականներին եղել է «Սովետական գրականություն և արվեստ» ամսագրի խմբագիր և Հայաստանի գրողների միության վարչության քարտուղար։ 1947 թվականին պաշտպանել է «Ռոմանտիկական դրամայի տեսությունը» դիսերտացիան, իսկ 1966 թվականին՝ «Ժամանակակից հայ պոեզիան»՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1971 թվականից եղել է ԵՊՀ արտասահմանյան գրականության ամբիոնի վարիչ։ Պարգևատրվել է Հայրենական Մեծ պատերազմի երկրորդ աստիճանի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Նրա աշխատությունները, ներառյալ «Ժամանակակից հայ բանաստեղծներ» և «Եվրոպական ռեալիզմի պատմությունից», մինչ օրս օգտագործվում են որպես բուհական դասագրքեր։ Թաղված է Երևանի Սովետաշենի գերեզմանատան պանթեոնում։ 

—

**Русский** 

Армянский литературовед: Исследователь современной поэзии и реализма
Соломон Согомонян скончался 28 августа 1978 года в Ереване. Армянский литературовед, доктор филологических наук, заслуженный деятель науки Армянской ССР (1967), профессор (1967), член Союза писателей СССР (1938), член КПСС (1938), участник Великой Отечественной войны. Родился в селе Геташен в Арцахе. В 1928 году окончил школу № 22 в Баку, в 1931 году — историко-филологический факультет Ереванского государственного университета. Работал в Аштараке заведующим отделом народного образования и секретарем газеты «Айгегорц». В 1933 году учился в Государственной академии искусствознания в Ленинграде. Преподавал в Ереванском педагогическом институте, Ереванском государственном университете и Институте русского и иностранных языков имени В. Брюсова. В 1941–1946 годах служил в Советской армии, участвовал в Великой Отечественной войне, получил звание майора. В 1946–1947 годах был редактором журнала «Советская литература и искусство» и секретарем правления Союза писателей Армении. В 1947 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Теория романтической драмы», а в 1966 году — докторскую диссертацию на тему «Современная армянская поэзия». С 1971 года заведовал кафедрой зарубежной литературы ЕГУ. Награжден орденами Великой Отечественной войны II степени и Трудового Красного Знамени. Его труды, включая «Современные армянские поэты» и «Из истории европейского реализма», используются в качестве университетских учебников. Похоронен в пантеоне кладбища Советшен в Ереване. 

—

**English** 

Armenian Literary Scholar: Explorer of Contemporary Poetry and Realism 

Solomon Soghomonyan passed away on August 28, 1978, in Yerevan. An Armenian literary scholar, Doctor of Philological Sciences, Honored Scientist of the Armenian SSR (1967), professor (1967), member of the USSR Writers’ Union (1938), member of the Communist Party (1938), and a participant in the Great Patriotic War. Born in the village of Getashen in Artsakh, he graduated from School No. 22 in Baku in 1928 and the Faculty of History and Philology at Yerevan State University in 1931. He worked in Ashtarak as head of the public education department and secretary of the *Aygegorts* newspaper. In 1933, he studied at the State Academy of Art Studies in Leningrad. He taught at the Yerevan Pedagogical Institute, Yerevan State University, and the V. Bryusov Institute of Russian and Foreign Languages. From 1941 to 1946, he served in the Soviet Army, participating in the Great Patriotic War and earning the rank of major. From 1946 to 1947, he was the editor of the *Soviet Literature and Art* journal and secretary of the Armenian Writers’ Union. In 1947, he defended his candidate dissertation on “The Theory of Romantic Drama,” and in 1966, his doctoral dissertation on “Contemporary Armenian Poetry.” From 1971, he headed the Department of Foreign Literature at YSU. He was awarded the Order of the Great Patriotic War (2nd degree) and the Order of the Red Banner of Labor. His works, including *Contemporary Armenian Poets* and *From the History of European Realism*, remain university textbooks. He is buried in the pantheon of the Sovetashen cemetery in Yerevan. 

—

Соломон Согомонян скончался 28 августа 1978 года в Ереване. Армянский литературовед, доктор филологических наук, заслуженный деятель науки Армянской ССР (1967), профессор (1967), член Союза писателей СССР (1938), член КПСС (1938), участник Великой Отечественной войны. Родился в селе Геташен в Арцахе. В 1928 году окончил школу № 22 в Баку, в 1931 году — историко-филологический факультет Ереванского государственного университета. Работал в Аштараке заведующим отделом народного образования и секретарем газеты «Айгегорц». В 1933 году учился в Государственной академии искусствознания в Ленинграде. Преподавал в Ереванском педагогическом институте, Ереванском государственном университете и Институте русского и иностранных языков имени В. Брюсова. В 1941–1946 годах служил в Советской армии, участвовал в Великой Отечественной войне, получил звание майора. В 1946–1947 годах был редактором журнала «Советская литература и искусство» и секретарем правления Союза писателей Армении. В 1947 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Теория романтической драмы», а в 1966 году — докторскую диссертацию на тему «Современная армянская поэзия». С 1971 года заведовал кафедрой зарубежной литературы ЕГУ. Награжден орденами Великой Отечественной войны II степени и Трудового Красного Знамени. Его труды, включая «Современные армянские поэты» и «Из истории европейского реализма», используются в качестве университетских учебников. Похоронен в пантеоне кладбища Советшен в Ереване. 

—

**English** 

Armenian Literary Scholar: Explorer of Contemporary Poetry and Realism

Solomon Soghomonyan passed away on August 28, 1978, in Yerevan. An Armenian literary scholar, Doctor of Philological Sciences, Honored Scientist of the Armenian SSR (1967), professor (1967), member of the USSR Writers’ Union (1938), member of the Communist Party (1938), and a participant in the Great Patriotic War. Born in the village of Getashen in Artsakh, he graduated from School No. 22 in Baku in 1928 and the Faculty of History and Philology at Yerevan State University in 1931. He worked in Ashtarak as head of the public education department and secretary of the *Aygegorts* newspaper. In 1933, he studied at the State Academy of Art Studies in Leningrad. He taught at the Yerevan Pedagogical Institute, Yerevan State University, and the V. Bryusov Institute of Russian and Foreign Languages. From 1941 to 1946, he served in the Soviet Army, participating in the Great Patriotic War and earning the rank of major. From 1946 to 1947, he was the editor of the *Soviet Literature and Art* journal and secretary of the Armenian Writers’ Union. In 1947, he defended his candidate dissertation on “The Theory of Romantic Drama,” and in 1966, his doctoral dissertation on “Contemporary Armenian Poetry.” From 1971, he headed the Department of Foreign Literature at YSU. He was awarded the Order of the Great Patriotic War (2nd degree) and the Order of the Red Banner of Labor. His works, including *Contemporary Armenian Poets* and *From the History of European Realism*, remain university textbooks. He is buried in the pantheon of the Sovetashen cemetery in Yerevan. 

—

Արտաշես Գերասիմի Յավրյանը (նաև՝ Յավրիյան) ծնվել է 1932 թվականի օգոստոսի 28-ին Փիփ գյուղում (այժմ՝ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանի Զագլիկ գյուղ)։ Հայ բանաստեղծ և թարգմանիչ, Հայաստանի գրողների միության անդամ (1988), նա հայտնի է իր խոր հայրենասիրությամբ և ժողովրդական էպոսի ոգով ներծծված բանաստեղծություններով։

Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Գանձակում, 1949-1954 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ Զբաղվել է լրագրությամբ և գրական աշխատանքով։ Ռուսերենից թարգմանել է բազմաթիվ նշանավոր գրողների ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ Մաքսիմ Գորկու, Անտոն Չեխովի, Ալիմժանով Անուարի և ուրիշների գործեր։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Օջախի ծուխը» (1971), բացել է նրա ստեղծագործական ճանապարհը, որին հաջորդել են «Ակունքներ» (1980), «Առյուծաձև Մհեր» (1985), «Դյուցազունք Սասնա» (1990) և այլ ժողովածուներ։ Նրա գլխավոր նվաճումներից է հայ ժողովրդական «Սասնա Ծռեր» էպոսի չորս ճյուղերի ամբողջական մշակումը։ Յավրյանի բանաստեղծությունների հիման վրա գրվել են նաև երգեր, որոնք սիրվել են ընթերցողների կողմից։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնք հաճախ արծարծում են հայրենիքի, պատմության և ժողովրդի ճակատագրի թեմաներ, դարձել են հայ գրականության կարևոր մաս։ 

—

**Русский** 

Поэт армянского эпоса и патриотизма

Арташес Герасимович Яврян (также Явриян) родился 28 августа 1932 года в селе Пип (ныне село Заглик Дашкесанского района Азербайджана). Армянский поэт и переводчик, член Союза писателей Армении (1988), он известен своими глубоко патриотическими стихами, пронизанными духом народного эпоса. Получил среднее образование в Гяндже, в 1949–1954 годах учился на филологическом факультете Ереванского государственного университета. Занимался журналистикой и литературной деятельностью. Переводил с русского языка произведения многих известных авторов, включая Максима Горького, Антона Чехова, Ануара Алимжанова и других. Его первая книга, «Дым очага» (1971), открыла его творческий путь, за которой последовали сборники «Истоки» (1980), «Львиноподобный Мгер» (1985), «Сасна дюцазунк» (1990) и другие. Одним из главных достижений Явряна является полная обработка всех четырех ветвей армянского народного эпоса «Сасна Црер». На основе его стихов были написаны песни, полюбившиеся читателям. Его произведения, часто затрагивающие темы родины, истории и судьбы народа, стали важной частью армянской литературы. 

—

—

**English** 

Poet of Armenian Epic and Patriotism

Artashes Gerasimi Yavryan (also Yavriyan) was born on August 28, 1932, in the village of Pip (now Zaglik, Dashkesan District, Azerbaijan). An Armenian poet and translator, a member of the Writers’ Union of Armenia (1988), he is known for his deeply patriotic poetry imbued with the spirit of folk epics. He received his secondary education in Ganja and studied at the Faculty of Philology at Yerevan State University from 1949 to 1954. He engaged in journalism and literary work. Yavryan translated works by numerous prominent authors from Russian, including Maxim Gorky, Anton Chekhov, Anuar Alimzhanov, and others. His first book, *The Smoke of the Hearth* (1971), marked the beginning of his creative journey, followed by collections such as *Origins* (1980), *Lion-like Mher* (1985), *Sasna Dyutsazunk* (1990), and others. One of his major achievements is the complete adaptation of all four branches of the Armenian folk epic *Sasna Tsrer*. Songs based on his poems have also gained popularity among readers. His works, often exploring themes of homeland, history, and the fate of the people, have become an important part of Armenian literature. 

—

Ռոլես Գևորգի Աղաջանյանը ծնվել է 1947 թվականի օգոստոսի 28-ին։ Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական և քաղաքական գործիչ, նա կարևոր դեր է խաղացել Արցախյան ազատամարտում և ճանապարհաշինության ոլորտում։

Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ ճանապարհաշինարար-ինժեների որակավորմամբ։ Աշխատել է Ստեփանակերտի թիվ 9 ճանապարհաշինարարական վարչության պետ։ Եղել է Ղարաբաղի ինքնապաշտպանության ուժերի կոմիտեի անդամ և պաշտպանության բանակի ինժեներական ծառայության պետ։ 2005-2014 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի «Ճանշին» ՓԲԸ-ի և «Արարատ» հյուրանոցի գլխավոր տնօրեն։ Քաղաքական գործունեության ընթացքում եղել է ԽՄԿԿ անդամ, 1990 թվականին ընտրվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի աղետի գոտու և բռնագաղթվածների հարցերի մշտական հանձնաժողովի, ինչպես նաև Արցախի հարցերի հատուկ հանձնաժողովի անդամ, ինչպես նաև «Արցախ» պատգամավորական խմբի անդամ։ Ընտրվել է ԼՂՀ Ազգային ժողովի առաջին և երրորդ գումարման պատգամավոր։ Մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին և պարգևատրվել է պետական պարգևներով։ 

—

**Русский** 

Преданный Арцахской войне и дорожному строительству

Ролес Геворгович Агаджанян родился 28 августа 1947 года. Государственный и политический деятель Республики Армения и Нагорно-Карабахской Республики, он сыграл важную роль в Арцахской освободительной войне и в сфере дорожного строительства. Окончил Ереванский политехнический институт по специальности инженер-строитель дорог. Работал начальником 9-го дорожно-строительного управления Степанакерта. Был членом комитета самообороны Карабаха и начальником инженерной службы армии обороны. В 2005–2014 годах занимал пост генерального директора ЗАО «Чаншин» и гостиницы «Арарат» в Степанакерте. В политической деятельности состоял в КПСС, в 1990 году был избран членом постоянной комиссии Верховного Совета Армении по вопросам зоны бедствия и беженцев, а также специальной комиссии по вопросам Арцаха, входил в депутатскую группу «Арцах». Был депутатом Национального собрания НКР первого и третьего созывов. Участвовал в Арцахской освободительной войне и был награжден государственными наградами. 

—

**English** 

Devoted to the Artsakh War and Road Construction 

Roles Gevorgi Aghajanyan was born on August 28, 1947. A state and political figure of the Republic of Armenia and the Nagorno-Karabakh Republic, he played a significant role in the Artsakh Liberation War and in the field of road construction. He graduated from the Yerevan Polytechnic Institute with a degree in road construction engineering. He served as the head of the 9th Road Construction Department in Stepanakert. He was a member of the Karabakh Self-Defense Forces Committee and the head of the engineering service of the Defense Army. From 2005 to 2014, he was the general director of “Chanshin” CJSC and the “Ararat” hotel in Stepanakert. In his political career, he was a member of the Communist Party, and in 1990, he was elected to the Supreme Council of Armenia, serving on the Permanent Commission on Disaster Zone and Refugee Issues and the Special Commission on Artsakh Issues, as well as being a member of the “Artsakh” parliamentary group. He was elected as a deputy to the first and third convocations of the NKR National Assembly. He participated in the Artsakh Liberation War and was awarded state honors. 

—

Եկատերինա Միխայիլի Դուրյան-Արմենյանը (Դանդուրյան) ծնվել է 1885 թվականի օգոստոսի 28-ին Թիֆլիսում, Ռուսական կայսրություն։ Հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1947), նա հայտնի է իր բազմաշնորհ խաղով հայկական և համաշխարհային դրամատուրգիայի ներկայացումներում։

Ամուսնացած է եղել հայտնի դերասան և ռեժիսոր Արմեն Արմենյանի հետ։ Բեմական կարիերան սկսել է 1903 թվականին Բաքվում։ 1914 թվականին եղել է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի ստուդիայի ազատ ունկնդիր։ Հանդես է եկել Աբելյան-Արմենյան թատերախմբում, ամուսնու հետ շրջագայել է Անդրկովկասով, Բուլղարիայով, Եգիպտոսով և Իրանով՝ ելույթ ունենալով հայկական համայնքներում։ 1932 թվականից աշխատել է Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում։ Նրա նշանավոր դերերից են՝ Մարգարիտը («Պատվի համար»), Էփեմիան («Պեպո»), Դեզդեմոնան («Օթելլո»), Ժաննա դ’Արկը («Օռլեանի կույս»), Նորան («Նորա») և Ռուկայան («Դավաճանություն»)։ Դուրյան-Արմենյանի խաղը առանձնանում էր խոր հոգեբանականությամբ և էմոցիոնալ արտահայտչականությամբ, ինչը նրան դարձրեց հայ թատրոնի ականավոր դեմքերից մեկը։ 

—

**Русский** 

Армянская актриса: Мастер глубоких эмоций и психологической игры

Екатерина Михайловна Дурян-Арменян (Дандурян) родилась 28 августа 1885 года в Тифлисе, Российская империя. Армянская актриса, народная артистка Армянской ССР (1947), она прославилась своим многогранным исполнением ролей в армянской и мировой драматургии. Была супругой известного актера и режиссера Армена Арменяна. Сценическую карьеру начала в 1903 году в Баку. В 1914 году была вольной слушательницей студии Московского Художественного театра. Выступала в составе театральной труппы Абелян-Арменян, гастролировала с мужем по Закавказью, Болгарии, Египту и Ирану, выступая перед армянскими общинами. С 1932 года работала в Государственном драматическом театре имени Вардана Аджемяна в Гюмри. Среди ее значимых ролей: Маргарит («За честь»), Эфемия («Пепо»), Дездемона («Отелло»), Жанна д’Арк («Орлеанская дева»), Нора («Нора») и Рукайя («Измена»). Игра Дурян-Арменян отличалась глубокой психологичностью и эмоциональной выразительностью, что сделало ее одной из выдающихся фигур армянского театра. 

—

**English** 

Armenian Actress: Master of Deep Emotions and Psychological Performance

Ekaterina Mikhaylovna Duryan-Armenyan (Danduryan) was born on August 28, 1885, in Tiflis, Russian Empire. An Armenian actress and People’s Artist of the Armenian SSR (1947), she is renowned for her versatile performances in Armenian and world dramaturgy. She was married to the prominent actor and director Armen Armenyan. Her stage career began in 1903 in Baku. In 1914, she was a free listener at the Moscow Art Theatre’s studio. She performed with the Abelyan-Armenyan theater troupe, touring with her husband across the Transcaucasus, Bulgaria, Egypt, and Iran, performing for Armenian communities. From 1932, she worked at the Vardan Ajemyan State Dramatic Theatre in Gyumri. Her notable roles include Margarit (*For the Sake of Honor*), Ephemia (*Pepo*), Desdemona (*Othello*), Joan of Arc (*The Maid of Orleans*), Nora (*A Doll’s House*), and Rukayya (*Betrayal*). Duryan-Armenyan’s performances were marked by deep psychological insight and emotional expressiveness, making her one of the prominent figures in Armenian theater. 

—

Դօրիանը (իրական անունը՝ Գրիգոր Մուրադյան) ծնվել է 1988 թվականի օգոստոսի 27-ին, Երևանում։ Հայ արձակագիր, բանաստեղծ և բլոգեր, նա առաջին հայ հեղինակն է, ով ճանաչում է ձեռք բերել բացառապես առցանց գրականության միջոցով՝ հանդես գալով Դօրիան կեղծանվամբ։

Նրա ստեղծագործությունները, որոնք ընդգրկում են վիպակներ, վեպեր և պիեսներ, արտացոլում են ժամանակակից հայ երիտասարդության հոգեբանական և սոցիալական խնդիրները։ 2009 թվականից սկսել է հրապարակել իր աշխատանքները «YES!» երիտասարդական ամսագրում։ Նույն թվականին «Սատանան մայրամուտին» վիպակով արժանացել է «Ինքնագիր» գրական մրցանակի առաջին մրցանակին։ Նրա «Կապտուկներ հոգուն» պիեսը բեմադրվել է 2009 թվականի նոյեմբերի 25-ին Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնում, իսկ «Արհեստական արբանյակը» պիեսը՝ 2010 թվականի նոյեմբերի 24-ին Երևանի պետական դրամատիկական թատրոնում։ 2011 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին վեպը՝ «Իսկ գիշերվանից հետո՝ շուշաններ»։ Նույն թվականին «ՓՈՓ հանրագիտարան» հեռուստահաղորդման ընթացքում առաջին անգամ բացահայտվել է Դօրիանի դեմքը և իրական անուն-ազգանունը, սակայն նա հայտարարել է, որ կշարունակի ստեղծագործել Դօրիան կեղծանվան ներքո։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնք առանձնանում են գրավիչ ոճով և խոր մտորումներով, նոր խոսք են բերել հայ գրականության մեջ։ 

—

**Русский** 

Онлайн-голос армянской литературы

Дориан (настоящее имя — Григор Мурадян) родился 27 августа 1988 года в Ереване. Армянский прозаик, поэт и блогер, он стал первым армянским автором, завоевавшим популярность исключительно благодаря онлайн-литературе, выступая под псевдонимом Дориан. Его произведения, включающие повести, романы и пьесы, отражают психологические и социальные проблемы современной армянской молодежи. С 2009 года начал публиковать свои работы в молодежном журнале *YES!*. В том же году за повесть «Сатана на закате» получил первую премию литературного конкурса *Инкнагир*. Его пьеса «Синяки на душе» была поставлена 25 ноября 2009 года в Ереванском государственном кукольном театре, а пьеса «Искусственный спутник» — 24 ноября 2010 года в Ереванском государственном драматическом театре. В декабре 2011 года был опубликован его первый роман *А после ночи — лилии*. В том же году в рамках телепрограммы *Поп-энциклопедия* впервые были показаны лицо Дориана и его настоящее имя, однако он заявил, что продолжит творить под псевдонимом Дориан. Его произведения, отличающиеся ярким стилем и глубокими размышлениями, внесли свежую струю в армянскую литературу. 

—

**English** 

The Online Voice of Armenian Literature

Dorian (real name Grigori Muradyan) born August 27, 1988, in Yerevan, Armenia. An Armenian prose writer, poet, and blogger, he was the first Armenian author to gain recognition solely through online literature, using the pseudonym Dorian. His works, encompassing novellas, novels, and plays, reflect the psychological and social issues of contemporary Armenian youth. Since 2009, he began publishing in the *YES!* youth magazine. In the same year, his novella *Satan at Sunset* won the first prize at the *Inknagir* literary contest. His play *Bruises on the Soul* premiered on November 25, 2009, at the Yerevan State Puppet Theatre, and his play *Artificial Satellite* was staged on November 24, 2010, at the Yerevan State Dramatic Theatre. In December 2011, his first novel, *And After the Night, Lilies*, was published. In the same year, during the *Pop Encyclopedia* TV program, Dorian’s face and real name were revealed for the first time, but he stated that he would continue creating under the pseudonym Dorian. His works, characterized by a vibrant style and profound reflections, have brought a new voice to Armenian literature. 

—

Մարկոս Գրիգորյանը մահացել է 2007 թվականի օգոստոսի 27-ին Երևանում։ Սփյուռքահայ նկարիչ, գորգանկարիչ և հողարվեստի ուղղության հիմնադիր, նա հայտնի է իր բազմաշերտ և նորարար ստեղծագործություններով, որոնք կամրջում են արևելյան և արևմտյան արվեստի ավանդույթները։

Ծնվել է Կրոպոտկինում՝ Կարսից գաղթած հայկական ընտանիքում, 1930 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Իրան՝ ապրելով Թավրիզում, ապա Թեհրանում։ Կրթությունն ստացել է Իրանում, իսկ 1950 թվականին սովորել է Հռոմի Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում։ 1954 թվականին վերադարձել է Իրան, բացել գեղագիտական պատկերասրահ և 1958 թվականին կազմակերպել Թեհրանի առաջին բիենալեն։ Դասավանդել է գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1993 թվականին նվիրաբերել է իր հավաքածուի մեծ մասը Հայաստանին, որի հիման վրա Երևանում բացվել է Միջին Արևելքի արվեստի թանգարան։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնք ներկայացված են Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Ռոքֆելլեր կենտրոնում, Հռոմի և Թեհրանի պատկերասրահներում, կապված են Նոր ռեալիզմի, ավանգարդի և անիմալիստական ժանրերի հետ։ Գրիգորյանի արվեստը, որը սնվում է հայկական արմատներով, արիական Արևելքի իմաստությամբ և արևմտյան մշակույթի գեղագիտությամբ, վերաիմաստավորում է արվեստի սահմանները։ 2007 թվականին Երևանում նա դարձել է հարձակման զոհ, ինչը հանգեցրել է սրտի կաթվածի։ Թաղվել է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։ 

—

**Русский** 

Диаспорный армянский художник: Новаторство и армянские корни

Маркос Григорян скончался 27 августа 2007 года в Ереване. Диаспорный армянский художник, мастер ковроткачества и основоположник направления земельного искусства, он известен своими многослойными и новаторскими работами, которые соединяют традиции восточного и западного искусства. Родился в Кропоткине в армянской семье, эмигрировавшей из Карса, в 1930 году семья переехала в Иран, проживая сначала в Тебризе, затем в Тегеране. Получил образование в Иране, а в 1950 году учился в Академии изящных искусств в Риме. В 1954 году вернулся в Иран, открыл эстетическую галерею и в 1958 году организовал первую Тегеранскую биеннале. Преподавал в академии изящных искусств. В 1993 году подарил значительную часть своей коллекции Армении, на основе которой в Ереване был открыт Музей искусства Ближнего Востока. Его произведения, представленные в Музее современного искусства в Нью-Йорке, Центре Рокфеллера, галереях Рима и Тегерана, связаны с новым реализмом, авангардом и анималистическим жанром. Искусство Григоряна, питаемое армянскими корнями, мудростью арийского Востока и эстетикой западной культуры, переосмысливает границы искусства. В 2007 году в Ереване он стал жертвой нападения, что привело к сердечному приступу. Похоронен в городском пантеоне Еревана. 

—

**English** 

Diasporan Armenian Artist: Innovation and Armenian Roots

Marcos Grigorian passed away on August 27, 2007, in Yerevan. A diasporan Armenian artist, master of carpet art, and founder of the land art movement, he is renowned for his multilayered and innovative works that bridge Eastern and Western artistic traditions. Born in Kropotkin to an Armenian family that emigrated from Kars, his family moved to Iran in 1930, living first in Tabriz and then in Tehran. He received his early education in Iran and studied at the Academy of Fine Arts in Rome in 1950. In 1954, he returned to Iran, opened an aesthetic gallery, and in 1958 organized the first Tehran Biennale. He also taught at the Academy of Fine Arts. In 1993, he donated a significant portion of his collection to Armenia, which led to the establishment of the Middle East Art Museum in Yerevan. His works, displayed at the Museum of Modern Art in New York, the Rockefeller Center, and galleries in Rome and Tehran, are associated with New Realism, avant-garde, and animalistic genres. Grigorian’s art, rooted in Armenian heritage, the wisdom of the Aryan East, and the aesthetics of Western culture, redefines the boundaries of art. In 2007, he was attacked in Yerevan, leading to a fatal heart attack. He was buried in Yerevan’s city pantheon. 

—

Դերենիկ Մկրտչի Դանիելյանը մահացել է 1994 թվականի օգոստոսի 27-ին Երևանում։ Հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967), նա հայտնի է իր մոնումենտալ-դեկորատիվ, կիրառական և հաստոցային քանդակներով, որոնք արտացոլում են հայ մշակույթի խորքային ոգին և գեղարվեստական բարձր ճաշակը։

Սովորել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան պլանային ինստիտուտում։ 1940 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1950-ականներին 6 տարի ապրել և ստեղծագործել է Սոչիում, որտեղ ստեղծել է Մաքսիմ Գորկու դիմաքանդակը։ 1969-1972 թվականներին մի քանի անգամ այցելել է Լատինական Ամերիկա, որտեղ ստեղծել է Սիմոն Բոլիվարի կիսանդրին։ Նրա ստեղծագործությունները ներառում են «Արա Սարգսյանի դիմաքանդակը» (1947), «Ուսանողուհու դիմաքանդակ» (1962), «Արև, օդ և ջուր» (1962), «Նաիրուհին» (1968), «Մարինե» (1973), «Ավետիք Իսահակյանի կիսանդրին» և «Կոմիտասի քանդակներ»։ Դանիելյանը զարդաքանդակել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի 3 որմնամույթերի խոյակները և զարգացրել է անիմալիստական ժանրը՝ ստեղծելով «Կարապներ» (1962, Բաքու) և «Արագիլներ» (1964, Դիլիջան)։ 2016 թվականին նրա ընտանիքը վերանորոգել է Դանիելյանի արվեստանոցը՝ վերածելով այն ոչ ավանդական թանգարանի Երևանի Կիևյան 24 հասցեում։ Նրա աշխատանքները, ներառյալ «Մարալ» քանդակը Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի դիմաց, մնայուն հետք են թողել հայ արվեստում։ 

—

**Русский** 

Символ монументального искусства

Дереник Мкртчевич Даниелян скончался 27 августа 1994 года в Ереване. Армянский скульптор, заслуженный художник Армянской ССР (1967), он известен своими монументально-декоративными, прикладными и станковыми скульптурами, которые отражают глубокий дух армянской культуры и высокий художественный вкус. Учился в Плановом институте имени Плеханова в Москве. С 1940 года участвовал в выставках. В 1950-х годах в течение 6 лет жил и творил в Сочи, где создал бюст Максима Горького. В 1969–1972 годах несколько раз посещал Латинскую Америку, где создал бюст Симона Боливара. Его произведения включают «Портрет Ара Саргсяна» (1947), «Портрет студентки» (1962), «Солнце, воздух и вода» (1962), «Наирухи» (1968), «Марине» (1973), «Бюст Аветика Исаакяна» и «Скульптуры Комитаса». Даниелян украсил капители трех колонн Ереванского театра оперы и балета и развил анималистический жанр, создав «Лебедей» (1962, Баку) и «Аистов» (1964, Дилижан). В 2016 году его семья отреставрировала мастерскую Даниеляна, превратив её в нестандартный музей по адресу: Ереван, ул. Киевян, 24. Его работы, включая скульптуру «Марал» перед Ереванским театром оперы и балета, оставили неизгладимый след в армянском искусстве. 

—

**English** 

A Symbol of Monumental Art

Derenik Mkrtchi Danielyan passed away on August 27, 1994, in Yerevan. An Armenian sculptor and Honored Artist of the Armenian SSR (1967), he is renowned for his monumental-decorative, applied, and portrait sculptures, which reflect the profound spirit of Armenian culture and high artistic taste. He studied at the Plekhanov Planning Institute in Moscow. Since 1940, he participated in exhibitions. In the 1950s, he lived and worked in Sochi for six years, where he created a bust of Maxim Gorky. Between 1969 and 1972, he made several visits to Latin America, where he sculpted a bust of Simón Bolívar. His works include *Portrait of Ara Sargsyan* (1947), *Portrait of a Student* (1962), *Sun, Air, and Water* (1962), *Nairuhi* (1968), *Marine* (1973), *Bust of Avetik Isahakyan*, and *Sculptures of Komitas*. Danielyan decorated the capitals of three columns of the Yerevan Opera and Ballet Theatre and advanced the animalistic genre with works like *Swans* (1962, Baku) and *Storks* (1964, Dilijan). In 2016, his family renovated his studio, turning it into a non-traditional museum at 24 Kievyan Street, Yerevan. His works, including the *Maral* sculpture in front of the Yerevan Opera and Ballet Theatre, have left a lasting legacy in Armenian art. 

—

Ռաֆայել Գաբրիելի Պատկանյանը մահացել է 1892 թվականի օգոստոսի 26-ին Նոր Նախիջևանում, Դոնի բանակի մարզում (Ռուսական կայսրություն)։ Հայ գրող, մտավորական և բանաստեղծ։

նա հայտնի է իր հայրենասիրական և սոցիալական խորք ունեցող ստեղծագործություններով, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել 19-րդ դարի հայ երիտասարդության վրա։ Պատկանյանների ընտանիքը նրա ծննդից առաջ արդեն հռչակված էր ոչ միայն Նոր Նախիջևանում, այլև ողջ Կովկասում։ Նրա գրական ոճը ձգտում էր ժողովրդին հասանելի, կենդանի և ուրախ արտահայտչականության։ Լեզվաբանական նրա հայացքները արտացոլվել են այնպիսի ստեղծագործություններում, ինչպիսիք են «Արաքսի արցունքները» և «Քաջ Վարդան Մամիկոնյանի մահը»։ Պատկանյանի հայրենասիրական բանաստեղծությունները, պատմվածքներն ու երգիծական ստեղծագործությունները, որոնք գրված էին Նոր Նախիջևանի բարբառով, մեծ ազդեցություն են ունեցել ժամանակակիցների վրա։ Նա թաղվել է Նոր Նախիջևանի (այժմ՝ Ռոստով Դոնի վրա) Սուրբ Խաչ եկեղեցու մոտ։ 

—

**Русский** 

Армянский писатель: Мастер живого слова и народной души

Рафаэл Габриэлович Патканян скончался 26 августа 1892 года в Нор-Нахичеване, область Войска Донского (Российская империя). Выдающийся армянский писатель, поэт и интеллектуал, он известен своими патриотическими и социально значимыми произведениями, которые оказали большое влияние на армянскую молодежь XIX века. Семья Патканянов была известна еще до его рождения не только в Нор-Нахичеване, но и по всему Кавказу. Его литературный стиль стремился к доступному народу, живому и радостному выражению. Лингвистические взгляды Патканяна нашли отражение в таких произведениях, как «Слёзы Аракса» и «Смерть храброго Вардана Мамиконяна». Его патриотические стихи, поэмы, рассказы и сатирические произведения, написанные на нор-нахичеванском диалекте, оказали значительное влияние на современников. Похоронили Патканяна у церкви Сурб-Хач в Нор-Нахичеване (ныне Ростов-на-Дону). 

—

**English** 

Armenian Writer: Master of Lively Words and the People’s Soul

Rafael Gabrielovich Patkanyan passed away on August 26, 1892, in Nor-Nakhichevan, Don Cossack Region (Russian Empire). A distinguished Armenian writer, poet, and intellectual, he is renowned for his patriotic and socially profound works that greatly influenced the Armenian youth of the 19th century. The Patkanyan family was already prominent before his birth, not only in Nor-Nakhichevan but throughout the Caucasus. His literary style aimed for accessibility to the people, characterized by lively and joyful expression. Patkanyan’s linguistic views are reflected in works such as *The Tears of Araks* and *The Death of Brave Vardan Mamikonian*. His patriotic poems, stories, and satirical works, written in the Nor-Nakhichevan dialect, had a significant impact on his contemporaries. He was buried near the Surb Khach Church in Nor-Nakhichevan (now Rostov-on-Don). 

—

Հակոբ Գևորգի Պապիկյանը (հայտնի է նաև որպես Ժակ) ծնվել է 1979 թվականի օգոստոսի 26-ին Երևանում։ Հայ հաղորդավար, պրոդյուսեր և մշակութային գործիչ, նա հայտնի է իր աշխատանքներով հայկական ռադիոյում և հեռուստատեսությունում, ինչպես նաև մի շարք երաժշտական և կառավարական ծրագրերի կազմակերպմամբ։

1995 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 194 միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1995-1999 թվականներին սովորել է Հայաստանի ագրարային համալսարանի ճարտարագիտական ֆակուլտետում։ 1998-1999 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Հանրային ռադիոյում՝ որպես հաղորդավար։ 1999 թվականին «Այգ» հեռուստաալիքով վարել է «Կինոդար» ծրագիրը։ 2003-2009 թվականներին եղել է «Ոսկե քնար» հեռուստա-ռադիոերաժշտական նախագծի հեղինակ, պրոդյուսեր և վարող։ 2007 թվականին մասնակցել է Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերության «Երկու աստղ» երաժշտական նախագծին, իսկ 2008-2009 թվականներին հեղինակել և վարել է «Բենեֆիս» համերգային ծրագիրը։ 2001 թվականից աշխատում է «Ռադիո Վան»-ում՝ որպես խմբագիր և հաղորդավար։ 2004-2005 թվականներին և 2009 թվականից վարում է «Կենտրոն» հեռուստաընկերության առավոտյան ծրագիրը։ Պապիկյանը նաև հայտնի է տարբեր միջոցառումների, համերգների և կառավարական ծրագրերի հանդիսավարությամբ՝ նպաստելով հայ մշակույթի ճանաչմանը։ 

—

**Русский** 

Голос армянской культуры на радио и телевидении

Акоп Геворгович Папикян (также известен как Жак) родился 26 августа 1979 года в Ереване. Армянский телеведущий, продюсер и деятель культуры, он известен своей работой на армянском радио и телевидении, а также организацией ряда музыкальных и государственных программ. В 1995 году окончил среднюю школу №194 в Ереване, а в 1995–1999 годах обучался на инженерном факультете Армянского аграрного университета. В 1998–1999 годах работал ведущим на Общественном радио Армении. В 1999 году вёл программу «Кинодвор» на телеканале «Айг». В 2003–2009 годах был автором, продюсером и ведущим музыкально-радиотелевизионного проекта «Золотая лира». В 2007 году участвовал в музыкальном проекте Общественного телевидения Армении «Две звезды», а в 2008–2009 годах был автором и ведущим концертной программы «Бенефис». С 2001 года работает редактором и ведущим на радиостанции «Радио Ван». В 2004–2005 годах и с 2009 года ведёт утреннюю программу на телеканале «Кентрон». Папикян также известен как ведущий различных мероприятий, концертов и государственных программ, способствуя популяризации армянской культуры. 

—

**English** 

The Voice of Armenian Culture on Radio and TV

Hakob Gevorgi Papikyan (also known as Zhak) was born on August 26, 1979, in Yerevan. An Armenian television host, producer, and cultural figure, he is recognized for his work in Armenian radio and television, as well as for organizing numerous musical and governmental programs. In 1995, he graduated from Yerevan’s School No. 194, and from 1995 to 1999, he studied at the Engineering Faculty of the Armenian Agrarian University. From 1998 to 1999, he worked as a host at Public Radio of Armenia. In 1999, he hosted the *Kinodar* program on the *Ayg* TV channel. From 2003 to 2009, he was the creator, producer, and host of the *Golden Lyre* radio and television music project. In 2007, he participated in the *Two Stars* music project on Public Television of Armenia, and from 2008 to 2009, he created and hosted the *Benefit* concert program. Since 2001, he has worked as an editor and host at *Radio Van*. In 2004–2005 and since 2009, he has been hosting the morning program on *Kentron* TV. Papikyan is also known for hosting various events, concerts, and government programs, contributing to the promotion of Armenian culture. 

—