«Կյանքի և մահվան երգեր»-ի և արևմտահայ գրականության լույսը

Մատթեոս Զարիֆյան ծնվել է 1894 թվականի հունվարի 16-ին Կոստանդնուպոլսի Կետիկ Փաշա թաղամասում՝ հայ արևմտահայ բանաստեղծ, որի կարճ, բայց խորքային ստեղծագործական կյանքը դարձել է 20-րդ դարի սկզբի հայ գրականության ամենավառ էջերից մեկը։ Մահացել է 1924 թվականի ապրիլի 9-ին Կոստանդնուպոլսում՝ ընդամենը 30 տարեկանում։

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Սկյուտար թաղամասում, կրթություն է ստացել Իճատիեի դպրոցում, Պարտիզակի Ռոբերտ քոլեջում և Պերպերյան վարժարանում, որն ավարտել է 1913-ին՝ «Պսակավոր Արվեստ» տիտղոսով։ 1914-ին որպես անգլերենի և մարմնամարզության ուսուցիչ աշխատել է Ադանայի հայկական դպրոցում, սակայն հիվանդության պատճառով տեղափոխվել է Լիբանան։ Զորակոչվել է թուրքական բանակ, սակայն անհաշտության համար դատապարտվել է աքսորի, ապա՝ կալանքի։ Զինադադարից հետո որպես անգլիական բանակի թարգմանիչ մասնակցել է գավառներում հայության բեկորների հավաքման գործին։ 1919–1921 թվականներին աշխատել է Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանում։ Թոքերում բուն դրած ախտը գնալով խորացել է և նրան գամել անկողնուն։

Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են զինադադարից հետո։ 1921-ին լույս է տեսել «Տրտմության և խաղաղության երգեր» ժողովածուն, 1922-ին՝ «Կյանքի և մահվան երգեր»-ը։ 1956-ին Բեյրութում Վահե Վահյանի խմբագրությամբ լույս է տեսել բանաստեղծի ամբողջական երկերի ժողովածուն՝ ներառյալ անտիպ բանաստեղծությունները, օրագրության էջերը, նամակները և արձակի փորձերը։ 1963-ին Երևանում լույս է տեսել հատընտիրը, որը 1981-ին վերահրատարակվել է։

Մատթեոս Զարիֆյանը մնաց Կոստանդնուպոլսի հայ գրականության կարճատև, բայց անմոռանալի աստղը՝ իր տրտմությամբ լի, խորքային և միաժամանակ խաղաղությամբ լցված երգերով ոգեշնչելով սերունդներին արևմտահայ գրականության խորքերով և մահվան առջև կանգնած մարդու հոգու ճշմարտությամբ։

Русский

автор «Песен жизни и смерти» и свет западноармянской литературы

Маттеос Зарифян родился 16 января 1894 года в Константинополе (Кетик-Паша квартал) — армянский западноармянский поэт, чья короткая, но глубокая творческая жизнь стала одной из самых ярких страниц армянской литературы начала XX века. Умер 9 апреля 1924 года в Константинополе в возрасте всего 30 лет.

Родился в Скутари квартале Константинополя, образование получил в Иджатие, Роберт-колледже в Партизаке и школе Перперьян, которую окончил в 1913 году с титулом «Венчанный Искусством». В 1914 году работал учителем английского языка и гимнастики в армянской школе Аданы, но из-за болезни переехал в Ливан. Был призван в турецкую армию, но за неподчинение приговорён к ссылке, затем к длительному заключению. После перемирия в качестве переводчика английской армии участвовал в сборе осколков армянского населения в провинциях. В 1919–1921 годах работал в школе Перперьян в Константинополе. Туберкулёз, поразивший его, прогрессировал и приковал к постели.

Первые стихи опубликованы после перемирия. В 1921 году вышел сборник «Песни печали и мира», в 1922 году — «Песни жизни и смерти». В 1956 году в Бейруте под редакцией Ваге Вагияна вышел полный сборник произведений поэта, включая неизданные стихи, страницы дневника, письма и прозаические опыты. В 1963 году в Ереване вышел избранное, переизданное в 1981 году.

Маттеос Зарифян остался короткой, но незабываемой звездой константинопольской армянской литературы — своими полными печали, глубокими и одновременно мирными песнями, вдохновляя поколения глубинами западноармянской литературы и правдой души человека перед лицом смерти.

English

Author of Songs of Life and Death and Light of Western Armenian Literature

Matteos Zarifyan was born on January 16, 1894, in Constantinople (Ketik-Pasha quarter) — Armenian Western Armenian poet, whose short but profound creative life became one of the brightest pages of Armenian literature at the beginning of the 20th century. Died on April 9, 1924, in Constantinople at the age of only 30.

Born in the Scutari quarter of Constantinople, he received education in Ijatie, Robert College in Partizak, and the Perperyan school, which he graduated in 1913 with the title “Crowned Art”. In 1914 he worked as an English language and gymnastics teacher in an Armenian school in Adana, but due to illness moved to Lebanon. He was drafted into the Turkish army, but for disobedience was sentenced to exile, then to long-term imprisonment. After the armistice, as a translator for the British army, he participated in gathering the remnants of the Armenian population in the provinces. In 1919–1921 he worked at the Perperyan school in Constantinople. Tuberculosis, which struck him, progressed and confined him to bed.

His first poems were published after the armistice. In 1921 the collection “Songs of Sorrow and Peace” was published, in 1922 — “Songs of Life and Death”. In 1956 in Beirut under the editorship of Vahe Vahyan a complete collection of the poet’s works was published, including unpublished poems, diary pages, letters and prose experiments. In 1963 in Yerevan an selected edition appeared, reissued in 1981.

Matteos Zarifyan remained a short but unforgettable star of Constantinople Armenian literature — with his sorrowful, profound and at the same time peaceful songs, inspiring generations with the depths of Western Armenian literature and the truth of the human soul in the face of death.

1. Մատթեոս Զարիֆյան՝ արևմտահայ բանաստեղծ և «Տրտմության և խաղաղության երգեր»-ի հեղինակ / Маттеос Зарифян — западноармянский поэт и автор «Песен печали и мира» / Matteos Zarifyan — Western Armenian Poet and Author of Songs of Sorrow and Peace
2. Մատթեոս Զարիֆյան՝ Կոստանդնուպոլսի կարճատև, բայց անմոռանալի աստղ / Маттеос Зарифян — короткая, но незабываемая звезда Константинополя / Matteos Zarifyan — Short but Unforgettable Star of Constantinople
3. Մատթեոս Զարիֆյան՝ Խարբերդից Կոստանդնուպոլս՝ սփյուռքի ձայնը / Маттеос Зарифян — от Харберда до Константинополя: голос диаспоры / Matteos Zarifyan — From Kharberd to Constantinople: Voice of the Diaspora
4. Մատթեոս Զարիֆյան՝ «Կյանքի և մահվան երգեր»-ի և արևմտահայ գրականության լույսը / Маттеос Зарифян — автор «Песен жизни и смерти» и свет западноармянской литературы / Matteos Zarifyan — Author of Songs of Life and Death and Light of Western Armenian Literature
5. Մատթեոս Զարիֆյան՝ հայ գրականության ողբերգական և խորքային ձայնը / Маттеос Зарифян — трагический и глубокий голос армянской литературы / Matteos Zarifyan — Tragic and Profound Voice of Armenian Literature