Թանգարանի Ծնունդ՝ Հայկական Ժառանգության Պահապան

1960 թվականի նոյեմբերի 30-ին Երևանում տեղի ունեցավ Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Հեղափոխության Պետական Թանգարանի (այժմ՝ Հայաստանի Պատմության Թանգարան) հանդիսավոր բացումը: Այս իրադարձությունը նշանակալի էր խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքում՝ խորհրդանշելով հեղափոխական ավանդույթների պահպանումը և 1917-1920 թվականների իրադարձությունների հիշողությունը:

Թանգարանը բացվեց Երևանի կենտրոնում՝ Նալբանդյան փողոցում, և դարձավ Հայաստանի խորհրդային պատմության կարևորագույն կենտրոններից մեկը:

**Նախապատմություն** 
Թանգարանի ստեղծման գաղափարը ծնվել էր 1950-ական թվականներին՝ Խորհրդային Միության ղեկավարության կողմից հեղափոխական ժառանգության պահպանման շրջանակներում: 1958 թվականին ընդունվեց որոշում՝ ստեղծել հատուկ թանգարան, որը կպահպանի 1917-1920 թվականների հեղափոխական իրադարձությունների վկայությունները: Թանգարանի շենքը նախագծվել էր ճարտարապետներ Ռաֆայել Իսրայելյանի և Բաղդասար Արզումանյանի կողմից՝ խորհրդային ճարտարապետության ոճով: Շինարարությունը տևեց 1958-1960 թվականները, և բացմանը ներկա էին ՀԽՍՀ ղեկավարներ, կուսակցական գործիչներ և մշակութային վետերաններ:

**Բացման արարողություն** 
Նոյեմբերի 30-ի արարողությունը տեղի ունեցավ մեծ հանդիսավորությամբ: Թանգարանը բացեց ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահը, և ելույթներ ունեցան կուսակցական ղեկավարներ: Առաջին ցուցադրությունները ներառում էին 1917 թվականի հեղափոխության փաստաթղթեր, Ստեփան Շահումյանի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի և այլ բոլշևիկների անձնական իրեր, ինչպես նաև հայկական կոմունաների պատմությունը: Թանգարանը դարձավ կրթական կենտրոն՝ այցելուներին ծանոթացնելով խորհրդային Հայաստանի հիմնադրմանը:

**Նշանակություն և ժառանգություն** 
Թանգարանը խորհրդանշում էր խորհրդային իշխանության ամրապնդումը Հայաստանում և հեղափոխական գաղափարների տարածումը: Այն պահպանում էր հազարավոր ցուցանմուշներ՝ փաստաթղթեր, լուսանկարներ և իրեր: Անկախության շրջանում թանգարանը վերանվանվեց Հայաստանի Պատմության Թանգարան և շարունակում է գործել՝ արտացոլելով հայկական պատմության բոլոր շրջանները: Որպես հայ պատմաբան, ես տեսնում եմ այստեղ խորհրդային ժառանգության և հայկական ինքնության խառնուրդը:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 1960 թ. նոյեմբերի 30
– **Վայր**: Երևան, Նալբանդյան փողոց
– **Ճարտարապետներ**: Ռաֆայել Իսրայելյան, Բաղդասար Արզումանյան
– **Ներկայիս անվանում**: Հայաստանի Պատմության Թանգարան

(Աղբյուրներ՝ Հայաստանի Պատմության Թանգարանի արխիվներ, ՀԽՍՀ մամուլ):

—

### Русская версия

Рождение Музея: Хранитель Армянского Наследия

30 ноября 1960 года в Ереване состоялось торжественное открытие Государственного музея Революции Армянской ССР (ныне Музей истории Армении). Это событие стало значимым в культурной жизни советской Армении, символизируя сохранение революционных традиций и памяти о событиях 1917–1920 годов. Музей открылся в центре Еревана на улице Налбандяна и стал одним из важнейших центров советской истории Армении.

**Предыстория** 
Идея создания музея возникла в 1950-х годах в рамках политики сохранения революционного наследия в СССР. В 1958 году было принято решение о специальном музее, посвящённом событиям 1917–1920 годов. Здание спроектировали архитекторы Рафаэл Исраелян и Багдасар Арзуманян в советском стиле. Строительство длилось 1958–1960 годы, а на открытии присутствовали руководители АрмССР, партийные деятели и культурные ветераны.

**Церемония открытия** 
Церемония 30 ноября прошла с большим торжеством. Музей открыл председатель Верховного Совета АрмССР, выступили партийные лидеры. Первые экспозиции включали документы революции 1917 года, личные вещи Степана Шаумяна, Александра Мясникяна и других большевиков, а также историю армянских коммун. Музей стал образовательным центром, знакомящим посетителей с основанием советской Армении.

**Значение и наследие** 
Музей символизировал укрепление советской власти в Армении и распространение революционных идей. Он хранил тысячи экспонатов — документы, фотографии и предметы. В независимой Армении музей переименован в Музей истории Армении и продолжает работу, отражая все периоды армянской истории. Как армянский историк, я вижу в нём смешение советского наследия и армянской идентичности.

**Краткие факты**
– **Дата**: 30 ноября 1960 г.
– **Место**: Ереван, улица Налбандяна
– **Архитекторы**: Рафаэл Исраелян, Багдасар Арзуманян
– **Современное название**: Музей истории Армении

(Источники: Архивы Музея истории Армении, пресса АрмССР).

—

### English Version

A New Page in Yerevan’s History: Museum Celebration

On November 30, 1960, the State Museum of the Revolution of the Armenian SSR (now the History Museum of Armenia) was solemnly opened in Yerevan. This event was significant in the cultural life of Soviet Armenia, symbolizing the preservation of revolutionary traditions and the memory of the events of 1917–1920. The museum opened in central Yerevan on Nalbandyan Street and became one of the key centers of Soviet Armenian history.

**Background** 
The idea of the museum emerged in the 1950s as part of the USSR’s policy to preserve revolutionary heritage. In 1958, a decision was made to create a dedicated museum for the events of 1917–1920. The building was designed by architects Rafael Israyelyan and Baghdasar Arzumanyan in the Soviet style. Construction lasted from 1958 to 1960, and the opening was attended by ArmSSR leaders, party officials, and cultural veterans.

**Opening Ceremony** 
The ceremony on November 30 was grand. The museum was opened by the Chairman of the Supreme Soviet of ArmSSR, with speeches by party leaders. The first exhibitions featured documents from the 1917 revolution, personal belongings of Stepan Shaumyan, Alexander Myasnikyan, and others, as well as the history of Armenian communes. The museum became an educational center introducing visitors to the founding of Soviet Armenia.

**Significance and Legacy** 
The museum symbolized the consolidation of Soviet power in Armenia and the spread of revolutionary ideas. It housed thousands of exhibits — documents, photographs, and artifacts. In independent Armenia, it was renamed the History Museum of Armenia and continues to operate, reflecting all periods of Armenian history. As an Armenian historian, I see in it a blend of Soviet legacy and Armenian identity.

**Key Facts**
– **Date**: November 30, 1960
– **Location**: Yerevan, Nalbandyan Street
– **Architects**: Rafael Israyelyan, Baghdasar Arzumanyan
– **Current Name**: History Museum of Armenia

(Sources: Archives of the History Museum of Armenia, ArmSSR press).

—