Հայոց Վերածննդի Օր.

Սեպտեմբերի 1. Հայ ժողովրդի մշակութային և քաղաքական ճանապարհի նշանակալի օր է, հայ ժողովրդի համար նշանավորվել է մի շարք կարևոր իրադարձություններով, որոնք արձագանքում են մեր մշակույթի, կրթության և ազգային գիտակցության մեջ: Եկեք ճանապարհորդենք ժամանակի միջով՝ վերապրելու այդ պահերը: 

**1850 թվական. «Արարատ» շաբաթաթերթի ծնունդը Թիֆլիսում** 
Հայ մշակույթի սրտում՝ Թիֆլիսում, 1850 թվականի սեպտեմբերի 1-ին լույս տեսավ «Արարատ» շաբաթաթերթը՝ Գաբրիել Պատկանյանի խմբագրությամբ: Այս պարբերականը դարձավ հայ մտավորականության ձայնը, մի լույս, որ ճեղքեց խավարը՝ լուսավորելով ազգային գիտակցության ճանապարհը: Պատկանյանը, երիտասարդ և կրակոտ հայրենասեր, իր խմբագրական սյունակներում քննարկում էր կրթության, մշակույթի և հասարակական կյանքի հարցեր: «Արարատը» ոչ միայն տեղեկատվության աղբյուր էր, այլև հայ ժողովրդի միասնության խորհրդանիշ՝ կամուրջ դեպի ազգային վերածնունդ: Թերթի էջերում ծնվում էին գաղափարներ, որոնք հետագայում ոգեշնչեցին հայ ազգային-ազատագրական շարժումը: 

**1860 թվական. «Համազգային ընկերություն» Կ. Պոլսում** 
Տասը տարի անց՝ 1860 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Կոստանդնուպոլսում հիմնվեց «Համազգային ընկերությունը»՝ հայ մեծ լուսավորիչ Միքայել Նալբանդյանի ակտիվ մասնակցությամբ: Այս կազմակերպությունը ծնվեց որպես հայ ժողովրդի կրթական և մշակութային առաջընթացի շարժիչ: Նալբանդյանը, ում սիրտը բաբախում էր ազատության և արդարության գաղափարներով, տեսնում էր հայ ժողովրդի վերածննդի բանալին կրթության և համախմբման մեջ: «Համազգային ընկերությունը» դարձավ մի հարթակ, որտեղ հայ մտավորականները միավորվեցին՝ քննարկելու ազգի ապագան, կրթական ծրագրեր մշակելու և հայկական դպրոցների հիմնումը խթանելու համար: Այս կազմակերպությունը նաև կարևոր դեր խաղաց հայ ազգային գիտակցության արթնացման գործում՝ սերմեր ցանելով ապագա պայքարի համար: 

**1861 թվական. «Քնար հայկական»՝ երաժշտության ձայնը Կ. Պոլսում** 
1861 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Կոստանդնուպոլսում լույս տեսավ «Քնար հայկական» երաժշտական կիսամսյա հանդեսը՝ Գ. Երանյանի, Ն. Թաշճյանի և Տ. Չուխաջյանի խմբագրությամբ: Այս պարբերականը նման էր մի մեղեդու, որն արձագանքում էր հայ ժողովրդի հոգում: «Քնար հայկականը» նվիրված էր հայ երաժշտությանը, մշակույթին և արվեստին՝ դառնալով կարևոր միջոց հայկական երաժշտական ժառանգության պահպանման և տարածման համար: Տիգրան Չուխաջյանը, ով հետագայում հայտնի դարձավ որպես հայ օպերայի հիմնադիր, այս հանդեսի միջոցով ներկայացնում էր իր գաղափարները՝ միավորելով հայ երաժիշտներին և խթանելով արվեստի զարգացումը: Այս պարբերականը հայ մշակույթի մի փոքրիկ, բայց վառ աստղ էր, որն օգնեց պահպանել ազգային երաժշտության հմայքը: 

**1868 թվական. Երևանի գիմնազիայի բացումը** 
1868 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Երևանում բացվեց գիմնազիան՝ մի հաստատություն, որը դարձավ հայ կրթության նոր էջ: Այս օրը հայ ժողովուրդը նշեց որպես գիտելիքի հաղթանակի օր: Գիմնազիան, որը հիմնվել էր ռուսական կայսրության աջակցությամբ, բացեց իր դռները հայ երիտասարդության առաջ՝ առաջարկելով ժամանակակից կրթություն: Այստեղ սովորողները ծանոթանում էին ոչ միայն գիտություններին, այլև հայոց պատմությանը, մշակույթին և լեզվին: Գիմնազիան դարձավ հայ մտավորականության կայացման օրրան՝ դաստիարակելով այնպիսի գործիչների, ովքեր հետագայում կերտեցին Հայաստանի ապագան: Դրա բացումը նշանակալի քայլ էր դեպի հայ ժողովրդի մտավոր վերածնունդ: 

**1886 թվական. Կենտրոնական վարժարանը Կ. Պոլսի Ղալաթիայում** 
1886 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Կոստանդնուպոլսի Ղալաթիա թաղամասում բացվեց Կենտրոնական վարժարանը՝ Մինաս Չերազի տեսչությամբ: Այս վարժարանը դարձավ հայ կրթության մի նոր բաստիոն՝ նպատակ ունենալով երիտասարդներին տալ ժամանակակից և ազգային կրթություն: Չերազը, հայտնի իր հայրենասիրությամբ և լուսավորիչ գործունեությամբ, ջանք չխնայեց վարժարանը դարձնելու մի վայր, որտեղ հայ երիտասարդները կարող էին ձեռք բերել գիտելիքներ և ամրապնդել իրենց ազգային ինքնությունը: Այս հաստատությունը խորհրդանշում էր հայ ժողովրդի ձգտումը դեպի կրթություն՝ նույնիսկ օտար կայսրությունում ապրելու պայմաններում: 

**1920 թվական. Արևելքի ժողովուրդների համագումարը Բաքվում** 
1920 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Բաքվում բացվեց Արևելքի ժողովուրդների առաջին համագումարը, որին մասնակցում էին նաև հայ ներկայացուցիչներ: Այս իրադարձությունը տեղի ունեցավ Խորհրդային Ռուսաստանի աջակցությամբ և նպատակ ուներ միավորել Արևելքի ժողովուրդներին՝ ընդդեմ գաղութային և կայսերապաշտական ճնշումների: Հայ ներկայացուցիչները, որոնք ներկա էին համագումարին, բարձրաձայնեցին հայ ժողովրդի խնդիրները՝ ներառյալ Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած ցեղասպանության հետևանքները: Համագումարը դարձավ հայերի ձայնը միջազգային ասպարեզում հնչեցնելու հարթակ, թեև այն նաև արտացոլում էր խորհրդային քաղաքականության ազդեցությունը: 

Այս իրադարձությունները, որոնք նշանավորվել են սեպտեմբերի 1-ին, նման են հայ ժողովրդի սրտի բաբախյունների՝ յուրաքանչյուրը պատմում է կրթության, մշակույթի և ազգային ոգու պայքարի մասին: Դրանք հիշեցնում են մեզ, որ նույնիսկ ամենամութ ժամանակներում հայ ժողովուրդը գտել է ուժ՝ ստեղծելու, կրթվելու և առաջ գնալու համար: 

—

### Русский

**1 сентября: Памятные вехи армянской культуры и духа** 

История армянского народа — это река, что течет сквозь века, собирая по пути события, которые сформировали нашу идентичность. Первое сентября, казалось бы, обычный день, но для армян он отмечен яркими моментами, которые отозвались в культуре, образовании и национальном самосознании. Давайте отправимся в путешествие по этим страницам истории, чтобы ощутить их живую силу. 

**1850 год: Рождение газеты «Арарат» в Тифлисе** 
В сердце армянской культуры, в Тифлисе, 1 сентября 1850 года вышла в свет газета «Арарат» под редакцией Габриэла Патканяна. Это издание стало голосом армянской интеллигенции, лучом света, пробившим тьму. Молодой и пламенный патриот Патканян поднимал в своих статьях вопросы образования, культуры и общественной жизни. «Арарат» был не просто источником новостей — он стал символом единства армян, мостом к национальному возрождению. На его страницах рождались идеи, которые вдохновляли армянское национально-освободительное движение. 

**1860 год: Основание «Всеармянского общества» в Константинополе** 
Спустя десятилетие, 1 сентября 1860 года, в Константинополе было создано «Всеармянское общество» при активном участии великого просветителя Микаэла Налбандяна. Эта организация родилась как двигатель культурного и образовательного прогресса армян. Налбандян, чьё сердце билось идеями свободы и справедливости, видел в образовании и сплочённости ключ к возрождению нации. Общество стало платформой, где армянские интеллектуалы обсуждали будущее своего народа, разрабатывали образовательные программы и поддерживали создание армянских школ. Оно сыграло ключевую роль в пробуждении национального самосознания, заложив основы для будущей борьбы. 

**1861 год: «Армянская лира» — мелодия Константинополя** 
1 сентября 1861 года в Константинополе начал издаваться музыкальный журнал «Армянская лира» под редакцией Г. Ераняна, Н. Ташчяна и Т. Чухаджяна. Этот журнал был словно мелодия, отзывавшаяся в душе армянского народа. Посвящённый армянской музыке, культуре и искусству, «Армянская лира» стала важным инструментом сохранения и популяризации музыкального наследия. Тигран Чухаджян, будущий основатель армянской оперы, через страницы журнала делился своими идеями, объединяя музыкантов и способствуя развитию искусства. Это издание стало яркой звездой армянской культуры, сохранившей её очарование. 

**1868 год: Открытие гимназии в Ереване** 
1 сентября 1868 года в Ереване открылась гимназия — событие, ставшее триумфом знаний. Эта гимназия, созданная при поддержке Российской империи, распахнула двери для армянской молодёжи, предлагая современное образование. Здесь изучали не только науки, но и армянскую историю, культуру и язык. Гимназия стала колыбелью армянской интеллигенции, воспитавшей деятелей, которые в будущем формировали судьбу Армении. Её открытие стало важным шагом к интеллектуальному возрождению народа. 

**1886 год: Центральное училище в Галате, Константинополь** 
1 сентября 1886 года в районе Галата Константинополя открылось Центральное училище под руководством Минаса Чераза. Это учебное заведение стало новым бастионом армянского образования, нацеленным на воспитание молодёжи в духе национальной идентичности и современных знаний. Чераз, известный своим патриотизмом и просветительской деятельностью, вложил душу в создание училища, где армянская молодёжь могла учиться и укреплять связь со своим народом. Даже в условиях чужой империи это училище стало символом стремления армян к знаниям. 

**1920 год: Первый конгресс народов Востока в Баку** 
1 сентября 1920 года в Баку открылся Первый конгресс народов Востока, в котором участвовали и армянские представители. Поддержанный Советской Россией, конгресс стремился объединить народы Востока в борьбе против колониального и империалистического гнёта. Армянские делегаты подняли вопросы, связанные с трагическими последствиями геноцида в Османской империи. Конгресс стал платформой для армян, чтобы заявить о своих бедах на международной арене, хотя и отражал влияние советской политики. 

Эти события, случившиеся 1 сентября, словно биение сердца армянского народа, рассказывают о его борьбе за культуру, образование и национальный дух. Они напоминают, что даже в самые тёмные времена армяне находили силы творить, учиться и идти вперёд. 



—

### English

**September 1: Milestones of Armenian Culture and Spirit** 

The history of the Armenian people is like a river flowing through the ages, gathering moments that have shaped our identity. September 1, a seemingly ordinary day, is marked by significant events in Armenian culture, education, and national consciousness. Let us journey through time to relive these moments that continue to resonate in the Armenian soul. 

**1850: The Birth of the “Ararat” Newspaper in Tiflis** 
In the heart of Armenian culture, in Tiflis, on September 1, 1850, the newspaper “Ararat” was born under the editorship of Gabriel Patkanyan. This publication became the voice of the Armenian intelligentsia, a beacon piercing the darkness. Young and passionate, Patkanyan used its pages to discuss education, culture, and societal issues. “Ararat” was more than a newspaper—it was a symbol of Armenian unity, a bridge to national revival. Its columns birthed ideas that inspired the Armenian liberation movement. 

**1860: The Founding of the “All-Armenian Society” in Constantinople** 
A decade later, on September 1, 1860, the “All-Armenian Society” was established in Constantinople with the active participation of the great enlightener Mikayel Nalbandian. This organization emerged as a driving force for Armenian cultural and educational progress. Nalbandian, whose heart beat with ideas of freedom and justice, saw education and unity as the keys to national revival. The society became a platform where Armenian intellectuals gathered to discuss their people’s future, develop educational programs, and support the creation of Armenian schools. It played a pivotal role in awakening national consciousness, sowing seeds for future struggles. 

**1861: “Armenian Lyre” — The Melody of Constantinople** 
On September 1, 1861, the musical journal “Armenian Lyre” began publication in Constantinople, edited by G. Yeranyan, N. Tashchyan, and T. Chukhadjyan. Like a melody resonating in the Armenian soul, this journal was dedicated to Armenian music, culture, and art. It became a vital tool for preserving and promoting musical heritage. Tigran Chukhadjyan, later known as the founder of Armenian opera, shared his ideas through its pages, uniting musicians and fostering the development of art. The “Armenian Lyre” was a small but radiant star in Armenian culture, preserving its charm. 

**1868: The Opening of the Yerevan Gymnasium** 
On September 1, 1868, a gymnasium opened in Yerevan—a triumph of knowledge. Established with the support of the Russian Empire, this institution welcomed Armenian youth, offering modern education. Students studied not only sciences but also Armenian history, culture, and language. The gymnasium became a cradle for the Armenian intelligentsia, nurturing figures who would shape Armenia’s future. Its opening was a significant step toward the intellectual revival of the Armenian people. 

**1886: The Central School in Galata, Constantinople** 
On September 1, 1886, the Central School opened in Constantinople’s Galata district under the supervision of Minas Cheraz. This institution became a new bastion of Armenian education, aimed at providing modern and national education to the youth. Cheraz, known for his patriotism and enlightenment efforts, poured his heart into making the school a place where young Armenians could gain knowledge and strengthen their national identity. Even within a foreign empire, the school symbolized the Armenian pursuit of education. 

**1920: The First Congress of the Peoples of the East in Baku** 
On September 1, 1920, the First Congress of the Peoples of the East opened in Baku, with Armenian representatives in attendance. Supported by Soviet Russia, the congress aimed to unite Eastern peoples against colonial and imperialist oppression. Armenian delegates raised issues related to the consequences of the genocide in the Ottoman Empire. The congress provided a platform for Armenians to voice their struggles on the international stage, though it also reflected Soviet political influence. 

These events, marked on September 1, are like the heartbeat of the Armenian people, telling stories of their struggle for culture, education, and national spirit. They remind us that even in the darkest times, Armenians found the strength to create, learn, and move forward. 

—