1837  թվականի դեկտեմբերի 5-ին Թիֆլիսում մահացել է լեզվաբան Շաան Ջրպետյանը՝( Շան Հակոբ Սարգիս)։

1798  նշանակվել է  աշխատելու Փարիզի  Թագավորական գրադարանում:  Նույն թվականին նա հիմնադրել է Փարիզի Ecole Supérieure de l’Orientales հայոց լեզվի ամբիոնը և այնտեղ հայերեն դասավանդել 1799-1801 թվականներին, իսկ վերջապես սկսել է դասավանդել հայոց լեզու և հայագիտական առարկաներ 1811-1826 թվականներին հայկական դպրոցում։ հիմնադրել է, որտեղ Հայագիտության մեջ առաջին քայլերն արել են ապագա ականավոր հայագետները։
Չնայած Շահան Ջրպետյանի լեզվաբանական հայացքները մեծ մասամբ սխալ են, ստուգաբանությունները հիմնված են պատահական նմանությունների վրա և առանձին գիտական արժեք չեն ներկայացնում, այնուամենայնիվ, նա որոշակի դրական դեր է խաղացել Եվրոպայում հայոց լեզվի ուսումնասիրության և հայագիտության դասավանդման գործում՝ որպես առանձին առարկա։ գիտական առարկան բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, նրա շնորհիվ Ֆրանսիան տրամադրեց կառավարության աջակցությունը։

5 декабря 1837 года в Тбилиси скончался лингвист Шаан Джрпетян (Шан Акоп Саргис).- В 1798 году он завязал личное знакомство с Наполеоном Бонапартом и по его приглашению поселился во Франции  получив назначение на работу в королевскую библиотеку Парижа.  В том же году он основал кафедру армянского языка в Высшей школе живых восточных языков в Париже и преподавал там армянский язык в 1799-1801 годах и, наконец, начал преподавать армянский язык и арменологические предметы в 1811-1826 годах в основанной им армянской школе, где первые шаги в арменоведении сделали будущие видные арменоведы.
Хотя лингвистические взгляды Шаана Джрпетяна во многом ошибочны, этимологии основаны на случайных сходствах и не представляют отдельной научной ценности, тем не менее он сыграл определенную положительную роль в изучении армянского языка в Европе и преподавании арменоведения как отдельного научного предмета в высших учебных заведениях чему благодаря ему Франция оказала государственное содействие.

On December 5, 1837, linguist Shaan Jrpetyan (Shan Hakob Sargis) died in Tbilisi. – In 1798, he made personal acquaintance with Napoleon Bonaparte and, at his invitation, settled in France, receiving an appointment to work in the royal library of Paris. In the same year, he founded the department of Armenian language at the Higher School of Living Oriental Languages in Paris and taught Armenian there in 1799-1801 and, finally, began teaching Armenian language and Armenological subjects in 1811-1826 at the Armenian school he founded, where the first steps in Armenology were taken by future prominent Armenologists.  Although Shahan Jrpetyan’s linguistic views are largely erroneous, his etymologies are based on random similarities and do not represent any separate scientific value, he nevertheless played a certain positive role in the study of the Armenian language in Europe and the teaching of Armenology as a separate scientific subject in higher education institutions, thanks to which France provided state assistance.

Le 5 décembre 1837, le linguiste Shaan Jrpetyan (Shan Hakob Sargis) décède à Tbilissi. En 1798, il fait la connaissance personnelle de Napoléon Bonaparte et, à son invitation, s’installe en France et est affecté à la bibliothèque royale. Paris.   La même année, il fonde la chaire de langue arménienne à l’Ecole Supérieure de l’Orientales de Paris et y enseigne l’arménien de 1799 à 1801, et commence finalement à enseigner la langue arménienne et les matières arménologiques en 1811-1826 à l’école arménienne. il a fondé, où les premiers pas dans les études arméniennes ont été faits par de futurs arménologues éminents.
Bien que les vues linguistiques de Shahan Jrpetyan soient largement erronées, les étymologies sont basées sur des similitudes aléatoires et ne représentent pas une valeur scientifique distincte. Néanmoins, il a joué un certain rôle positif dans l’étude de la langue arménienne en Europe et dans l’enseignement des études arméniennes en tant que discipline distincte. matière scientifique dans les établissements d’enseignement supérieur, grâce à lui la France a apporté une aide gouvernementale.

Խորեն Սարգսի Սարգսյանը ծնվել է 1891 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Շուշիում՝ հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1964, առանց ատենախոսության պաշտպանության), պրոֆեսոր (1967), ՀՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934), ով իր կյանքը նվիրել է հայ հին և նոր գրականության խորքերի ուսումնասիրությանը

Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն (1943–1947), հայ հին գրականության սեկտորի վարիչ (1947–1970) և Նալբանդյանի, Չարենցի, Տերյանի, Շանթի, Սայաթ-Նովայի ստեղծագործության անգերազանցելի հետազոտող։ Մահացել է 1970 թվականի ապրիլի 4-ին Երևանում՝ կյանքի 79-րդ տարում։ 

1917 թվականին ավարտել Պետրոգրադի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետը, 1921 թվականին տեղափոխվել Երևան, աշխատել Հայաստանի գիտական ինստիտուտում, թանգարանում, ԵՊՀ-ում, Աբեղյանի անվան ինստիտուտում։ Հեղինակել է «Վահան Տերյան» (1926), «Լևոն Շանթ» (1930), «Նալբանդյանի գրական ստեղծագործությունը» (1960), «Ստեփան Զորյան» (1960), «Սայաթ-Նովա» (1963), «Տասնամյակների միջով» (1966) գրքերը։ 

Խորեն Սարգսյանը մն մնաց Շուշիից Երևան տանող գրականագիտական կամուրջը՝ իր գրքերով, դասախոսություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և հին ժառանգության պահպանմամբ։

—

### Русский
Хранитель армянской древней литературы

Хорен Саргси Саргсян родился 2 декабря 1891 года в Шуши — армянский литературовед, доктор филологических наук (1964, без защиты диссертации), профессор (1967), заслуженный деятель науки АрмССР (1961), член Союза писателей СССР (1934), посвятивший жизнь изучению армянской древней и новой литературы, став директором Института литературы им. М. Абегяна (1943–1947), заведующим сектором древней армянской литературы (1947–1970) и непревзойдённым исследователем творчества Налбандяна, Чаренца, Теряна, Шанта, Саят-Новы. Умер 4 апреля 1970 года в Ереване на 79-м году жизни.

В 1917 окончил историко-филологический факультет Петроградского университета, в 1921 переехал в Ереван, работал в Научном институте Армении, музее, ЕГУ, Институте литературы им. Абегяна. Автор книг «Ваган Терян» (1926), «Левон Шант» (1930), «Литературное творчество Налбандяна» (1960), «Степан Зорян» (1960), «Саят-Нова» (1963), «Через десятилетия» (1966).

Хорен Саргсян остался литературоведческим мостом от Шуши до Еревана — своими книгами, лекциями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и сохранением древнего наследия.

—

### English
Guardian of Ancient Armenian Literature

Khoren Sargsi Sargsyan was born on December 2, 1891, in Shushi — Armenian literary scholar, Doctor of Philology (1964, without dissertation defense), professor (1967), Honored Scientist of the Armenian SSR (1961), member of the USSR Writers’ Union (1934), who devoted his life to studying ancient and modern Armenian literature, becoming director of the M. Abeghyan Institute of Literature (1943–1947), head of the ancient Armenian literature sector (1947–1970), and unparalleled researcher of Nalbandyan, Charents, Teryan, Shant, Sayat-Nova. Died on April 4, 1970, in Yerevan at the age of 78.

In 1917 graduated from the history-philology faculty of Petrograd University, moved to Yerevan in 1921, worked at the Armenian Scientific Institute, museum, YSU, Abeghyan Institute of Literature. Author of *Vahan Teryan* (1926), *Levon Shant* (1930), *Nalbandyan’s Literary Work* (1960), *Stepan Zoryan* (1960), *Sayat-Nova* (1963), *Through Decades* (1966).

Khoren Sargsyan remained the literary bridge from Shushi to Yerevan — with his books, lectures, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian literature and preservation of ancient heritage.

—

Մանուել (Մատաթիա) Քաջունին մահացել է 1903 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Կոստանդնուպոլսում՝ կյանքի 80-րդ տարում, թողնելով հետևում հայ գիտության և կրթության անգերազանցելի ժառանգություն՝ որպես Մխիթարյան միաբանության անդամ (1843), Կ. Պոլսի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի տնօրեն (1883-ից), «Բազմավեպ»-ի խմբագրի տեղակալ, իտալական Ասպետական խաչի ասպետ (1897) և հայկական գիտական տերմինաբանության հիմնադիր։

Ծնվել է 1823 թվականի օգոստոսի 11-ին Կոստանդնուպոլսում։ Ավարտել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանը։ 1848-1851 թվականներին եղել «Բազմավեպ»-ի խմբագրի տեղակալ բնական գիտությունների գծով։ 

Հեղինակել է «Արդի լեզուագիտութիւնը» (հ. 1, 1903), «Գիրք գրելու արուեստը» (1898), եռահատոր «Պատկերազարդ բնական պատմութիւն» (1897) դասագիրքը, «Ազգաբանութիւն ազնուական զարմին Տիւզեանց» (1890), «Հայերէն լեզուի ուղղագրութեան խնդիրը» (1910), «Գրիգոր Մագիստրոսի «Գամագտականի» ամբողջական լուծումը» (1912)։ Կատարել է թարգմանություններ, անդրադարձել ազգագրությանը։ 

Մանուել Քաջունին մնաց Կոստանդնուպոլսից Վենետիկ տանող գիտական կամուրջը՝ իր դասագրքերով, տերմինաբանությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գիտության խորքերով և կրթության գեղեցկությամբ։

—

### Русский
Венецианский отец армянской науки и образования

Мануэл (Мататия) Каджуни скончался 1 декабря 1903 года в Константинополе на 81-м году жизни, оставив неоценимое наследие армянской науки и образования как член Мхитарянской конгрегации (1843), директор Мурад-Рафаэлянской школы в Константинополе (с 1883), заместитель редактора «Базмавеп» по естественным наукам (1848–1851), кавалер итальянского Рыцарского креста (1897) и основоположник армянской научной терминологии. Родился 11 августа 1823 года в Константинополе. Окончил венскую Мурад-Рафаэлянскую школу.

Автор «Современной лингвистики» (т. 1, 1903), «Искусства письма» (1898), трёхтомного иллюстрированного учебника «Естественная история» (1897), «Этнографии знатного рода Тюзян» (1890), «Проблема орфографии армянского языка» (1910), «Полное решение “Гамагтакана” Григора Магистроса» (1912). Занимался переводами, этнографией.

Мануэл Каджуни остался научным мостом от Константинополя до Венеции — своими учебниками, терминологией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской науки и красотой образования.

—

### English
Venetian Father of Armenian Science and Education

Manuel (Matathia) Kajuni passed away on December 1, 1903, in Constantinople at the age of 80, leaving an invaluable legacy in Armenian science and education as a member of the Mekhitarist Congregation (1843), director of the Murad-Raphael School in Constantinople (from 1883), deputy editor of *Bazmavep* for natural sciences (1848–1851), holder of the Italian Knight’s Cross (1897), and founder of Armenian scientific terminology. Born on August 11, 1823, in Constantinople. Graduated from the Murad-Raphael School in Venice.

Authored *Modern Linguistics* (vol. 1, 1903), *The Art of Writing* (1898), three-volume illustrated *Natural History* textbook (1897), *Ethnography of the Noble Tyuzian Family* (1890), *The Issue of Armenian Orthography* (1910), *Complete Solution to Grigor Magistros’s “Gamagtakan”* (1912). Engaged in translations and ethnography.

Manuel Kajuni remained the scholarly bridge from Constantinople to Venice — with his textbooks, terminology, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian science and the beauty of education.

—

1960 թվականի նոյեմբերի 30-ին Երևանում տեղի ունեցավ Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Հեղափոխության Պետական Թանգարանի (այժմ՝ Հայաստանի Պատմության Թանգարան) հանդիսավոր բացումը: Այս իրադարձությունը նշանակալի էր խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքում՝ խորհրդանշելով հեղափոխական ավանդույթների պահպանումը և 1917-1920 թվականների իրադարձությունների հիշողությունը:

Թանգարանը բացվեց Երևանի կենտրոնում՝ Նալբանդյան փողոցում, և դարձավ Հայաստանի խորհրդային պատմության կարևորագույն կենտրոններից մեկը:

**Նախապատմություն** 
Թանգարանի ստեղծման գաղափարը ծնվել էր 1950-ական թվականներին՝ Խորհրդային Միության ղեկավարության կողմից հեղափոխական ժառանգության պահպանման շրջանակներում: 1958 թվականին ընդունվեց որոշում՝ ստեղծել հատուկ թանգարան, որը կպահպանի 1917-1920 թվականների հեղափոխական իրադարձությունների վկայությունները: Թանգարանի շենքը նախագծվել էր ճարտարապետներ Ռաֆայել Իսրայելյանի և Բաղդասար Արզումանյանի կողմից՝ խորհրդային ճարտարապետության ոճով: Շինարարությունը տևեց 1958-1960 թվականները, և բացմանը ներկա էին ՀԽՍՀ ղեկավարներ, կուսակցական գործիչներ և մշակութային վետերաններ:

**Բացման արարողություն** 
Նոյեմբերի 30-ի արարողությունը տեղի ունեցավ մեծ հանդիսավորությամբ: Թանգարանը բացեց ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահը, և ելույթներ ունեցան կուսակցական ղեկավարներ: Առաջին ցուցադրությունները ներառում էին 1917 թվականի հեղափոխության փաստաթղթեր, Ստեփան Շահումյանի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի և այլ բոլշևիկների անձնական իրեր, ինչպես նաև հայկական կոմունաների պատմությունը: Թանգարանը դարձավ կրթական կենտրոն՝ այցելուներին ծանոթացնելով խորհրդային Հայաստանի հիմնադրմանը:

**Նշանակություն և ժառանգություն** 
Թանգարանը խորհրդանշում էր խորհրդային իշխանության ամրապնդումը Հայաստանում և հեղափոխական գաղափարների տարածումը: Այն պահպանում էր հազարավոր ցուցանմուշներ՝ փաստաթղթեր, լուսանկարներ և իրեր: Անկախության շրջանում թանգարանը վերանվանվեց Հայաստանի Պատմության Թանգարան և շարունակում է գործել՝ արտացոլելով հայկական պատմության բոլոր շրջանները: Որպես հայ պատմաբան, ես տեսնում եմ այստեղ խորհրդային ժառանգության և հայկական ինքնության խառնուրդը:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 1960 թ. նոյեմբերի 30
– **Վայր**: Երևան, Նալբանդյան փողոց
– **Ճարտարապետներ**: Ռաֆայել Իսրայելյան, Բաղդասար Արզումանյան
– **Ներկայիս անվանում**: Հայաստանի Պատմության Թանգարան

(Աղբյուրներ՝ Հայաստանի Պատմության Թանգարանի արխիվներ, ՀԽՍՀ մամուլ):

—

### Русская версия

Рождение Музея: Хранитель Армянского Наследия

30 ноября 1960 года в Ереване состоялось торжественное открытие Государственного музея Революции Армянской ССР (ныне Музей истории Армении). Это событие стало значимым в культурной жизни советской Армении, символизируя сохранение революционных традиций и памяти о событиях 1917–1920 годов. Музей открылся в центре Еревана на улице Налбандяна и стал одним из важнейших центров советской истории Армении.

**Предыстория** 
Идея создания музея возникла в 1950-х годах в рамках политики сохранения революционного наследия в СССР. В 1958 году было принято решение о специальном музее, посвящённом событиям 1917–1920 годов. Здание спроектировали архитекторы Рафаэл Исраелян и Багдасар Арзуманян в советском стиле. Строительство длилось 1958–1960 годы, а на открытии присутствовали руководители АрмССР, партийные деятели и культурные ветераны.

**Церемония открытия** 
Церемония 30 ноября прошла с большим торжеством. Музей открыл председатель Верховного Совета АрмССР, выступили партийные лидеры. Первые экспозиции включали документы революции 1917 года, личные вещи Степана Шаумяна, Александра Мясникяна и других большевиков, а также историю армянских коммун. Музей стал образовательным центром, знакомящим посетителей с основанием советской Армении.

**Значение и наследие** 
Музей символизировал укрепление советской власти в Армении и распространение революционных идей. Он хранил тысячи экспонатов — документы, фотографии и предметы. В независимой Армении музей переименован в Музей истории Армении и продолжает работу, отражая все периоды армянской истории. Как армянский историк, я вижу в нём смешение советского наследия и армянской идентичности.

**Краткие факты**
– **Дата**: 30 ноября 1960 г.
– **Место**: Ереван, улица Налбандяна
– **Архитекторы**: Рафаэл Исраелян, Багдасар Арзуманян
– **Современное название**: Музей истории Армении

(Источники: Архивы Музея истории Армении, пресса АрмССР).

—

### English Version

A New Page in Yerevan’s History: Museum Celebration

On November 30, 1960, the State Museum of the Revolution of the Armenian SSR (now the History Museum of Armenia) was solemnly opened in Yerevan. This event was significant in the cultural life of Soviet Armenia, symbolizing the preservation of revolutionary traditions and the memory of the events of 1917–1920. The museum opened in central Yerevan on Nalbandyan Street and became one of the key centers of Soviet Armenian history.

**Background** 
The idea of the museum emerged in the 1950s as part of the USSR’s policy to preserve revolutionary heritage. In 1958, a decision was made to create a dedicated museum for the events of 1917–1920. The building was designed by architects Rafael Israyelyan and Baghdasar Arzumanyan in the Soviet style. Construction lasted from 1958 to 1960, and the opening was attended by ArmSSR leaders, party officials, and cultural veterans.

**Opening Ceremony** 
The ceremony on November 30 was grand. The museum was opened by the Chairman of the Supreme Soviet of ArmSSR, with speeches by party leaders. The first exhibitions featured documents from the 1917 revolution, personal belongings of Stepan Shaumyan, Alexander Myasnikyan, and others, as well as the history of Armenian communes. The museum became an educational center introducing visitors to the founding of Soviet Armenia.

**Significance and Legacy** 
The museum symbolized the consolidation of Soviet power in Armenia and the spread of revolutionary ideas. It housed thousands of exhibits — documents, photographs, and artifacts. In independent Armenia, it was renamed the History Museum of Armenia and continues to operate, reflecting all periods of Armenian history. As an Armenian historian, I see in it a blend of Soviet legacy and Armenian identity.

**Key Facts**
– **Date**: November 30, 1960
– **Location**: Yerevan, Nalbandyan Street
– **Architects**: Rafael Israyelyan, Baghdasar Arzumanyan
– **Current Name**: History Museum of Armenia

(Sources: Archives of the History Museum of Armenia, ArmSSR press).

—

Մկրտիչ Հայրապետի Ավգերյանը ծնվել է 1762 թվականի նոյեմբերի 22-ին Անկարայում, Օսմանյան կայսրություն։ Հայ մեծագույն աստվածաբան, լեզվաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ, Մխիթարյան միաբանության խորհրդական (30 տարի) և ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի), ով իր 92-ամյա կյանքով դարձել է հայագիտության և գրաբարի անմահ պահապանը՝ հեղինակելով «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (1836–1837) կոթողական բառարանը և «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց» 12-հատորյա աշխատությունը։

1774 թվականին մտել է Սուրբ Ղազար վանք, ձեռնադրվել հոգևորական։ Իբրև աստվածաբան հայտնի է «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց» (1810–1815) 12-հատորով, որի 12-րդ հատորը՝ «Մնացորդք Վարուց Սրբոց» (1815), աշխարհում առաջին հայկական սրբանունների այբբենական բառարանն է։ Գրել է «Բարի խորհուրդներ» (1809), «Դեղ կենաց» (1810) կրոնաբարոյախոսական գրքերը։ Թարգմանել է լատիներենից գրաբար՝ Հեթում պատմիչի «Պատմութիւն թաթարաց» (1842), Կիկերոնի, Սենեկայի, Գրիգոր Մեծի երկերը։ Գրաբարից լատիներեն՝ Փիլոն Ալեքսանդրացու ճառերը և Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոն»-ը (1818), որի հունարեն բնագիրը կորած է։ Համահեղինակել է Գ. Ավետիքյանի և Խ. Սյուրմելյանի հետ «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (հ. 1–2, 1836–1837)՝ ավելի քան 40 000 բառով, և «Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի» (1846, 1865)։ Մահացել է 1854 թվականի մարտի 3-ին Վենետիկում՝ թաղվել Սուրբ Ղազար կղզում։ Մկրտիչ Ավգերյանը հայ լեզվի և հոգևոր ժառանգության անգերազանցելի պահապանն է՝ իր բառարաններով, թարգմանություններով և սրբերի վարքերով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գրաշարի խորությամբ և Մխիթարյան նվիրումով։

—

### Русский
Бессмертный хранитель грабара, Автор Нового словаря армянского языка

Мкртич Айрапетович Авгерян родился 11 (22) ноября 1762 года в Анкаре, Османская империя. Величайший армянский богослов, лингвист-лексикограф, переводчик, советник Мхитарянской конгрегации (30 лет) и её генеральный настоятель (20 лет), который за 92 года жизни стал бессмертным хранителем арменистики и грабара, автором монументального словаря «Новый словарь армянского языка» (1836–1837) и 12-томного «Полного жития и мученичества святых». В 1774 году вступил в монастырь Сан-Ладзаро, рукоположён в духовный сан. Как богослов известен 12-томным «Полным житием святых» (1810–1815), 12-й том которого — «Остатки житий святых» (1815) — первый в мире алфавитный словарь армянских святых. Написал «Добрые советы» (1809), «Лекарство жизни» (1810). Перевёл с латинского на грабар: «Историю татар» Хетума (1842), произведения Цицерона, Сенеки, Григория Великого. С грабара на латиницу: речи Филона Александрийского и «Хроникон» Евсевия Кесарийского (1818), греческий оригинал которого утерян. Соавтор (с Г. Аветикяном и Х. Сюрмеляном) «Нового словаря армянского языка» (тт. 1–2, 1836–1837, более 40 000 слов) и «Карманного словаря армянского языка» (1846, 1865). Умер 3 марта 1854 года в Венеции, похоронен на Сан-Ладзаро. Мкртич Авгерян — непревзойдённый хранитель армянского языка и духовного наследия, вдохновляющий поколения глубиной армянской письменности и мхитарянской преданностью.

—

### English
Author of New Dictionary of the Armenian Language Immortal Guardian of Classical Armenian

Mkrtich Hayrapetovich Avgerian was born on November 11 (22), 1762, in Ankara, Ottoman Empire. The greatest Armenian theologian, linguist-lexicographer, translator, advisor to the Mekhitarist Congregation (30 years) and its abbot general (20 years), who over 92 years became the immortal guardian of Armenian studies and Classical Armenian, authoring the monumental *New Dictionary of the Armenian Language* (1836–1837) and the 12-volume *Complete Lives and Martyrdoms of the Saints*. In 1774 entered the San Lazzaro monastery, ordained as a priest. As a theologian renowned for the 12-volume *Complete Lives of the Saints* (1810–1815), whose 12th volume — *Remains of the Lives of Saints* (1815) — is the world’s first alphabetical dictionary of Armenian saints. Wrote moral-theological works *Good Counsels* (1809) and *Medicine of Life* (1810). Translated from Latin to Classical Armenian: Hetum’s *History of the Tartars* (1842), works by Cicero, Seneca, Gregory the Great. From Classical Armenian to Latin: Philo of Alexandria’s orations and Eusebius of Caesarea’s *Chronicle* (1818), whose Greek original is lost. Co-author (with G. Avetikyan and Kh. Siurmelyan) of *New Dictionary of the Armenian Language* (vols. 1–2, 1836–1837, over 40,000 entries) and *Pocket Dictionary of the Armenian Language* (1846, 1865). Died on March 3, 1854, in Venice, buried on San Lazzaro. Mkrtich Avgerian remains the unparalleled guardian of the Armenian language and spiritual heritage, inspiring generations with the depth of Armenian letters and Mekhitarist devotion.

—

Ռոբերտ Արշակի Աթայանը ծնվել է 1915 թվականի նոյեմբերի 20-ին Թեհրանում, Իրան՝ հայ երաժշտագետ, կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից, բանաստեղծ Արշակ Աթայանի որդին, Ռաֆայել և Արմեն Աթայանների եղբայրը։ Մահացել է 1994 թվականի մարտի 4-ին Լոս Անջելեսում՝ թաղված Երևանում։

1941 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, 1944 թվականից դասավանդել նույն կոնսերվատորիայում՝ երաժշտության տեսության ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր 1977 թվականից։ 

Ուսումնասիրել է հայկական ժողովրդական և միջնադարյան երաժշտությունը, խազային նոտագրությունը, կազմել և խմբագրել Կոմիտասի երկերի ակադեմիական հրատարակությունը, գրել կամերային գործիքային և վոկալ երկեր, մշակել ժողովրդական, գուսանական և միջնադարյան մեղեդիներ։ Հեղինակել է «Թումանյանի ստեղծագործական լաբարատորիան» (1973), «Գրականությունը և ժամանակը» (1980), «Գեղարվեստական մտածողության հետքերով» (1985), «Հայ պատմավեպի պոետիկան» (1987), «Մարդը V դարի գրականության մեջ» (1994), «Գրականության տեսություն» (1998), «Տեքստաբանություն» (2000), «Նորագույն գրականության զարգացման միտումները» (2003), «Նարեկացու Մատյանը» (2004), «Հնի և նորի զուգահեռներում» (2008)։ 

Ռոբերտ Աթայանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող երաժշտագիտական կամուրջը՝ իր Կոմիտասյան նվիրումով, խմբագրական աշխատանքով և անսահման գիտելիքով ոգեշնչելով սերունդներին հայ երաժշտության խորքերով և Կոմիտասի ժառանգության պահպանմամբ։

—

### Русский
Исследователь хазовой нотации Редактор академического издания Комитаса

Роберт Аршакович Атаян родился 20 ноября 1915 года в Тегеране, Иран — армянский музыковед, композитор, заслуженный деятель искусств АрмССР (1961), член Союза писателей СССР с 1958 года, сын поэта Аршака Атаяна, брат Рафаэля и Армена Атаянов. Умер 4 марта 1994 года в Лос-Анджелесе, похоронен в Ереване. В 1941 окончил Ереванскую государственную консерваторию им. Комитаса, с 1944 преподавал там же — заведующий кафедрой теории музыки, профессор с 1977 года.

Исследовал армянскую народную и средневековую музыку, хазовую нотацию, составил и редактировал академическое издание произведений Комитаса, написал камерно-инструментальные и вокальные произведения, обработал народные, гусанские и средневековые мелодии. Автор книг «Творческая лаборатория Туманяна» (1973), «Литература и время» (1980), «По следам художественного мышления» (1985), «Поэтика армянского исторического романа» (1987), «Человек в литературе V века» (1994), «Теория литературы» (1998), «Текстология» (2000), «Тенденции развития новейшей литературы» (2003), «Книга скорби Нарекаци» (2004), «В параллелях старого и нового» (2008).

Роберт Атаян остался музыковедческим мостом от Тегерана до Еревана — своим комитасянским посвящением, редакторской работой и безграничными знаниями, вдохновляя поколения глубинами армянской музыки и сохранением наследия Комитаса.

—

### English
Researcher of Khaz Notation Editor of Komitas Academic Edition

Robert Arshaki Atayan was born on November 20, 1915, in Tehran, Iran — Armenian musicologist, composer, Honored Artist of the Armenian SSR (1961), member of the USSR Writers’ Union since 1958, son of poet Arshak Atayan, brother of Raphael and Armen Atayan. Died on March 4, 1994, in Los Angeles, buried in Yerevan. In 1941 graduated from Yerevan Komitas State Conservatory, from 1944 taught there — head of music theory department, professor since 1977.

Studied Armenian folk and medieval music, khaz notation, compiled and edited the academic edition of Komitas’s works, wrote chamber instrumental and vocal pieces, arranged folk, gusans, and medieval melodies. Author of *Tumanyan’s Creative Laboratory* (1973), *Literature and Time* (1980), *Traces of Artistic Thinking* (1985), *Poetics of the Armenian Historical Novel* (1987), *Man in 5th-Century Literature* (1994), *Theory of Literature* (1998), *Textology* (2000), *Trends in Modern Literature Development* (2003), *Narekatsi’s Book of Lamentations* (2004), *Parallels of Old and New* (2008).

Robert Atayan remained the musicological bridge from Tehran to Yerevan — with his Komitas dedication, editorial work, and boundless knowledge, inspiring generations with the depths of Armenian music and preservation of Komitas’s legacy.

—

Զավեն Վասիլի Ավետիսյանը ծնվել է 1933 թվականի նոյեմբերի 16-ին Խաշթառակ գյուղում (Իջևանի շրջան)՝ հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1980), ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրով խրախուսված (2013)։

1951–1956 թթ. սովորել է Չերնիգովի ռազմաօդային ուսումնարանում, ծառայել Լենինգրադում որպես օդաչու, 1958 թվականին զորացրվել։ 1963 թվականին ավարտել ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը, աշխատել հայրենի գյուղի դպրոցում որպես ուսուցիչ։ 1966–1969 թթ.՝ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ 1969 թվականին պաշտպանել «Թումանյանի գեղարվեստական մտածողության հարցերը» թեմայով թեկնածուական ատենախոսություն։ 1974 թվականից՝ ինստիտուտի տեսության բաժնի ավագ գիտաշխատող։ 

Հեղինակել է «Թումանյանի ստեղծագործական լաբարատորիան» (1973), «Գեղարվեստական մտածողության հետքերով» (1985), «Հայ պատմավեպի պոետիկան» (1987), «Մարդը V դարի գրականության մեջ» (1994), «Գրականության տեսություն» (1998), «Տեքստաբանություն» (2000), «Նորագույն գրականության զարգացման միտումները» (2003), «Նարեկացու Մատյանը» (2004), «Հնի և նորի զուգահեռներում» (2008) գրքերը։ 

Զավեն Ավետիսյանը մնաց Խաշթառակից Երևան տանող գրական հետքը՝ իր ատենախոսություններով, գրքերով, դասախոսություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին Թումանյանի, Նարեկացու և հայ գրականության խորքերով։

—

### Русский
Автор «Книги скорби Нарекаци»*От лётчика до учёного

Завен Васильевич Аветисян родился 16 ноября 1933 года в селе Хаштарак (Иджеванский район) — армянский литературовед, доктор филологических наук, профессор, член Союза писателей СССР (1980), награждён благодарностью премьер-министра РА (2013). В 1951–1956 учился в Черниговском высшем авиационном училище, служил лётчиком в Ленинграде, демобилизован в 1958. В 1963 окончил филологический факультет ЕГУ, работал учителем армянского языка и литературы в родном селе. В 1966–1969 — аспирантура Института литературы им. М. Абегяна. В 1969 защитил кандидатскую диссертацию «Вопросы художественного мышления Туманяна». С 1974 — старший научный сотрудник отдела теории института.

Автор книг «Творческая лаборатория Туманяна» (1973), «По следам художественного мышления» (1985), «Поэтика армянского исторического романа» (1987), «Человек в литературе V века» (1994), «Теория литературы» (1998), «Текстология» (2000), «Тенденции развития новейшей литературы» (2003), «Книга скорби Нарекаци» (2004), «В параллелях старого и нового» (2008).

Завен Аветисян остался литературным следом от Хаштарака до Еревана — своими диссертациями, книгами, лекциями и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами Туманяна, Нарекаци и армянской литературы.

—

### English
Author of Narekatsi’s Book of Lamentations*From Pilot to Scholar

Zaven Vasili Avetisyan was born on November 16, 1933, in Khashtarak village (Ijevan district) — Armenian literary scholar, Doctor of Philological Sciences, professor, member of the USSR Writers’ Union (1980), awarded the RA Prime Minister’s commendation (2013). Studied at Chernihiv Higher Aviation School (1951–1956), served as a military pilot in Leningrad, demobilized in 1958. Graduated from YSU’s Faculty of Philology in 1963, taught Armenian language and literature in his native village. Postgraduate studies at M. Abeghyan Institute of Literature (1966–1969). In 1969 defended his candidate dissertation *Issues of Tumanyan’s Artistic Thinking*. Since 1974 — senior researcher in the theory department of the institute.

Authored *Tumanyan’s Creative Laboratory* (1973), *Traces of Artistic Thinking* (1985), *Poetics of the Armenian Historical Novel* (1987), *Man in 5th-Century Literature* (1994), *Theory of Literature* (1998), *Textology* (2000), *Trends in the Development of Modern Literature* (2003), *Narekatsi’s Book of Lamentations* (2004), *In Parallels of Old and New* (2008).

Zaven Avetisyan remained the literary trace from Khashtarak to Yerevan — with his dissertations, books, lectures, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Tumanyan, Narekatsi, and Armenian literature.

—

Գաբրիել Գևորգի Մենևիշյանը (Բյուզանդ) մահացել է 1936 թվականի նոյեմբերի 14-ին Նովի Սադում՝ կյանքի 72-րդ տարում, թողնելով հետևում Մխիթարյան միաբանության անգերազանցելի ժառանգություն՝ որպես լեզվաբան, հայագետ, «Հանդես ամսօրյա»-ի խմբագիր (1895–1898), Կ. Պոլսի Մխիթարյան դպրոցի տնօրեն և ուսուցիչ։

Ծնվել է 1864 թվականի ապրիլի 3 (15)-ին Ստամբուլում։ 1878 թվականին մեկնել է Վիեննա, 1882 թվականին դարձել Մխիթարյան միաբանության անդամ, 1887 թվականին՝ քահանա։ 1886–1889 թթ. դասախոսել է միաբանության դպրոցում, 1889–1892 թթ.՝ Զմյուռնիայում, 1892–1913 թթ.՝ Կ. Պոլսում։ 1913 թվականին ուղարկվել է Նովի Սադ՝ միաբանության տնտեսական գործերը տնօրինելու։ 

Քննել է հայերեն բառերի ծագումնաբանությունը, ոսկեդարյան հայերենի և աշխարհաբարի քերականությունն ու ուղղագրությունը։ Հեղինակել է «Արդի լեզուագիտութիւնը» (հ. 1, 1903), «Գիրք գրելու արուեստը» (1898), եռահատոր «Պատկերազարդ բնական պատմութիւն» (1897) դասագիրքը, «Ազգաբանութիւն ազնուական զարմին Տիւզեանց» (1890), «Հայերէն լեզուի ուղղագրութեան խնդիրը» (1910), «Գրիգոր Մագիստրոսի «Գամագտականի» ամբողջական լուծումը» (1912)։ Կատարել է թարգմանություններ, անդրադարձել ազգագրությանը։ 

Գաբրիել Մենևիշյանը մնաց Ստամբուլից Նովի Սադ տանող լեզվական կամուրջը՝ իր գրքերով, դասագրքերով, խմբագրական աշխատանքով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայերենի խորքերով և Մխիթարյան գիտական ոգով։

—

### Русский
Неугасающий хранитель армянского языка

Габриэл Георгиевич Меневишян (Бюзанд) скончался 14 ноября 1936 года в Нови-Саде на 73-м году жизни, оставив неизгладимое наследие Мхитарянской конгрегации как лингвист, арменист, редактор журнала «Хандес амсоря» (1895–1898), директор и учитель Константинопольской мхитарянской школы. Родился 3 (15) апреля 1864 года в Стамбуле. В 1878 году уехал в Вену, в 1882 стал членом конгрегации, в 1887 — священником. В 1886–1889 преподавал в школе конгрегации, в 1889–1892 — в Измире, в 1892–1913 — в Константинополе. В 1913 отправлен в Нови-Сад для управления экономическими делами конгрегации.

Исследовал этимологию армянских слов, грамматику и орфографию классического армянского и ашхарабара. Автор «Современной лингвистики» (т. 1, 1903), «Искусства письма» (1898), трёхтомного иллюстрированного учебника «Естественная история» (1897), «Этнографии знатного рода Тюзян» (1890), «Проблема орфографии армянского языка» (1910), «Полное решение “Гамагтакана” Григора Магистроса» (1912). Занимался переводами, этнографией.

Габриэл Меневишян остался языковым мостом от Стамбула до Нови-Сада — своими книгами, учебниками, редакторской работой и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского языка и мхитарянским научным духом.

—

### English
Undying Guardian of the Armenian Language

Gabriel Gevorgovich Menevishyan (Byuzand) passed away on November 14, 1936, in Novi Sad at the age of 72, leaving an indelible legacy for the Mekhitarist Congregation as a linguist, Armenologist, editor of *Handes Amsorya* (1895–1898), director and teacher of the Constantinople Mekhitarist school. Born on April 3 (15), 1864, in Istanbul. In 1878 went to Vienna, joined the congregation in 1882, ordained priest in 1887. Taught at the congregation’s school (1886–1889), in Smyrna (1889–1892), Constantinople (1892–1913). In 1913 sent to Novi Sad to manage the congregation’s economic affairs.

Studied the etymology of Armenian words, grammar and orthography of Classical Armenian and vernacular. Authored *Modern Linguistics* (vol. 1, 1903), *The Art of Writing* (1898), three-volume illustrated *Natural History* textbook (1897), *Ethnography of the Noble Tyuzian Family* (1890), *The Issue of Armenian Orthography* (1910), *Complete Solution to Grigor Magistros’s “Gamagtakan”* (1912). Engaged in translations and ethnography.

Gabriel Menevishyan remained the linguistic bridge from Istanbul to Novi Sad — with his books, textbooks, editorial work, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of the Armenian language and Mekhitarist scholarly spirit.

—

Արքմենիկ Հրայրի Նիկողոսյանը ծնվել է 1979 թվականի նոյեմբերի 14-ին Ծովակ գյուղում (Վարդենիսի շրջան, այժմ՝ Գեղարքունիքի մարզ)։ Հայ գրականագետ, խմբագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (2008), Հայաստանի գրողների միության անդամ (2007), երիտասարդական բաժանմունքի նախագահ (2006), «Անտարես» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր (2011), Մովսես Խորենացու մեդալակիր (2017)։ 

Ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը (բակալավր՝ 2001, մագիստր՝ 2003), ասպիրանտուրա՝ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում։ 2001 թվականից դասավանդել է Վարդենիսի մանկավարժական ինստիտուտում, 2004–2005 թթ.՝ «Գրական թերթ»-ի գրաքննադատության բաժնի վարիչ, 2005 թվականից՝ Երևանի Մաշտոցի անվան համալսարանում։ 2008 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ 

2008 թվականին պաշտպանել է «Առաքել Դավրիժեցու «Պատմությունը» իբրև գրական երկ» թեմայով ատենախոսություն։ Հեղինակել է «Գրառումներ ընթացքից» (2007), «Առաքել Դավրիժեցու Պատմությունն իբրև գրական երկ» (2012), «Խոսքի տարածությունը» (2015) գրքերը։ Խմբագրել է Աշոտ Գաբրիելյանի, Ռոման Կյուրեղյանի, Հասմիկ Սիմոնյանի, Արեգ Ազատյանի, Գուրգեն Խանջյանի, Մհեր Բեյլերյանի, Կարեն Անտաշյանի, Հրաչյա Սարիբեկյանի, Նառա Վարդանյանի գրքերը և «18-33. արդի հայ արձակ» անթոլոգիան։ 

Արքմենիկ Նիկողոսյանը մնաց Ծովակից Երևան տանող գրական կամուրջը՝ իր ատենախոսություններով, հոդվածներով, խմբագրական աշխատանքով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և խոսքի տարածությամբ։

—

### Русский

Исследователь Аракела Даврижеци: Кавалер медали Мовсеса Хоренаци

Аркменик Грайрович Никогосян родился 14 ноября 1979 года в селе Цовак (Варденисский район, ныне Гегаркуникская область). Армянский литературовед, редактор, кандидат филологических наук (2008), член Союза писателей Армении (2007), председатель молодёжного отделения (2006), главный редактор издательства «Антарес» (2011), кавалер медали Мовсеса Хоренаци (2017).

Окончил филологический факультет ЕГУ (бакалавр — 2001, магистр — 2003), аспирантуру Института литературы им. М. Абегяна. С 2001 года преподавал в Варденисском педагогическом институте, в 2004–2005 — заведующий отделом литературной критики газеты «Грakan терт», с 2005 — в Университете им. Маштоца в Ереване. С 2008 — старший научный сотрудник Института литературы НАН РА.

В 2008 защитил диссертацию «“История” Аракела Даврижеци как литературное произведение». Автор книг «Записи по ходу» (2007), «“История” Аракела Даврижеци как литературное произведение» (2012), «Пространство слова» (2015). Редактировал книги Ашота Габриеляна, Романа Кюрегяна, Асмик Симонян, Арега Азатяна, Гургена Ханджяна, Мгера Бейлеряна, Карена Анташяна, Грача Сарибекяна, Нары Варданян и антологию «18-33. Современная армянская проза».

Аркменик Никогосян остался литературным мостом от Цовака до Еревана — своими диссертациями, статьями, редакторской работой и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и пространством слова.

—

### English

Researcher of Arakel Davrizhetsi: Movses Khorenatsi Medal Recipient

Arkmnik Hrayri Nikogosyan was born on November 14, 1979, in Tsovak village (Vardenis district, now Gegharkunik Province). Armenian literary scholar, editor, Candidate of Philological Sciences (2008), member of the Writers’ Union of Armenia (2007), chairman of its youth section (2006), chief editor of Antares Publishing House (2011), recipient of the Movses Khorenatsi Medal (2017).

Graduated from YSU’s Faculty of Philology (BA 2001, MA 2003), postgraduate studies at M. Abeghyan Institute of Literature. Since 2001 taught at Vardenis Pedagogical Institute, 2004–2005 headed literary criticism section of *Grakan Tert*, since 2005 lectures at Mashtots University in Yerevan. Since 2008 — senior researcher at the Institute of Literature, NAS RA.

In 2008 defended his dissertation *“History” by Arakel Davrizhetsi as a Literary Work*. Author of *Notes Along the Way* (2007), *“History” by Arakel Davrizhetsi as a Literary Work* (2012), *The Space of the Word* (2015). Edited books by Ashot Gabrielyan, Roman Kyureghyan, Hasmik Simonyan, Areg Azatyan, Gurgen Khanjyan, Mher Beyleryan, Karen Antashyan, Hrachya Saribekyan, Nara Vardanyan, and the anthology *18-33. Modern Armenian Prose*.

Arkmnik Nikogosyan remains the literary bridge from Tsovak to Yerevan — with his dissertations, articles, editorial work, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian literature and the expanse of the word.

—

Գևորգ Հյուրմյուզյանը (Հյուրմյուզ) ծնվել է 1797 թվականի նոյեմբերի 11-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն։ Հայ մեծ թարգմանիչ, եկեղեցական, կրթական և մշակութային գործիչ, Մխիթարյան միաբանության անդամ (1819), աբբահայր (1846), ով իր 79-ամյա կյանքով դարձել է XIX դարի հայ մտավորականության կամուրջը դեպի եվրոպական լուսավորության աշխարհ՝ առաջին անգամ հայերեն ներմուծելով համաշխարհային պատմության և դրամատուրգիայի գլուխգործոցները։ Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյան վարժարանում։

Մինչև 1848 թվականը հայկաբանություն է դասավանդել Կ. Պոլսի և Վենետիկի Մխիթարյան վարժարաններում։ Եղբոր՝ Էդուարդ Հյուրմյուզյանի հետ թարգմանել է Շառլ Ռոլենի «Հնախօսութիւն» (հատոր 1-6, 1825–1829)՝ առաջին անգամ հայ ընթերցողին ներկայացնելով Հին Եգիպտոսի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Հունաստանի և Մակեդոնիայի պատմությունը։ Թարգմանել է Պիեռ Կոռնելի «Պոլիկտոս վկա Հայկազն» (1858), Ժան Ռասինի «Գոթողիա» (1862), Պիետրո Մետաստազիոյի «Թեմիստոկլես» (1886, «Բազմավեպ») չափածո ողբերգությունները, գրել կատակերգություններ։ Նրա թարգմանությունները դարձել են հայ գրական լեզվի զարգացման հիմնասյուն՝ հարստացնելով արևմտահայերենը եվրոպական գրականության լավագույն նմուշներով։ Մահացել է 1876 թվականի ապրիլի 11-ին Վենետիկում՝ թաղվել Սուրբ Ղազար կղզում։ Գևորգ Հյուրմյուզյանը մնաց Մխիթարյան թարգմանչական դպրոցի փայլուն շարունակողը՝ իր աշխատանքով բացելով հայ ընթերցողի աչքերը համաշխարհային մշակույթի գանձարանի առջև և ոգեշնչելով սերունդներին գիտելիքի ու գրականության անսահման սիրով։

—

### Русский
Золотые ворота армянского перевода Европейские ворота армянской драматургии

Геворг Хюрмюзян (Хюрмюз) родился 11 ноября 1797 года в Константинополе, Османская империя. Великий армянский переводчик, церковный, образовательный и культурный деятель, член Мхитарянской конгрегации (1819), аббат-отец (1846), который за 79 лет жизни стал мостом армянской интеллигенции XIX века к европейскому Просвещению, впервые представив на армянском шедевры мировой истории и драматургии. Учился в Мхитарянской школе Венеции. До 1848 года преподавал арменистику в константинопольской и венецианской мхитарянских школах. Вместе с братом Эдуардом Хюрмюзяном перевёл «Древнюю историю» Шарля Роллена (тт. 1–6, 1825–1829), впервые познакомив армянского читателя с историей Древнего Египта, Ассирии, Вавилона, Мидии, Персии, Греции и Македонии. Перевёл «Полиевкта, мученика Армянского» Пьера Корнеля (1858), «Готолию» Жана Расина (1862), «Фемистокла» Пьетро Метастазио (1886, «Базмавеп»), писал комедии. Его переводы стали основой развития армянского литературного языка, обогатив западноармянский лучшими образцами европейской литературы. Умер 11 апреля 1876 года в Венеции, похоронен на Сан-Ладзаро. Геворг Хюрмюзян остался блестящим продолжателем мхитарянской переводческой школы, открыв армянскому читателю сокровищницу мировой культуры и вдохновив поколения безграничной любовью к знанию и литературе.

—

### English
European Gate of Armenian Drama Author of Armenian Ancient History

Gevorg Hyurmyuzyan (Hyurmuz) was born on November 11, 1797, in Constantinople, Ottoman Empire. Outstanding Armenian translator, churchman, educator, and cultural figure, member of the Mekhitarist Congregation (1819), abbot-father (1846), who over 79 years became the bridge of 19th-century Armenian intelligentsia to European Enlightenment, introducing for the first time in Armenian the masterpieces of world history and drama. Studied at the Mekhitarist school in Venice. Until 1848 taught Armenian studies in Constantinople and Venice Mekhitarist schools. Together with his brother Eduard Hyurmyuzyan, translated Charles Rollin’s *Ancient History* (vols. 1–6, 1825–1829), first presenting to Armenian readers the history of Ancient Egypt, Assyria, Babylon, Media, Persia, Greece, and Macedonia. Translated Pierre Corneille’s *Polyeuctes, Armenian Martyr* (1858), Jean Racine’s *Athaliah* (1862), Pietro Metastasio’s *Themistocles* (1886, *Bazmavep*), and wrote comedies. His translations became the cornerstone of Armenian literary language development, enriching Western Armenian with the finest European literary models. Died on April 11, 1876, in Venice, buried on San Lazzaro. Gevorg Hyurmyuzyan remains a brilliant continuer of the Mekhitarist translation school, opening the treasury of world culture to Armenian readers and inspiring generations with boundless love for knowledge and literature.

—