Հայ Բեմանկարչության Կոնստրուկտիվ Լեգենդ

Գեորգի Բոգդանի Յակուլովը (Յակուլյան Գևորգ, Ժորժ Վելիկոլեպնի) մահացել է 1928 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Երևանում՝ կյանքի 44-րդ տարում, թողնելով հետևում 20-րդ դարի սկզբի ամենաթարմ և նորարար բեմանկարչության ժառանգությունը՝ որպես նկարիչ, արվեստի տեսաբան, կոնստրուկտիվիզմի և սինթետիկ թատրոնի նախորդներից մեկը,

«Փոխանակություն», «Արքայադուստր Բրամբիլլա», «Ժիրոֆլե-Ժիրոֆլյա», «Վենետիկի վաճառականը», «Մորգանի խնամին», «Պողպատե ցատկ» բեմադրությունների ձևավորողը։ Ծնվել է 1884 թվականի հունվարի 2 (14)-ին Թիֆլիսում։ 

Սովորել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում (1893–1901) և գեղանկարչության, քանդակագործության ու ճարտարապետության ուսումնարանում (1901–1903)։ 1903 թվականին կամավոր մտել է կովկասյան գունդ, մասնակցել 1904–1905 թվականների ռուս-ճապոնական պատերազմին։ 1910-ականներին Իտալիայում, Ֆրանսիայում և Գերմանիայում շփվել է ժամանակի մեծ արվեստագետների հետ, ուսումնասիրել արվեստի պատմություն, իր տեսական հետևություններն ամփոփել «Երկնագույն արեգակը» հոդվածում (1914)։ 

Յակուլովը համադրել է Արևելքի և Արևմուտքի մշակութային ավանդույթները, մշակել գույների տեղաշարժման, գծի և լույսի փոխհարաբերության տեսություն, որը լայնորեն կիրառել է թատրոնում՝ ստեղծելով կոնստրուկտիվ ոճ։ Հակադրվելով «Միր իսկուստվա» խմբավորմանը՝ ընդգծել է ճարտարապետական դեկորների և գեղանկարչության համադրման անհրաժեշտությունը։ 1918 թվականին մասնակցել է Մոսկվայի հայ դրամատիկական ստուդիայի հիմնադրմանը (դեկորացիոն բաժնի վարիչ), 1919 թվականին Սերգեյ Եսենինի, Ա. Մարիենհոֆի, Վ. Շերշենևիչի հետ ստորագրել է իմաժինիստների առաջին դեկլարացիան։ 

Գեորգի Յակուլովը մնաց Թիֆլիսից Երևան տանող բեմանկարչության կամուրջը՝ իր նորարար տեսություններով, ձևավորումներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական արվեստի խորքերով և կոնստրուկտիվ ոճի գեղեցկությամբ։



### Русский
Конструктивистская легенда армянской сценографии

Георгий Богданович Якулов (Якулян Геворг, Жорж Великолепный) скончался 28 декабря 1928 года в Ереване на 44-м году жизни, оставив после себя наследие одной из самых свежих и новаторских фигур сценографии начала XX века — как художник, теоретик искусства, один из предтеч конструктивизма и синтетического театра, оформитель спектаклей «Обмен» (1918), «Принцесса Брамбилла» (1920), «Жирофле-Жирофля» (1922), «Венецианский купец» (1926), «Ханжум» (1927), «Стальной скок» (1927, Париж). Родился 2 (14) января 1884 года в Тифлисе.

Учился в Лазаревском училище Москвы (1893–1901) и в Училище живописи, ваяния и зодчества (1901–1903). В 1903 добровольцем вступил в кавказский полк, участвовал в русско-японской войне 1904–1905 годов. В 1910-е годы в Италии, Франции и Германии общался с великими художниками эпохи, изучал историю искусства, обобщил свои теоретические выводы в статье «Лазурное солнце» (1914).

Якулов сочетал в своих работах традиции Востока и Запада, разработал теорию перемещения цвета, взаимодействия линии и света, происхождения стилей, широко применил её в театре, создав конструктивный стиль. Противопоставляя себя группе «Мир искусства», подчёркивал необходимость синтеза архитектурных декораций и живописи в сценографии. В 1918 участвовал в создании Московской армянской драматической студии (заведующий декорационным отделом), в 1919 вместе с Сергеем Есениным, А. Мариенгофом, В. Шершеневичем подписал первую декларацию имажинистов.

Георгий Якулов остался мостом сценографии от Тифлиса до Еревана — своими новаторскими теориями, оформлениями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и красотой конструктивного стиля.



### English
Constructivist Legend of Armenian Scenography

Georgy Bogdanovich Yakulov (Yakulyan Gevorg, Georges the Magnificent) died on December 28, 1928, in Yerevan at the age of 44, leaving behind the legacy of one of the freshest and most innovative figures of early 20th-century scenography — as a painter, art theorist, one of the forerunners of constructivism and synthetic theater, designer of the productions *Exchange* (1918), *Princess Brambilla* (1920), *Giroflé-Girofla* (1922), *The Merchant of Venice* (1926), *Khanjum* (1927), *Le Pas d’acier* (1927, Paris). Born on January 2 (14), 1884, in Tiflis.

Studied at the Lazarev Institute in Moscow (1893–1901) and the School of Painting, Sculpture and Architecture (1901–1903). In 1903 voluntarily joined a Caucasian regiment, participated in the Russo-Japanese War of 1904–1905. In the 1910s in Italy, France, and Germany communicated with the great artists of the time, studied art history, summarized his theoretical conclusions in the article *Azure Sun* (1914).

Yakulov combined Eastern and Western cultural traditions in his works, developed a theory of color movement, interaction of line and light, origin of styles, and widely applied it in theater, creating a constructivist style. Opposing the *Mir Iskusstva* group, he emphasized the need for synthesis of architectural decor and painting in scenography. In 1918 participated in the founding of the Moscow Armenian Dramatic Studio (head of the decoration department), in 1919 co-signed the first declaration of imagists with Sergei Yesenin, A. Mariengof, V. Shershenevich.

Georgy Yakulov remained the scenography bridge from Tiflis to Yerevan — with his innovative theories, designs, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and the beauty of the constructivist style.