Հայ Քանդակագործության Վարպետ

1939 թվականի հուլիսի 14-ին Հալեպում ծնվել է Երվանդ Արշակի Գոջաբաշյանը, հայ քանդակագործ:  Հայ արվեստի ականավոր դեմք է, ում քանդակները դարձել են հայ ժողովրդի մշակութային և պատմական ժառանգության խորհրդանիշ:

Հալեպի հայկական համայնքում ծնված Երվանդը մանկուց ընկղմվել է հայկական մշակույթի ջերմ մթնոլորտում, որտեղ ծաղկել է նրա ստեղծագործական կայծը: Նրա ընտանիքը 1946 թվականին հայրենադարձվել է Խորհրդային Հայաստան՝ դառնալով երկրի մշակութային կյանքի անբաժան մաս: Այստեղ Երվանդը սկսել է իր գեղարվեստական ճանապարհը՝ 1966 թվականին ավարտելով Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը: Այս կրթությունը նրան տվել է ամուր հիմք՝ համաշխարհային արվեստի ավանդույթները համադրելու հայկական գեղագիտության հետ՝ ձևավորելով յուրօրինակ ոճ, որը դարձել է նրա ստեղծագործությունների այցեքարտը: 

Գոջաբաշյանի ստեղծագործությունները ընդգրկում են հաստոցային և մոնումենտալ դեկորատիվ քանդակագործություն: Նրա աշխատանքներն առանձնանում են նյութի նուրբ ընտրությամբ՝ սև և կարմիր տուֆ, փայտ, որձաքար, ինչպես նաև կոմպոզիցիոն խորությամբ և հայկական խորհրդանիշների յուրօրինակ մեկնաբանությամբ: 1967 թվականից նա մասնակցել է հանրապետական, միութենական և միջազգային ցուցահանդեսների՝ ներկայացնելով իր ստեղծագործությունները Երևանից մինչև Մոսկվա և Դուշանբե: Նրա վաղ աշխատանքներից են «Ծերունի» (1964, որձաքար, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի ճանգարան), «Սրբուհի» (1965, սև տուֆ) և «Զրույց» (1967, փայտ), որոնք ցույց են տալիս նրա վարպետությունը դիմաքանդակներում և փայտի հետ աշխատանքում: Այս աշխատանքները լի են զգացմունքով և տեխնիկական նրբությամբ՝ արտացոլելով նրա կարողությունը՝ փոխանցելու մարդկային հույզեր և հայկական մշակույթի խորությունը: 

1970-ականներին Գոջաբաշյանը ստեղծել է մի շարք մոնումենտալ աշխատանքներ, որոնք զարդարել են Հայաստանի և այլ երկրների ճարտարապետական կառույցները: Երևանի «Անի» հյուրանոցի ճակատի բարձրաքանդակը (1970, կարմիր տուֆ) դարձել է քաղաքի ճանաչելի խորհրդանիշներից մեկը՝ մարմնավորելով հայկական արվեստի և ճարտարապետության ներդաշնակությունը: Նույն ժամանակաշրջանում նա աշխատել է Դուշանբեի Արվեստի ինստիտուտի շենքի ճակատի բարձրաքանդակի վրա (1969-1970): Նրա «Թումանյանի կիսանդրին» (1971) Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան դպրոցի բակում դարձել է մեծ բանաստեղծի հիշատակի խորհրդանիշ: Նրա այլ աշխատանքներ, ինչպիսիք են «Անուշ» (1969), «Էմմա» (1973) և «Պատանեկություն» (1973), ցույց են տալիս նրա կարողությունը՝ արտահայտելու մարդկային զգացմունքներ և հայկական մշակույթի նրբություններ: 

1980 թվականին Երվանդ Գոջաբաշյանը տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ շարունակել է իր ստեղծագործական գործունեությունը՝ հարստացնելով հայկական սփյուռքի մշակութային կյանքը: Այս ժամանակաշրջանում նա ստեղծել է այնպիսի նշանակալի աշխատանքներ, ինչպիսիք են «Հավերժություն» (1983), «Նահատակվածի հիշատակը» (1984) և «Մկրտության ավազանը» (1989), որոնք արտացոլում են նրա խոր կապը հայկական հոգևոր արժեքների հետ: Հատկապես նշանակալի են նրա 2001 թվականին ստեղծված խորաքանդակները՝ «Թադևոս և Բարդուղիմեոս առաքյալներ» և «Գրիգոր Լուսավորիչը խաչը հանձնում է Տրդատին», որոնք զարդարում են Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի գլխավոր մուտքը: Այս աշխատանքները վկայում են նրա կարողության մասին՝ միավորելու հայկական պատմության խորհրդանիշները ժամանակակից քանդակագործության լեզվով: 

Գոջաբաշյանի ստեղծագործությունները պահպանվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում և պատկերասրահներում, այդ թվում՝ Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի փայտարվեստի թանգարանում և Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում: Նրա աշխատանքները, ինչպիսիք են «Աղավնի» (1967), «Հովվերգություն» (1967, փայտ) և «Շոպենի դիմաքանդակ» (1983), ցույց են տալիս նրա բազմակողմանի տաղանդը և նյութի հետ աշխատելու վարպետությունը: Նրա քանդակները ոչ միայն գեղարվեստական գլուխգործոցներ են, այլև հայ ժողովրդի հոգու և պատմության արտացոլանք: 

Երվանդ Գոջաբաշյանի կյանքը նվիրված էր արվեստին և հայ մշակույթի պահպանմանը: Նրա ստեղծագործությունները խոսում են հայ ժողովրդի հավերժական ոգու, նրա պայքարի և ստեղծագործական կրքի մասին: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել արվեստի սիրահարներին և երիտասարդ քանդակագործներին՝ պահպանելով հայ արվեստի հարուստ ավանդույթները: 

—


14 июля 1939 года в Алеппо, Сирия, родился Ерванд Аршакович Годжабашян, армянский скульптор. 

Ерванд Аршакович Годжабашян — выдающаяся фигура армянского искусства, чьи скульптуры стали символами армянской культуры и истории. Родившись в армянской общине Алеппо, он с детства впитал тепло и богатство армянской культуры, которые стали основой его творчества. В 1946 году семья Годжабашянов репатриировалась в Советскую Армению, став частью культурной жизни страны. Здесь Ерванд начал свой художественный путь, окончив в 1966 году Ереванский государственный художественно-театральный институт, где сформировал свой уникальный стиль, сочетающий армянские традиции с современной эстетикой. 

Его творчество охватывает станковую и монументальную декоративную скульптуру. Работы Годжабашяна отличаются тонким выбором материалов — чёрный и красный туф, дерево, серпентинит — а также композиционной глубиной и оригинальной интерпретацией армянских культурных символов. С 1967 года он участвовал в республиканских, союзных и международных выставках, представляя свои произведения от Еревана до Москвы и Душанбе. Среди его ранних работ — «Старец» (1964, серпентинит, Музей искусства народов Востока, Москва), «Святая» (1965, чёрный туф) и «Разговор» (1967, дерево), демонстрирующие его мастерство в портретной скульптуре и работе с деревом. Эти произведения, наполненные эмоциями и технической утончённостью, стали символами его творческого пути. 

В 1970-е годы Годжабашян создал ряд монументальных работ, украсивших архитектурные сооружения Армении и других стран. Барельеф на фасаде ереванской гостиницы «Ани» (1970, красный туф) стал одной из узнаваемых достопримечательностей города, воплощая гармонию армянской архитектуры и искусства. В тот же период он работал над барельефом для фасада Института искусств в Душанбе (1969-1970). Его бюст Ховhаннеса Туманяна (1971) во дворе школы имени Туманяна в Ванадзоре стал символом памяти великого поэта. Другие работы, такие как «Ануш» (1969), «Эмма» (1973) и «Юность» (1973), подчёркивают его способность выражать человеческие эмоции и тонкости армянской культуры. 

В 1980 году Ерванд Годжабашян переехал в Лос-Анджелес, где продолжил свою творческую деятельность, обогащая культурную жизнь армянской диаспоры. В этот период он создал значимые работы, такие как «Вечность» (1983), «Память мученика» (1984) и «Купель крещения» (1989), отражающие его глубокую связь с армянскими духовными ценностями. Особое значение имеют его рельефы 2001 года — «Апостолы Фаддей и Варфоломей» и «Григор Лусаворич передаёт крест Трдату», украшающие главный вход в собор Святого Эчмиадзина. Эти работы демонстрируют его умение сочетать символы армянской истории с языком современной скульптуры. 

Произведения Годжабашяна хранятся в музеях и галереях по всему миру, включая Ереванский музей современного искусства, Национальную галерею Армении, Музей деревянного искусства Армении и Третьяковскую галерею в Москве. Его скульптуры, такие как «Голубь» (1967), «Пастораль» (1967, дерево) и «Портрет Шопена» (1983), подчёркивают его разносторонний талант и мастерство работы с материалами. Его работы — это не только художественные шедевры, но и отражение души и истории армянского народа. 

Жизнь Ерванда Годжабашяна была посвящена искусству и сохранению армянской культуры. Его скульптуры говорят о вечном духе армянского народа, его борьбе и творческой страсти. Его наследие продолжает вдохновлять любителей искусства и молодых скульпторов, сохраняя богатые традиции армянского искусства.

—

Master of Armenian Sculpture 

On July 14, 1939, in Aleppo, Syria, Yervand Arshakovich Gojabashyan, Armenian sculptor, was born. 

Yervand Arshakovich Gojabashyan is a towering figure in Armenian art, whose sculptures have become enduring symbols of Armenian culture and history. Born into the Armenian community of Aleppo, he was immersed in the warmth of Armenian culture from childhood, sparking his creative passion. In 1946, the Gojabashyan family repatriated to Soviet Armenia, becoming an integral part of the country’s cultural life. Here, Yervand embarked on his artistic journey, graduating from the Yerevan State Art and Theater Institute in 1966, where he developed a distinctive style blending Armenian traditions with contemporary aesthetics. 

His work spans figurative and monumental decorative sculpture. Gojabashyan’s creations are distinguished by a refined choice of materials—black and red tuff, wood, serpentine—as well as compositional depth and a unique interpretation of Armenian cultural symbols. From 1967, he participated in republican, All-Union, and international exhibitions, showcasing his works from Yerevan to Moscow and Dushanbe. His early pieces, such as “Old Man” (1964, serpentine, Museum of Oriental Art, Moscow), “Saint” (1965, black tuff), and “Conversation” (1967, wood), demonstrate his mastery in portrait sculpture and woodworking. These works, filled with emotion and technical finesse, became hallmarks of his creative path. 

In the 1970s, Gojabashyan created a series of monumental works that adorned architectural structures in Armenia and beyond. The relief on the facade of the “Ani” Hotel in Yerevan (1970, red tuff) became one of the city’s iconic landmarks, embodying the harmony of Armenian architecture and art. During the same period, he worked on a relief for the facade of the Institute of Arts in Dushanbe (1969-1970). His bust of Hovhannes Tumanyan (1971) in the courtyard of the Tumanyan School in Vanadzor became a symbol of the great poet’s legacy. Other works, such as “Anush” (1969), “Emma” (1973), and “Youth” (1973), highlight his ability to express human emotions and the nuances of Armenian culture. 

In 1980, Yervand Gojabashyan moved to Los Angeles, where he continued his creative work, enriching the cultural life of the Armenian diaspora. During this period, he produced significant works like “Eternity” (1983), “In Memory of the Martyr” (1984), and “Baptismal Font” (1989), reflecting his deep connection to Armenian spiritual values. Particularly notable are his 2001 reliefs, “Apostles Thaddeus and Bartholomew” and “Grigor Lusavorich Handing the Cross to Trdat,” which adorn the main entrance to the Holy Etchmiadzin Cathedral. These works showcase his ability to blend Armenian historical symbols with the language of modern sculpture. 

Gojabashyan’s sculptures are housed in museums and galleries worldwide, including the Yerevan Museum of Modern Art, the National Gallery of Armenia, the Museum of Wood Art in Armenia, and the Tretyakov Gallery in Moscow. His works, such as “Dove” (1967), “Pastoral” (1967, wood), and “Portrait of Chopin” (1983), underscore his multifaceted talent and mastery of materials. His sculptures are not only artistic masterpieces but also a reflection of the soul and history of the Armenian people. 

Yervand Gojabashyan’s life was dedicated to art and the preservation of Armenian culture. His sculptures speak of the eternal spirit of the Armenian people, their struggle, and creative passion. His legacy continues to inspire art lovers and young sculptors, preserving the rich traditions of Armenian art.