Հնագետների վերջին հայտնագործությունները կարող են մեզ թույլ տալ վերաշարադրել Հին աշխարհի պատմությունը: Եզակի արտեֆակտները հաստատում են հին աղբյուրների վկայությունն այն մասին, որ գիտելիքը Հայաստանից մինչև Միջագետք է տարածվել առնվազն հինգ ոլորտներում՝ շինարարություն, մետալուրգիա, հացի մշակություն, այգեգործություն, գինեգործություն Շենգավիթի պեղումների ժամանակ (մ.թ.ա. 4-3 հազար) հայտնաբերված եզակի արտեֆակտներ: հաստատել, որ Հայաստանը մետալուրգիայի, ոսկերչության, գինեգործության և ձիաբուծության ծննդավայրն է։ Այս ամենը վկայում է, որ մ.թ.ա 4-3 հզ. ե. Հայաստանը բարձր զարգացած պետություն էր, բացառիկ մշակույթի կրող։ Այս եզրակացությանն են հանգել մի խումբ հնագետներ, որոնք ուսումնասիրում են այս հնագույն քաղաքը։

ՊԵՂՈՒՄՆԵՐՆ ԱՆՑԿԱՑՎՈՒՄ Է ՀԱՅ-ԱՄԵՐԻԿԱԿԱՆ ՀՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՐՇԱՀԱՎԱՔԸ։ Օրինակ, Շենգավիթի տարածքում հայտնաբերված ապակե ուլունքները որակով գերազանցում են եգիպտականներին։ Իսկ հայտնաբերված ձիու ոսկորների թիվը գերազանցեց հետազոտողների բոլոր ակնկալիքները: Այս առիթով գերմանացի պալեոզոոլոգ Հանս Պետեր Վերտմանը ասաց, որ ամբողջ Հին Արևելքում այդքան ձի չի տեսել։ «Արհեստանոցներում հայտնաբերվել են հսկայական քանակությամբ քարե գործիքներ, իսկ հայտնաբերված պղնձի արտադրության ապացույցները թույլ են տալիս դատել, որ Հայաստանում հաստատվել է երկաթի համակարգված արտադրություն»,- ասաց թղթակիցը։ ՀՀ մշակույթի նախարարությանն առընթեր պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական ​​ինստիտուտի «ԳԱ» տնօրեն Հակոբ ՍԻՄՈՆՅԱՆՆ ու հավելեց, որ սա միայն սկիզբն է, մեզ սպասվում են դեռ շատ անակնկալներ.

Արագած լեռան հարավային լանջերին, այն տարածքում, որը հնագույն ժամանակներից կոչվում էր Նավեր, 1975 թվականին հայտնաբերվեցին հնագույն նեկրոպոլիսներ (Ներքին Նավեր՝ ստորին գերեզմաններ և Վերին Նավեր՝ վերին գերեզմաններ)։ Գտածոն անմիջապես գրավել է հնագետների ուշադրությունը։ Պարզ դարձավ, թե որտեղից է այս տարածքի անվանումը։ «Նավ» կամ «նավ» շատ հին եվրոպական լեզուներով նշանակում է ոչ միայն նավ, այլև գերեզման: Ըստ երևույթին, հին ժամանակներում այս հայեցակարգը կապված էր ոչ միայն ծովային ճանապարհորդության հետ: Այն նաև սուրբ նշանակություն ուներ՝ նավերը մահացածների հոգիները տեղափոխում էին անդրշիրիմյան կյանք: Նման «նավերի» մի ամբողջ «նավատորմը» աշխարհին բացահայտեց անհայտ փաստերի այնպիսի առատություն, որ ուղղակի ապշեցրեց հետազոտողներին: Թմբերը թվագրվում են մ.թ.ա. 3-2 հզ. Դա հաստատվել է արտեֆակտների ռադիոածխածնային անալիզների շարքով, որոնք իրականացվել են Գերմանիայի և ԱՄՆ-ի լաբորատորիաներում։

Ներքին Նավերը բարձրաստիճան անձանց թաղումն է, Վերինը` գյուղացիների: Վերին գերեզմաններում պեղվել է 7 հազար քառակուսի մետր տարածք։ մ, որտեղ հայտնաբերվել են հասարակ մարդկանց 70 թումբ, Ստորին գերեզմաններում պեղվել են միայն 8 իշխանական թմբերը։ Հայ-ամերիկյան հնագիտական ​​արշավախմբի կազմում 2009-2012թթ. Պատմական գիտությունների թեկնածու Հակոբ Սիմոնյանը հետազոտել է այս եզակի վայրը։ «Հավաքված նյութը մեզ թույլ է տալիս պնդել, որ Հայաստանը հնդեվրոպական քաղաքակրթության նախնիների տունն է,- ասում է Հակոբ Սիմոնյանը,- Սրանք ամենահին թաղումներ են, որտեղ արձանագրված են արիական ապրելակերպի, արիական մտածողության մասին Այն ժամանակվա համար եզակի արտադրության ապացույցներ Գտածոները տեղափոխում են քաղաքակրթությունների նոր մակարդակի մեկնաբանություն»:
ԱՅՐՎԱԾ ՎԱՅՐՈՒՄ հայտնաբերվել են շատ ոսկյա զարդեր, զենքեր, հարգված կենդանիների ոսկորներ և գեղեցիկ զարդարված սև և կարմիր հղկված սափորներ։ Սա այդ ժամանակաշրջանի թաղումներին բնորոշ «ավանդական» հավաքածու է։ Այնուամենայնիվ, սենսացիոն գտածոները առանձնացնում են այս նեկրոպոլիսը նմանատիպերից: Դարերի ընթացքում պահպանված այս պատգամը բավարար պատկերացում է տալիս հին հայկական քաղաքակրթության դերի և նշանակության մասին։ Այս թաղումները բոլոր առումներով համապատասխանում են արիական (հնդեվրոպական) գաղափարներին։ Թաղման ծեսը շատ բարդ էր. «Այստեղ մենք տեսնում ենք բոլոր տեսակի հնդեվրոպական թաղումներ՝ դիակիզում (բարձրաստիճան անձինք), դիակները կրծում են հատուկ վարժեցված շների կողմից (թագավորի գործակիցները) և գյուղացիների պարզ թաղումներ՝ աջ կողմում գտնվող տղամարդիկ , կանայք՝ ձախ կողմում,- շարունակում է Հակոբ Սիմոնյանը,- Ա-ի յուրաքանչյուր թագավորական թաղման մեջ, որպես կանոն, հայտնաբերվում են երկու մատաղ ձիերի ոսկորներ։
Բայց ամենաուշագրավը երկաթի բիծն է, որը, ըստ քիմիական վերլուծության, իր բաղադրությամբ նման է Դորակի և Ալաջա-Ույուկի ամենահին և ներկայումս հայտնի մետաղական արտադրանքներին (Փոքր Ասիա, մ.թ.ա. III հազարամյակի վերջ): Փաստորեն, սա երրորդ նման գտածոն է աշխարհում, որը թվագրվում է 23-րդ դարով: մ.թ.ա. N2 հողաթմբում հայտնաբերվել է սև հիդրիա (կուժ), որի «կախիչների» վրա պատկերված են 6 զույգ կառքի անիվներ։ Անիվներն ունեն 4 ճյուղ։ Սա բնորոշ է ամենավաղ կառքի անիվներին։ Մեկ այլ ապշեցուցիչ գտածո էր կարմիր փայլեցված սափորը։ Այն պատկերում է մաքրասեր ընտանի ձիերի երամակ։ Նրանց կտրած մաները և հյուսած պոչերը շատ բան են խոսում այս մասին: Այսպիսի հնության հոտի պատկերն անհայտ է ողջ Մերձավոր Արևելքում։ Այս հանգամանքը ծանրակշիռ փաստարկ է այն բանի օգտին, որ Հայաստանը, ի թիվս այլ բաների, ձիաբուծության ծննդավայրն է։ Նկարը լրացնում են ամենաէլեգանտ ոսկյա իրերն ու գունավոր ապակե ուլունքները։ Որոշ ապրանքներ պատրաստվում են քվարցից:
Սա զարմանալի է, եթե հաշվի առնենք, որ քվարցի հալման կետը 1700 է

ЕРЕВАНУ 6000 ЛЕТ…..
Последние находки археологов, возможно, позволят переписать историю Древнего мира. Уникальные артефакты подтверждают свидетельства древних источников о том, что из Армении в Междуречье распространились знания как минимум в пяти отраслях: строительство, металлургия, возделывание хлеба, садоводство, виноделие Уникальные артефакты, обнаруженные при раскопках Шенгавита (4-3 тыс. до н. э.), еще раз подтверждают, что Армения является родиной металлургии, ювелирного дела, виноделия и коневодства. Все это доказывает, что в 4-3 тыс. до н. э. Армения была высокоразвитым государством, носителем исключительной культуры. К такому выводу пришла группа археологов, исследующих этот древний город.
РАСКОПКИ ПРОВОДИТ АРМЯНО-АМЕРИКАНСКАЯ АРХЕОЛОГИЧЕСКАЯ ЭКСПЕДИЦИЯ. К примеру, найденные на территории Шенгавита бусы из стекла превосходят по своему качеству египетские. А количество обнаруженных конских костей превзошло все ожидания исследователей. По этому поводу немецкий палеозоолог Ганс Питер Уертман заявил, что не видел такого количества лошадей во всем Древнем Востоке. “В мастерских найдено огромное количество каменных орудий. А найденные свидетельства медного производства позволяют судить о том, что в Армении было налажено систематизированное производство железа”, – сказал корр. “ГА” директор НИИ историко-культурного наследия при Министерстве культуры РА Акоп СИМОНЯН и добавил, что это только начало, нас ждет еще много сюрпризов.
На южных склонах горы Арагац, на территории, которая издревле называлась Навер, в 1975 г. были обнаружены древние некрополи (Неркин Навер – нижние могилы и Верин Навер – верхние). Находка сразу привлекла внимание археологов. Стало понятным, откуда взялось название этой местности. “Нав” или “неф” во многих древне-европейских языках означает не только корабль, но и могилу. По всей видимости, в древности это понятие связывалось не только с морскими путешествиями. Оно также имело сакральный смысл – корабли уносили души мертвых в загробный мир. Целая “флотилия” подобных “кораблей” явила миру такое обилие неизвестных фактов, что просто ошеломила исследователей. Курганы датируются 3-2 тыс. до н.э. Это подтвердили серии радиоуглеродных анализов артефактов, проведенных в лабораториях Германии и США.
Неркин Навер – это место захоронений высокопоставленных персон, Верин – крестьян. В Верхних могилах раскопана территория в 7 тыс. кв. м, где обнаружены 70 курганов простонародья, в Нижних могилах раскопано всего 8 княжеских курганов. В составе армяно-американской археологической экспедиции с 2009 по 2012 гг. кандидат исторических наук Акоп Симонян занимался исследованиями этого уникального места. “Собранный материал позволяет утверждать, что Армения является прародиной индоевропейской цивилизации, – рассказывает Акоп Симонян. – Это самые древние захоронения, где зафиксированы сведения арийского уклада, арийского мышления. Здесь мы находим свидетельства производства, уникального для того времени. Находки выводят на новый уровень трактовку развития цивилизаций”.
НА МЕСТЕ ЗАХОРОНЕНИЙ БЫЛО НАЙДЕНО МНОЖЕСТВО ЗОЛОТЫХ УКРАШЕНИЙ, оружия, костей почитаемых животных, прекрасно орнаментированные черно- и краснолощеные кувшины. Это “традиционный” набор, свойственный погребениям того периода. Однако сенсационные находки выделяют этот некрополь среди подобных. Это законсервированное в веках послание дает достаточное представление о роли и значении древнеармянской цивилизации. По всем параметрам эти захоронения соответствуют арийским (индоевропейским) представлениям. Ритуал погребения носил очень сложный характер. “Здесь мы наблюдаем все типы индоевропейских погребений: кремирование (высокопоставленные персоны), обгладывание трупов специально обученными собаками (приближенные царя) и простые захоронения крестьян. Последних хоронили на боку: мужчин на правом, женщин на левом, – продолжает Акоп Симонян. – A в каждом царском захоронении, как правило, обнаруживаются кости двух жертвенных коней.
Но самое поразительное – это железные удила, которые, согласно данным химического анализа, своим составом схожи с самыми древними и известными на сегодняшний день металлическими изделиями из Дорака и Аладжа-Уюка (Малая Азия, конец 3 тыс. до н.э.). Фактически это третья подобная находка в мире, датируемая 23 в. до н.э. В кургане N2 обнаружена черная гидрия (кувшин), на “плечиках” которой изображено 6 пар колес колесниц. У колес 4 спицы. Это свойственно самым ранним колесам колесниц. Другая поразительная находка – краснолощеный кувшин. На нем изображен табун породистых одомашненных лошадей. Об этом красноречиво говорят их стриженые гривы и заплетенные хвосты. Изображение табуна такой древности неизвестно во всем Переднем Востоке. Это обстоятельство весомый аргумент в пользу того, что Армения, помимо прочего, является родиной коневодства. Картину дополняют изящнейшие золотые изделия, бусы из цветного стекла. Некоторые изделия сделаны из кварца.
Это поражает, если учесть, что температура плавления кварца составляет 1700

YEREVAN IS 6,000 YEARS OLD…

The latest archaeological finds may allow us to rewrite the history of the Ancient World. Unique artifacts confirm the evidence of ancient sources that knowledge in at least five industries spread from Armenia to Mesopotamia: construction, metallurgy, grain cultivation, gardening, and winemaking. Unique artifacts discovered during excavations of Shengavit (4-3 thousand BC) once again confirm that Armenia is the birthplace of metallurgy, jewelry, winemaking, and horse breeding. All this proves that in the 4-3 thousand BC, Armenia was a highly developed state, the bearer of an exceptional culture. This is the conclusion reached by a group of archaeologists exploring this ancient city.

EXCAVATIONS ARE CONDUCTED BY THE ARMENIAN-AMERICAN ARCHAEOLOGICAL EXPEDITION. For example, the glass beads found in the territory of Shengavit are superior in quality to Egyptian ones. And the number of horse bones found exceeded all the researchers’ expectations. In this regard, the German paleozoologist Hans Peter Wertman said that he had not seen such a number of horses in the entire Ancient East. “A huge number of stone tools were found in the workshops. And the evidence of copper production found allows us to judge that a systematic production of iron was established in Armenia,” the director of the Research Institute of Historical and Cultural Heritage under the RA Ministry of Culture Hakob SIMONYAN told the “GA” correspondent and added that this is only the beginning, and many more surprises await us. On the southern slopes of Mount Aragats, in the territory that has long been called Naver, ancient necropolises were discovered in 1975 (Nerkin Naver – lower graves and Verin Naver – upper). The find immediately attracted the attention of archaeologists. It became clear where the name of this area came from. “Nav” or “nef” in many ancient European languages ​​means not only a ship, but also a grave. Apparently, in ancient times this concept was associated not only with sea voyages. It also had a sacred meaning – ships carried the souls of the dead to the afterlife. A whole “flotilla” of such “ships” revealed to the world such an abundance of unknown facts that they simply stunned researchers. The burial mounds date back to 3-2 thousand BC. This was confirmed by a series of radiocarbon analyses of artifacts carried out in laboratories in Germany and the USA. Nerkin Naver is a burial place for high-ranking persons, Verin – for peasants. In the Upper Graves, an area of ​​7 thousand square meters was excavated, where 70 burial mounds of common people were discovered, in the Lower Graves, only 8 princely burial mounds were excavated. As part of the Armenian-American archaeological expedition from 2009 to 2012, candidate of historical sciences Hakob Simonyan studied this unique place. “The collected material allows us to assert that Armenia is the ancestral home of the Indo-European civilization,” says Hakob Simonyan. “These are the most ancient burials where information about the Aryan way of life and Aryan thinking is recorded. Here we find evidence of production that was unique for that time. The finds take the interpretation of the development of civilizations to a new level.” AT THE BURIAL SITE, MANY GOLD JEWELRY, weapons, bones of revered animals, beautifully ornamented black and red-glazed jugs were found. This is a “traditional” set, typical of burials of that period. However, sensational finds distinguish this necropolis from similar ones. This message preserved for centuries gives a sufficient idea of ​​the role and significance of the ancient Armenian civilization. By all parameters these burials correspond to Aryan (Indo-European) ideas. The burial ritual was very complex. “Here we see all types of Indo-European burials: cremation (high-ranking persons), gnawing of corpses by specially trained dogs (the king’s confidants) and simple burials of peasants. The latter were buried on their sides: men on the right, women on the left,” continues Hakob Simonyan. “And in each royal burial, as a rule, the bones of two sacrificial horses are found.
But the most striking thing is the iron bits, which, according to chemical analysis, are similar in composition to the most ancient and currently known metal products from Dorak and Aladzha-Uyuk (Asia Minor, late 3rd millennium BC). In fact, this is the third such find in the world, dating back to the 23rd century BC. A black hydria (jug) was found in burial mound N2, on the “shoulders” of which 6 pairs of chariot wheels are depicted. The wheels have 4 spokes. This is typical of the most early chariot wheels. Another amazing find is a red-glazed jug. It depicts a herd of purebred domesticated horses. This is eloquently indicated by their trimmed manes and braided tails. An image of a herd of such antiquity is unknown in the entire Near East. This circumstance is a weighty argument in favor of the fact that Armenia, among other things, is the birthplace of horse breeding. The picture is complemented by exquisite gold items, beads made of colored glass. Some items are made of quartz.
This is amazing, considering that the melting point of quartz is 1700

373 թվականի հուլիսի 25-ին սպանվել է-  Ներսես Ա Մեծ Պարթևը  Ամենայն հայոց կաթողիկոս (353-373)

Համաձայն V դարի պատմագիր Փավստոս Բուզանդի՝ Հայոց կաթողիկոսը սպանվել է Պապ թագավորի կողմից: Հայոց արքունիկի հետ ունեցել է բարդ հարաբերություններ , որի հետևանքով լարվել են հարաբերությունները։ Կաթողիկոսը բացահայտորեն ընդդիմացել է Արշակ Բ-ին և համակրել ու պաշտպանել Արշակունյաց Մեծ սեպուհ Գնելին։ 353 թ-ին Գնելը դավադրաբար սպանվում է, իսկ Ներսես Պարթևին Արշակ արքան մեկուսացնում է Աշտիշատում։ 363 թ. Հուլիանոս կայսեր զոհվելուց հետո, և նրան հաջորդած Հովիանոս կայսեր կնքած «ամոթալի պայմանագրից» հետո, երբ Մեծ Հայքը զրկվել էր Հռոմի ռազմական օգնությունից և հայտնվել պարսկական զորքերի հարձակման վտանգի առջև, Արշակ թագավորը խնդրում է Ներսես Ա Պարթևին վերստին ստանձնել Հայոց կաթողիկոսի պարտականությունները՝ հուսալով նրա հեղինակավոր միջամտությամբ վերահաստատել հայ-հռոմեական հարաբերությունները։ Ներսես Ա Պարթևը պատվիրակությամբ մեկնում է Հռոմ, որտեղ արիոսյան աղանդավորներին հովանավորող Հռոմի նոր կայսր Վաղեսը Ներսես Ա Պարթևին կալանավորում և աքսորում է Միջերկրական ծովի անմարդաբնակ կղզիներից մեկը։ Կաթողիկոսն աքսորից ազատվում է միայն Պապ Արշակունու օրոք /370-374 թթ/ և վերադառնում է հայրենիք։

371 թ. պարսկական զորքերի դեմ Ձիրավի ճակատամարտում Ներսես Ա Մեծը քաջալերում էր հայ մարտիկներին, որ աներկյուղ և հավատով զինված մարտնչեն թշնամու դեմ։ Իսկ ինքը, բարձրանալով Նպատ լեռան գագաթը, ողջ մարտի ընթացքում բազկատարած աղոթում էր, մինչև որ հայոց զորքը լիակատար հաղթանակ տարավ։

25 июля 373 года был убит Нерсес I Мец Партев, Католикос всех армян (353-373). Он был женат на дочери Вардана Мамиконяна.  По мнению историка V века Павстоса Бузанда, армянский католикос был убит царем  Папом.  У него были сложные отношения с армянским царским  двором,

Католикос открыто выступал против Аршака II, сочувствовал и защищал великого Сепуха  Гнела от Аршакуни. В 353 году Гнел был убит в результате заговора, а царь Аршак изолировал Нерсеса Партева в Аштишате. 363  После смерти императора Юлиана и после «позорного договора», подписанного сменившим его императором Овианом, когда Великая Армения была лишена военной помощи со стороны Рима и столкнулась с угрозой нападения персидских войск, царь Аршак просит Нерсеса I Партева возобновить исполнение обязанностей Католикоса Армении, надеясь на его авторитетное вмешательство в восстановление армяно-римских отношений. Нерсес I Парфей отправляется с делегацией в Рим, где новый римский император Вагес, покровительствующий арианам, арестовывает Нерсеса I Парфея и ссылает его на один из необитаемых островов Средиземного моря. Католикос был освобожден из ссылки только во время правления папы Аршакуна (370-374) и вернулся на родину.

371 В битве при Дзираве против персидских войск Нерсес I Великий призвал армянских воинов сражаться с врагом бесстрашно и вооружившись верой. И он, поднявшись на вершину горы Нпат, много молился на протяжении всей битвы, пока армянское войско не одержало полную победу.

On July 25, 373, Nerses I Mets Parthev, Catholicos of All Armenians (353-373), was killed. He was married to the daughter of Vardan Mamikonyan.  According to the 5th century historian Pavstos Buzand, the Armenian Catholicos was killed by the Pope.  He had a difficult relationship with the Armenian courtier.

The Catholicos openly opposed Arshak II and sympathized with and protected the great sepoy Gnel from Arshakuni.  In 353, Gnel was assassinated in a conspiracy, and King Arshak isolated Nerses Parthev in Ashtishat.  363  After the death of Emperor Julianus, and after the “shameful treaty” signed by Emperor Hovianus, who succeeded him, when Great Armenia was deprived of military aid from Rome and faced the threat of an attack by Persian troops, King Arshak asks Nerses I Parthev to resume the duties of Catholicos of Armenia, hoping for his authoritative intervention.  reestablish Armenian-Roman relations.  Nerses I Partheus goes to Rome with a delegation, where the new Roman emperor Vaghes, who patronizes the Arians, arrests Nerses I Partheus and exiles him to one of the uninhabited islands of the Mediterranean Sea.  The Catholicos was released from exile only during the reign of Pope Arshakun (370-374) and returned to his homeland.

371  in the battle of Dzirav against the Persian troops, Nerses I the Great encouraged the Armenian warriors to fight against the enemy fearlessly and armed with faith.  And he, climbing to the top of Mount Npat, prayed a lot during the entire battle, until the Armenian army won a complete victory.