հայ մշակույթի մեծ  նվիրյալ

1971 թվականի հուլիսի 17-ին Երևանում մահացել է Սողոմոն Տարոնցին (ծննդյամբ՝ Սողոմոն Սահակի Մովսիսյան), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ և խմբագիր, Հայկական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1965): Նա ծնվել է 1905 թվականի հունվարի 9-ին Բուլանըխ գավառակում, Մուշի մարզում, Թուրքիա: 1934 թվականից եղել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ, իսկ 1945 թվականից՝ ԽՄԿԿ անդամ:

Սողոմոն Տարոնցին սկզբնական կրթությունն ստացել է իր հոր՝ մանկավարժ և ազգագրագետ Սահակ Մովսիսյանի մոտ: 1915 թվականին, Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, նա ծնողների հետ գաղթել է Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի), որտեղ սովորել և ավարտել է ամերիկյան կոմիտեի երկրորդ աստիճանի դպրոցը: 1926 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1930 թվականին: Նրա առաջին գրական փորձերը տպագրվել են 1925 թվականին: Տարոնցին երկար տարիներ զբաղվել է խմբագրական և թարգմանական աշխատանքներով, ինչը նրան դարձրել է հայ գրականության և մշակույթի կարևոր դեմքերից մեկը:

Նրա ստեղծագործությունները, որոնք ներառում են բանաստեղծություններ, պոեմներ, նովելներ, պատմվածքներ և հեքիաթներ, արտացոլում են հայ ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, հայրենասիրությունը և մշակութային խորությունը: Նրա գրքերից են «Առավոտ» (1930), «Սերունդների երգը» (1933), «Դարերի լեգենդը» (1934), «Ադավիա» (1936), «Կրակե քառուղիներում» (1944), «Դավթի երգը» (1946), «Ամպրոպից հետո» (1948), «Ստալինգրադ» (1951), «Կապույտ հեռուներ» (1956), «Ավելի լույս» (1958), «Ոսկեդար» (1960) և «Նովելներ» (1962): Նրա ստեղծագործությունները ռուսերենով հրատարակվել են «Գիրք երջանկության» (1952) և «Բանաստեղծություններ» (1956) ժողովածուներում: Տարոնցին նաև կազմել է հայկական դպրոցների համար դասագրքեր՝ նպաստելով կրթության զարգացմանը:

Սողոմոն Տարոնցին հայտնի է նաև իր թարգմանական աշխատանքներով: Նա հայերեն է թարգմանել Սամուիլ Մարշակի, Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Նիզամի Գյանջևի, Ագնիա Բարտոյի, Վալերի Բրյուսովի, Նիկոլայ Նեկրասովի, Ջորջ Բայրոնի և այլ հեղինակների ստեղծագործություններ: Թարգմանությունները ներառում են բանաստեղծություններ, պոեմներ և անթոլոգիաներ, ինչպիսիք են «Ուկրաինական քնար», «Վրացական պոեզիա» և «Ֆրանսիական պոեզիա»: Այս աշխատանքները հայ ընթերցողներին ծանոթացրել են համաշխարհային գրականության գլուխգործոցներին՝ ամրապնդելով հայ գրականության կապը համաշխարհային մշակույթի հետ:

Տարոնցու խմբագրական գործունեությունը նույնպես նշանակալի է: Նա խմբագրել է բազմաթիվ գրական ժողովածուներ և ամսագրեր, ներառյալ «Հայաստանի և հայ կուլտուրայի մասին» (1967), «Հավերժություն» (1978) և «Համաստեղություն» (1978): Նրա աշխատանքները նպաստել են հայ գրականության զարգացմանն ու տարածմանը: Երևանի Շենգավիթ համայնքում կա նրա անունը կրող փողոց, իսկ նրա բնակության վայրում (1960-1971) տեղադրված է հուշատախտակ՝ ի նշան նրա մշակութային ժառանգության:

Սողոմոն Տարոնցու ստեղծագործությունները և գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ գրականության և մշակույթի վրա: Նրա պոեզիան, արձակը և թարգմանությունները արտացոլում են հայ ժողովրդի հոգևոր խորությունն ու պատմական ճանապարհը: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին՝ ընդգծելով հայ մշակույթի հարստությունն ու բազմակողմանիությունը:

—

### Литературное и культурное наследие Согомона Таронци

17 июля 1971 года в Ереване скончался Согомон Таронци (урождённый Согомон Сахаки Мовсисян), армянский поэт, прозаик, переводчик и редактор, заслуженный деятель культуры Армянской ССР (1965). Он родился 9 января 1905 года в Буланыхском уезде Мушской области, Турция. С 1934 года был членом Союза писателей СССР, а с 1945 года — членом КПСС.

Согомон Таронци получил начальное образование у своего отца, педагога и этнографа Сахака Мовсисяна. В 1915 году, во время Геноцида армян, он с родителями эмигрировал в Александрополь (ныне Гюмри), где окончил вторую ступень школы американского комитета. В 1926 году поступил на историко-филологический факультет Ереванского государственного университета, который окончил в 1930 году. Его первые литературные работы были опубликованы в 1925 году. На протяжении многих лет Таронци занимался редакторской и переводческой деятельностью, что сделало его одной из ключевых фигур армянской литературы и культуры.

Его произведения, включающие стихи, поэмы, новеллы, рассказы и сказки, отражают историческую судьбу армянского народа, патриотизм и культурную глубину. Среди его книг — «Утро» (1930), «Песнь поколений» (1933), «Легенда веков» (1934), «Адавия» (1936), «На огненных перепутьях» (1944), «Песнь Давта» (1946), «После грозы» (1948), «Сталинград» (1951), «Голубые дали» (1956), «Больше света» (1958), «Золотой век» (1960) и «Новеллы» (1962). На русском языке были опубликованы его сборники «Книга счастья» (1952) и «Стихотворения» (1956). Таронци также составил учебники для армянских школ, способствуя развитию образования.

Согомон Таронци известен и своими переводами. Он переводил на армянский язык произведения Самуила Маршака, Александра Пушкина, Михаила Лермонтова, Низами Гянджеви, Агнии Барто, Валерия Брюсова, Николая Некрасова, Джорджа Байрона и других авторов. Его переводы включают стихи, поэмы и антологии, такие как «Украинская лирика», «Грузинская поэзия» и «Французская поэзия». Эти работы познакомили армянских читателей с шедеврами мировой литературы, укрепляя связь армянской литературы с мировой культурой.

Редакторская деятельность Таронци также значительна. Он редактировал многочисленные литературные сборники и журналы, включая «Об Армении и армянской культуре» (1967), «Вечность» (1978) и «Созвездие» (1978). Его труды способствовали развитию и популяризации армянской литературы. В ереванском районе Шенгавит есть улица, названная в его честь, а на доме, где он жил с 1960 по 1971 год, установлена мемориальная доска в знак признания его культурного наследия.

Творчество и деятельность Согомона Таронци оказали значительное влияние на армянскую литературу и культуру. Его поэзия, проза и переводы отражают духовную глубину и исторический путь армянского народа. Его наследие продолжает вдохновлять читателей, подчёркивая богатство и многогранность армянской культуры.

—

### The Literary and Cultural Legacy of Soghomon Taronci

Soghomon Taronci (born Soghomon Sahaki Movsisyan), an Armenian poet, prose writer, translator, and editor, passed away on July 17, 1971, in Yerevan. He was born on January 9, 1905, in the Bulanık district of Mush province, Turkey. A member of the USSR Writers’ Union since 1934 and the Communist Party since 1945, he was named a Merited Cultural Figure of the Armenian SSR in 1965.

Soghomon Taronci received his early education from his father, Sahak Movsisyan, a pedagogue and ethnographer. During the Armenian Genocide in 1915, he and his parents fled to Alexandropol (now Gyumri), where he completed the second level of an American Committee school. In 1926, he enrolled in the Faculty of History and Philology at Yerevan State University, graduating in 1930. His first literary works were published in 1925. Over the years, Taronci engaged extensively in editorial and translation work, establishing himself as a key figure in Armenian literature and culture.

His works, encompassing poems, poetic cycles, novellas, short stories, and fairy tales, reflect the historical fate of the Armenian people, their patriotism, and cultural depth. His books include *Morning* (1930), *The Song of Generations* (1933), *The Legend of Centuries* (1934), *Adaviya* (1936), *On Fiery Crossroads* (1944), *Davt’s Song* (1946), *After the Storm* (1948), *Stalingrad* (1951), *Blue Horizons* (1956), *More Light* (1958), *Golden Age* (1960), and *Novellas* (1962). His collections *The Book of Happiness* (1952) and *Poems* (1956) were published in Russian. Taronci also compiled textbooks for Armenian schools, contributing to educational development.

Taronci was renowned for his translations, bringing the works of Samuil Marshak, Alexander Pushkin, Mikhail Lermontov, Nizami Ganjavi, Agniya Barto, Valery Bryusov, Nikolay Nekrasov, George Byron, and others to Armenian readers. His translations include poems, poetic cycles, and anthologies such as *Ukrainian Lyric*, *Georgian Poetry*, and *French Poetry*. These efforts introduced Armenian audiences to world literary masterpieces, strengthening the connection between Armenian literature and global culture.

Taronci’s editorial work was equally significant. He edited numerous literary collections and journals, including *On Armenia and Armenian Culture* (1967), *Eternity* (1978), and *Constellation* (1978). His contributions advanced the development and dissemination of Armenian literature. A street in Yerevan’s Shengavit district bears his name, and a memorial plaque marks the house where he lived from 1960 to 1971, honoring his cultural legacy.

Soghomon Taronci’s creativity and activities profoundly influenced Armenian literature and culture. His poetry, prose, and translations reflect the spiritual depth and historical journey of the Armenian people. His legacy continues to inspire readers, highlighting the richness and diversity of Armenian culture.