Կովկասյան Աղսվանք – Кавказкая Албания – Kavkasian Albania

Կովկասյան Աղվանք Աղուանք – Кавказкая Албания -Caucasian Albania

Կովկասյան Աղսվանք – Кавказкая Албания – Kavkasian Albania

ПОЧЕМУ АЗЕРБАЙДЖАНЦЫ НЕ ПОТОМКИ АЛБАНЦЕВ ?
(հայերեն տեքստը 👇)
1️⃣ ЯЗЫК
Албаны говорили на 26 языках, которые относились к лезгинской группе языков. По аналогии с современным Дагестаном, где живут около 30 народов, говорящих на родственных языках.
Азербайджанцы же говорят на одном из наречий исторического Туркестана, который находился в Средней Азии. И до сих пор в Средней Азии говорят на языках, которые и без переводчика будут понятны каждому азербайджанцу. Особенно туркменский язык, который на 90% идентичен языку азербайджанцев. Это язык Алтайской языковой группы, в которой входит в тюркскую группу, а внутри тюркской группы – в огузскую подгруппу. Огузская подгруппа тюркской группы Алтайской языковой семьи зародилась в 7 веке на территории современного Узбекистана, в долинах рек Сырдарья и Амударья, и вплоть до середины 12 века, кроме этой территории, больше нигде на этом языке не говорили. Естественно, на Кавказе тоже носителей этого языка попросту не было!
2️⃣ ПЕРЕСЕЛЕНИЕ
Первые в истории тюрки-огузы оказались на территории Закавказья лишь во второй половине 12 века. Да и то, это были малые группы эмигрантов из Средней Азии, которые пришли сюда вслед за сельджукскими войсками.
Позже был ещё один поток миграции из Средней Азии, в конце 14 века. Это были огузы, которые пришли в Закавказье вслед за монголами.
Потом был ещё один поток миграции тюрок-огузов в 17 – начале 19 веках. Это были кочевые племена, которые власти Персидской империи целенаправленно переселяли в Закавказье для укрепления там своей власти.
Ну, и последний крупный поток миграции тюрок-огузов в Закавказье был в конце 19 – начале 20 веков. Это были, так называемые, “отходники”, которые уже из Ирана пересекали границу России и обосновывались в Закавказье. Их было 650.000 человек. У них сегодня около 5 млн. потомков, то есть половина всех современных азербайджанцев Закавказья. Среди которых, кстати, семья жены Ильхама Алиева – Мехрибан Алиевой – семья, которая эмигрировала в Закавказье из Ирана в 1911 году.
3️⃣ КАВКАЗСКАЯ АЛБАНИЯ
А теперь посмотрим хронологию Кавказской Албании.
Кавказская Албания прекратила быть независимым государством в 387 году, когда вошла в состав Персии в качества марзпанства.
Само марзпанство Албании было ликвидировано в 640 году, когда оно стало частью Армянского эмирата.
Албанская церковь немного пережила саму Албанию и просуществовала до 701 года, окончательно вернувшись в состав Армянской церкви, от которой она отпочковалась ранее в 550 году.
Таким образом, когда в середине 12 века первые сельджуки пришли в Закавказье, здесь уже 684 года не существовало независимого Албанского государства, 431 год не существовало Албанского марзпанства и 370 лет не существовало албанской церкви.
🔸Карабах (как Нагорный, так и Равнинный) на момент прихода первых сельджуков в 12 веке уже минимум 1400 лет (а по некоторым оценкам – 1800 лет) был населён армянами и говорил на армянском языке.🔸
А территория коренной Албании, которая находилась между рекой Кура и Капийским морем, на момент прихода сельджуков в 12 веке уже почти 200 лет называлась Ширван, управлялась арабской династией и была населена на 1/3 армянами и удинами, 1/3 персами, 1/3 лезгинскими народами, исповедующими ислам, и 1/10 евреями и арабами.
▪️ТО ЕСТЬ, ТЮРКИ НИКОГДА КАВКАЗСКОЙ АЛБАНИИ ДАЖЕ В ГЛАЗА НЕ ВИДЕЛИ. ОНИ ЕЁ ПРОСТО НЕ ЗАСТАЛИ ПО ВРЕМЕНИ▪️
Сегодня в мире насчитывается около 30 млн. азербайджанцев, из которых абсолютное большинство – свыше 20 млн. – живут в разных регионах Ирана: Атропатена, Тегеран, Шираз, Исфахан, Керманшах…
Как мы знаем из истории, албанцы никогда в истории в Иране не жили. А азербайджанцы, живущие в Иране (в отличие, скажем, от тех же армян или грузин, живущих в Иране), никогда в Закавказье не жили и оказались на территории Ирана не из Закавказья, а совершенно из другого региона – Средней Азии, где также албаны никогда в истории не жили. То есть эти 70% азербайджанцев, живущих в Иране, априори никак, при всём желании, не могут быть потомками албан.
4️⃣ ЧЬИ ПОТОМКИ АЗЕРБАЙДЖАНЦЫ ?
А что касается оставшихся 10 млн. азербайджанцев, которые живут в Закавказье или являются выходцами оттуда (как, например, живущие в Москве), то половина из них (≈5 млн.) являются потомками эмигрантов из Ирана конца 19 – начала 20 веков.
Из оставшихся 5млн. (15% народа) более 4-х млн. являются потомками мигрантов из Ирана на рубеже 17-18 веков, когда власти Персии их целенаправленно переселяли на Кавказ.
А из оставшегося 1 млн. основная масса – потомки мигрантов времён монгольских и туркменских нашествий (конец 14 – начало 15 веков) и ЕДИНИЦЫ – потомки сельджукских нашествий 12-13 веков.
ТАК ГДЕ ПОТОМКИ АЛБАН ?
Если даже принять во внимание, что азербайджанцы считают потомками албан тех лезгин, которые в 20 веке были тюркизированы в Азербаджанской ССР, то даже в этом случае их общее число не превышает 300-400 тыс. человек, что составляет всего 1% от общего числа азербайджанского народа.
Но в таком случае, они с таким же успехом могут сказать, что являются потомками цыган-гарачи. И это будет куда более справедливо, так как:
БОЛЕЕ 3 МЛН. ЦЫГАН-ГАРАЧИ ПЕРЕШЛИ НА АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ЯЗЫК И В ПАСПОРТАХ ЗАПИСАЛИСЬ КАК “АЗЕРБАЙДЖАНЦЫ”.
Кристина Петросян
Ред. Ալբերտ Միքայելյան 🔸

---

🔹ԻՆՉՈ՞Ւ ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻՆԵՐՆ ԱԼԲԱՆՆԵՐԻ ԺԱՌԱՆԳՆԵՐԸ ՉԵՆ
1️⃣ ԼԵԶՈՒ
Ալբանները (աղվանները) խոսում էին 26 լեզուներով, որոնք պատկանում էին լեզգիական լեզվախմբին։ Ժամանակակից Դաղստանի նմանությամբ, որտեղ ապրում է մոտ 30 ժողովուրդ, ովքեր խոսում են հարակից լեզուներով։
Ադրբեջանցիները խոսում են պատմական Թուրքեստանի բարբառներից մեկով, որը գտնվում էր Միջին Ասիայում։ Եվ մինչ այժմ Կենտրոնական Ասիայում խոսում են այնպիսի լեզուներով, որոնք նույնիսկ առանց թարգմանչի հասկանալի կլինեն յուրաքանչյուր ադրբեջանցու համար։ Հատկապես՝ թուրքմեներենը, որը 90%-ով նույնական է ադրբեջանցիների լեզվին։ Սա ալթայական լեզվախմբի լեզու է, որը մտնում է թյուրքական խմբի մեջ, իսկ թյուրքական խմբի մեջ՝ օղուզ ենթախմբում։ Ալթայական լեզվաընտանիքի թյուրքական խմբի օղուզ ենթախումբն առաջացել է 7-րդ դարում ժամանակակից Ուզբեկստանի տարածքում՝ Սիրդարյա և Ամուդարյա գետերի հովիտներում, և մինչև 12-րդ դարի կեսերը, բացառությամբ այս տարածքի, այս լեզուն այլ տեղ չի խոսվել: Բնականաբար, Կովկասում նույնպես այս լեզվով խոսողներ ուղղակի չկային։
2️⃣ ՎԵՐԱԲՆԱԿԵՑՈՒՄ
Պատմության մեջ առաջին օղուզ թուրքերն Անդրկովկասի տարածքում հայտնվեցին միայն 12-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Եվ նույնիսկ այն ժամանակ սրանք Կենտրոնական Ասիայից գաղթականների փոքր խմբեր էին, որոնք այստեղ էին եկել սելջուկյան զորքերից հետո։
Հետագայում առաջացավ գաղթի մեկ այլ հոսք Միջին Ասիայից՝ 14-րդ դարի վերջին։ Սրանք մոնղոլներից հետո Անդրկովկաս եկած օղուզներն էին։
Այնուհետև եղավ թուրք օղուզների գաղթի մեկ այլ հոսք 17-19-րդ դարի սկզբին։ Սրանք քոչվոր ցեղեր էին, որոնց Պարսից կայսրության իշխանությունները միտումնավոր վերաբնակեցնում էին Անդրկովկասում՝ իրենց իշխանությունն այնտեղ ամրապնդելու համար։
Դե, Անդրկովկասում թուրք օղուզների վերջին խոշոր միգրացիոն հոսքը եղել է 19-րդ դարավերջին – 20-րդ դարասկզբին։ Սրանք, այսպես կոչված, «օտխոդնիկներն» էին, որոնք Իրանից արդեն հատել էին ռուսական սահմանը և հաստատվել Անդրկովկասում։ Նրանց թիվը 650.000 էր։ Այսօր նրանք ունեն մոտ 5 միլիոն ժառանգ, այսինքն՝ Անդրկովկասի բոլոր ժամանակակից ադրբեջանցիների կեսը։ Նրանց թվում է, ի դեպ, Իլհամ Ալիևի կնոջ՝ Մեհրիբան Ալիեւայի ընտանիքը, 1911 թվականին Իրանից Անդրկովկաս գաղթած ընտանիք։
3️⃣ ԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ԱԼԲԱՆԻԱ (ԱՂՎԱՆՔ)
Իսկ հիմա տեսնենք Կովկասյան Ալբանիայի ժամանակագրությունը։
Կովկասյան Ալբանիան դադարեց անկախ պետություն լինել 387 թ., երբ որպես մարզպանություն մտավ Պարսկաստանի կազմ։ Բուն Ալբանիայի մարզպանությունը վերացվել է 640 թվականին, երբ այն մտել է Հայկական Էմիրության կազմի մեջ։
Ալբանական եկեղեցին փոքր-ինչ երկար է գոյատևել Ալբանիայից և գոյություն է ունեցել մինչև 701 թվականը՝ վերջապես, վերադառնալով հայկական եկեղեցու կազմ, որտեղից և առաջացել է ավելի վաղ՝ 550 թվականին։
Այսպես, երբ 12-րդ դարի կեսերին առաջին սելջուկները եկան Անդրկովկաս, այստեղ 684 տարի չկար անկախ ալբանական պետություն, 431 տարի չկար ալբանական մարզպանություն, 370 տարի չկար ալբանական եկեղեցի։
🔸Ղարաբաղը (և՛ Լեռնային, և՛ Դաշտային) առաջին սելջուկների ժամանման ժամանակ՝ 12-րդ դարում, առնվազն 1400 տարի (և ըստ որոշ հաշվարկների՝ 1800 տարի) եղել է հայերով բնակեցված և խոսել է հայերեն։🔸
Իսկ բուն Ալբանիայի տարածքը, որը գտնվում էր Քուռ գետի և Կասպից ծովի միջև, սելջուկների գալստյան ժամանակ՝ 12-րդ դարում գրեթե 200 տարի կոչվել է Շիրվան, կառավարվել է արաբական դինաստիայի կողմից և եղել է. բնակեցված 1/3-ով հայերով և ուդիներով, 1/3-ը՝ պարսիկներով, 1/3-ը՝ իսլամ դավանող լեզգիներով և 1/10-ով՝ հրեաներով և արաբներով:
▪️ԱՅՍԻՆՔՆ, ԹՈՒՐՔԵՐԸ ԵՐԲԵՔ ԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ԱԼԲԱՆԻԱՆ ԱՆԳԱՄ ԱՉՔՈՎ ՉԵՆ ՏԵՍԵԼ. ՆՐԱՆՔ ՈՒՂՂԱԿԻ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԲԵՐՈՒՄՈՎ ՉԵՆ ՀԱՆԴԻՊԵԼ։▪️
Այսօր աշխարհում կա մոտ 30 միլիոն ադրբեջանցի, որոնց ճնշող մեծամասնությունը՝ ավելի քան 20 միլիոնն ապրում է Իրանի տարբեր շրջաններում՝ Ատրպատականում, Թեհրանում, Շիրազում, Սպահանում, Քերմանշահում…
Ինչպես գիտենք պատմությունից, ալբանացիները պատմության ընթացքում երբեք Իրանում չեն ապրել։ Իսկ Իրանում ապրող ադրբեջանցիները (ի տարբերություն, ասենք, Իրանում ապրող նույն հայերի կամ վրացիների) երբեք չեն ապրել Անդրկովկասում, և հայտնվել են Իրանում ոչ թե Անդրկովկասից, այլ բոլորովին այլ տարածաշրջանից՝ Կենտրոնական Ասիայից, որտեղ, նույնպես, ալբանացիները երբեք չեն ապրել։ Այսինքն՝ Իրանում ապրող ադրբեջանցիների այս 70%-ն ապրիորի, ոչ մի կերպ, ցանկության դեպքում, նույնիսկ, չեն կարող լինել ալբանացիների ժառանգներ։
4️⃣ Ո՞ՒՄ ԺԱՌԱՆԳՆԵՐՆ ԵՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻՆԵՐԸ
Ինչ վերաբերում է մնացած 10 միլիոն ադրբեջանցիներին, ովքեր ապրում են Անդրկովկասում կամ գաղթել են այնտեղից (ինչպես, օրինակ, ապրում են Մոսկվայում), ապա նրանց կեսը (≈5 միլիոն) 19-րդ դարավերջի – 20-րդ դարասկզբի Իրանից գաղթածների ժառանգներ են։
Մնացած 5 միլիոնի (ժողովրդի 15%-ը) ավելի քան 4 միլիոնը 17-18-րդ դարերի վերջին Իրանից եկած գաղթականների ժառանգներն են, երբ պարսկական իշխանությունները միտումնավոր նրանց վերաբնակեցնում էին Կովկաս։
Իսկ մնացած 1 միլիոնից հիմնական մասը մոնղոլների և թուրքմենների արշավանքների ժամանակաշրջանի գաղթականների ժառանգներն են (14-րդ դարավերջ – 15-րդ դարասկիզբ), և ՀԱՏ ՈՒ ԿԵՆՏԵՐԸ՝ 12-13-րդ դարերի սելջուկյան արշավանքների հետնորդներն են։
ՈՒՐԵՄՆ ԷԼ ԻՆՉՊԵ՞Ս ԵՆ ԱԼԲԱՆԱՑԻՆԵՐԻ ԺԱՌԱՆԳՆԵՐԸ։
Եթե նույնիսկ հաշվի առնենք, որ ադրբեջանցիներն ալբանացիների ժառանգներ են համարում 20-րդ դարում Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում թուրքացած լեզգիներին, ապա նույնիսկ այս դեպքում նրանց ընդհանուր թիվը չի գերազանցում 300-400 հազարը, ինչը, ընդամենը, Ադրբեջանցիների ընդհանուր թվի 1%-ն է։
Բայց այդ դեպքում նրանք նույն հաջողությամբ կարող են ասել, որ գնչու-ղարաչիների ժառանգներն են։ Եվ դա կլինի շատ ավելի արդար, քանի որ՝
ԱՎԵԼԻ ՔԱՆ 3 ՄԼՆ. ԳՆՉՈՒ-ՂԱՐԱՉԻ ԱՆՑԵԼ Է ԱԴՐԲԵՋԱՆԵՐԵՆԻՆ, ԵՎ ԱՆՁՆԱԳՐԵՐՈՎ ԳՐԱՆՑՎԱԾ Է ՈՐՊԵՍ «ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻՆԵՐ»։
Քրիստինա Պետրոսյան
Թարգմանեց և խմբ.՝ Ալբերտ Միքայելյանը

БЕСПРИСТРАСТНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ИСТОРИИ СТРАНЫ АЛУАНК