Արևմտահայ Ռեալիզմի Պայծառ Ձայն

Արփիար Փիլիպպոսի Արփիարյանը ծնվել է 1851 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Սամսունում՝ արևմտահայ արձակագիր, հրապարակախոս, գրական քննադատ և խմբագիր, «Արևելք» և «Մասիս» թերթերի խմբագիր, ով իր շուրջը համախմբել է ռեալիստական ուղղության գրողներին՝

դառնալով «Կարմիր ժամուց», «Ոսկի ապարանջանը», «Դատապարտյալը», «Երազի մը գինը», «Մինչև ե՞րբ» վիպակների և նովելների հեղինակ, որտեղ արծարծել է սոցիալական, բարոյական կարևոր հարցեր, արտահայտել աշխատավորության բողոքը անարդար կարգերի դեմ։ Մահացել է 1908 թվականի փետրվարի 12-ին Կահիրեում՝ կյանքի 57-րդ տարում։ 

Աշակերտել է Ղևոնդ Ալիշանին։ «Արարատյան ընկերություն հայոցի» և «Արևելք» թերթի հիմնադիրներից։ Խմբագրել է «Մասիս», «Հայրենիք», «Նոր կյանք», «Հայ հանդես», «Շիրակ» պարբերականները, երեք տասնամյակ թղթակցել «Մշակին»։ Հայկական ջարդերի տարիներին, խուսափելով թուրք կառավարության հետապնդումներից, 1896 թվականին մեկնել է արտասահման և այնտեղ շարունակել ակտիվ գործունեությունը՝ Եգիպտոսում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում և Շվեյցարիայում հրատարակելով հայերեն լրագրեր, գրելով հրապարակախոսական, գրական և քննադատական երկեր։ Բարձր է գնահատել արևելահայ գրականությունը և ջանքեր թափել արևելահայ և արևմտահայ գրական ուժերին մերձեցնելու համար։ 

Արփիար Արփիարյանը մնաց Սամսունից Կահիրե տանող արևմտահայ ռեալիզմի կամուրջը՝ իր վիպակներով, հոդվածներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին սոցիալական արդարության խորքերով և հայ գրականության գեղեցկությամբ։



### Русский
Яркий голос западноармянского реализма

Арпиар Филиппосович Арпиарян родился 21 декабря 1851 года в Самсуне — западноармянский прозаик, публицист, литературный критик и редактор, редактор газет «Аревелк» и «Масис», вокруг которых пытался объединить писателей реалистического направления, автор романов и новелл «Красный часослов», «Золотой браслет», «Осуждённый», «Цена одного сна», «Доколе?», где поднимал важные социальные и моральные вопросы, выражая протест трудящихся против несправедливых порядков. Умер 12 февраля 1908 года в Каире на 57-м году жизни.

Ученик Гевонда Алишана. Один из основателей «Араратского общества армян» и газеты «Аревелк». Редактировал периодические издания «Масис», «Айреник», «Нор кянк», «Ай андес», «Ширак», три десятилетия сотрудничал с «Мшак». В годы армянских погромов, избегая преследований турецкого правительства, в 1896 году уехал за границу и там продолжил активную деятельность — в Египте, Англии, Франции и Швейцарии издавал армянские газеты, писал публицистические, литературные и критические работы. Высоко ценил восточноармянскую литературу и прилагал усилия для сближения литературных сил восточных и западных армян.

Арпиар Арпиарян остался мостом западноармянского реализма от Самсуна до Каира — своими романами, статьями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами социальной справедливости и красотой армянской литературы.



### English
Bright Voice of Western Armenian Realism

Arpiar Filipposi Arpiaryan was born on December 21, 1851, in Samsun — Western Armenian prose writer, publicist, literary critic, and editor, editor of newspapers *Arevelk* and *Masis*, around which he tried to unite writers of realistic direction, author of novels and novellas *The Red Hours*, *The Golden Bracelet*, *The Condemned*, *The Price of a Dream*, *Until When?*, where he raised important social and moral issues, expressing the protest of the working people against unjust orders. Died on February 12, 1908, in Cairo at the age of 56.

Pupil of Ghevond Alishan. One of the founders of the “Araratian Society of Armenians” and the newspaper *Arevelk*. Edited periodicals *Masis*, *Hayrenik*, *Nor Kyank*, *Hay Handes*, *Shirak*, for three decades collaborated with *Mshak*. During the years of Armenian massacres, avoiding persecution by the Turkish government, in 1896 he went abroad and continued active work there — in Egypt, England, France, and Switzerland publishing Armenian newspapers, writing publicistic, literary, and critical works. Highly valued Eastern Armenian literature and made efforts to bring closer the literary forces of Eastern and Western Armenians.

Arpiar Arpiaryan remained the bridge of Western Armenian realism from Samsun to Cairo — with his novels, articles, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of social justice and the beauty of Armenian literature.