Հայկական կինոյի առաջին քայլերը

1926 թվականի նոյեմբերի 9-ին Երևանում տեղի ունեցավ հայկական կինոյի առաջին գեղարվեստական ֆիլմի՝ «Զարե»-ի պրեմիերան, որը ստեղծվել էր «Արմենկինո» ստուդիայի կողմից: Այս իրադարձությունը, որը անցկացվեց Երևանի կինոթատրոնում, դարձավ հայկական կինեմատոգրաֆիայի ծննդյան խորհրդանիշը Խորհրդային Հայաստանում:

Ֆիլմը, որը ռեժիսոր Ամո Բեկ-Նազարյանը (Ալեքսանդր Մովսիսյան) նկարահանել էր 1926 թվականին, պատմում էր հայկական գյուղի երիտասարդ աղջկա՝ Զարեի սիրո և դասակարգային պայքարի մասին: Պրեմիերան հավաքեց հազարավոր հանդիսատեսներ և խորհրդային կինոգործիչներ, դառնալով հայկական արվեստի հաղթանակը:

**Նախապատմություն** 
Հայկական կինոն սկսվեց 1920-ական թվականներին՝ Խորհրդային Հայաստանի կազմում: 1923 թվականին հիմնադրվեց «Հայֆիլմ»-ը (նախկին «Արմենկինո»), և առաջին գեղարվեստական ֆիլմը դարձավ «Զարե»-ն: Ֆիլմի սցենարը գրվել էր Ամո Բեկ-Նազարյանի և Պերճ Պռոշյանի կողմից՝ հիմնված Պերճ Պռոշյանի «Զարե» վիպասանության վրա: Նկարահանումները տեղի ունեցան 1926 թվականին Երևանում և շրջակայքում՝ հայկական գյուղերում: Գլխավոր դերերում՝ Հռիփսիմե Ներսիսյանը (Զարե), Ավետ Ավետիսյանը (Սայադ), և այլք: Ֆիլմը արտացոլում էր գյուղացիական կյանքը, դասակարգային պայքարը և սոցիալիստական գաղափարները:

**Պրեմիերայի ընթացքը** 
Պրեմիերան տեղի ունեցավ նոյեմբերի 9-ին Երևանի կինոթատրոնում՝ մեծ հանդիսավորությամբ: Հանդիսատեսները, որոնց թվում էին խորհրդային կինոգործիչներ և կուսակցական ղեկավարներ, ջերմ ընդունեցին ֆիլմը: Բեկ-Նազարյանը ելույթ ունեցավ՝ խոսելով հայկական կինոյի ապագայի մասին: Ֆիլմը ցուցադրվեց նաև Մոսկվայում և այլ քաղաքներում, գրավելով ուշադրություն իր ռեալիզմով և հայկական կոլորիտով:

**Նշանակությունը հայկական կինոյի համար** 
«Զարե»-ն դարձավ հայկական կինոյի առաջին գեղարվեստական ֆիլմը, որը հիմք դրեց «Հայֆիլմ»-ի զարգացմանը: Այն խորհրդանշում էր հայկական մշակույթի վերածնունդը խորհրդային շրջանում և խթանեց հետագա ֆիլմերի ստեղծումը, ինչպես «Նամուս» (1926): Որպես հայ կինոպատմաբան, ես տեսնում եմ այստեղ հայկական արվեստի հաղթանակը՝ չնայած ճնշումներին:

**Արագ փաստեր**
– **Ամսաթիվ**: 1926 թ. նոյեմբերի 9
– **Ռեժիսոր**: Ամո Բեկ-Նազարյան
– **Գլխավոր դեր**: Հռիփսիմե Ներսիսյան (Զարե)
– **Տևողություն**: 70 րոպե

(Աղբյուրներ՝ Հայֆիլմի արխիվներ, «Հայկական կինոյի պատմություն» գիրք):

—

### Русская версия

Первые шаги армянского кино

9 ноября 1926 года в Ереване состоялась премьера первого армянского художественного фильма «Зарэ», созданного студией «Арменкино». Это событие стало символом рождения армянского кинематографа в Советской Армении. Фильм, снятый режиссёром Амо Бек-Назаровым (Александр Мовсисян), рассказывал о любви и классовой борьбе молодой девушки Зарэ в армянской деревне. Премьера собрала тысячи зрителей и советских кинокритиков, став триумфом армянского искусства.

**Предыстория** 
Армянское кино началось в 1920-х годах в Советской Армении. В 1923 году была основана студия «Хайфильм» (бывшая «Арменкино»), и первым художественным фильмом стал «Зарэ». Сценарий написали Амо Бек-Назаров и Перч Прошян на основе повести Прошяна «Зарэ». Съёмки прошли в 1926 году в Ереване и окрестных деревнях. Главные роли: Хрипсиме Нерсисян (Зарэ), Авет Аветисян и другие. Фильм отражал крестьянскую жизнь, классовую борьбу и социалистические идеи.

**Ход премьеры** 
Премьера прошла 9 ноября в ереванском кинотеатре с большим торжеством. Зрители, включая советских деятелей кино и партийных лидеров, тепло приняли фильм. Бек-Назаров выступил с речью о будущем армянского кино. Фильм показали также в Москве и других городах, привлекая внимание реализмом и армянским колоритом.

**Значение для армянского кино** 
«Зарэ» стал первым армянским художественным фильмом, заложив основу развитию «Хайфильма». Он символизировал возрождение армянской культуры в советский период и стимулировал создание последующих фильмов, таких как «Намус» (1926). Как армянский киновед, я вижу в этом триумф армянского искусства несмотря на давление.

**Краткие факты**
– **Дата**: 9 ноября 1926 г.
– **Режиссёр**: Амо Бек-Назаров
– **Главная роль**: Хрипсиме Нерсисян (Зарэ)
– **Длительность**: 70 минут

(Источники: Архивы Хайфильма, книга «История армянского кино»).

—

### English Version 

The First Steps of Armenian Cinema

On November 9, 1926, the premiere of the first Armenian feature film “Zare” took place in Yerevan, produced by the “Armenkino” studio. This event became a symbol of the birth of Armenian cinematography in Soviet Armenia. Directed by Amo Bek-Nazarian (Alexander Movsisyan), the film told the story of love and class struggle of a young village girl Zare. The premiere gathered thousands of spectators and Soviet film figures, marking a triumph for Armenian art.

**Background** 
Armenian cinema began in the 1920s in Soviet Armenia. In 1923, the “Hayfilm” studio (formerly “Armenkino”) was founded, and “Zare” became its first feature film. The screenplay was written by Amo Bek-Nazarian and Perch Proshyan based on Proshyan’s novella “Zare.” Filming occurred in 1926 in Yerevan and surrounding villages. Main roles: Hripsime Nersisyan (Zare), Avet Avetisyan, and others. The film reflected peasant life, class struggle, and socialist ideas.

**Course of the Premiere** 
The premiere was held on November 9 in a Yerevan cinema with great ceremony. The audience, including Soviet cinema figures and party leaders, warmly received the film. Bek-Nazarian spoke about the future of Armenian cinema. The film was also shown in Moscow and other cities, attracting attention with its realism and Armenian flavor.

**Significance for Armenian Cinema** 
“Zare” became the first Armenian feature film, laying the foundation for “Hayfilm”‘s development. It symbolized the revival of Armenian culture in the Soviet period and stimulated subsequent films like “Namus” (1926). As an Armenian film historian, I see in this the triumph of Armenian art despite pressures.

**Key Facts**
– **Date**: November 9, 1926
– **Director**: Amo Bek-Nazarian
– **Lead Role**: Hripsime Nersisyan (Zare)
– **Duration**: 70 minutes

(Sources: Hayfilm archives, book “History of Armenian Cinema”).

—