Սերգեյ Գերասիմի Միքայելյանը ծնվել է 1923 թվականի նոյեմբերի 1-ին Մոսկվայում, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ։ Կինոյի և թատրոնի խորհրդային ռեժիսոր, սցենարիստ, կինոնկարիչ, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1976), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1983), ով իր ֆիլմերով արտացոլել է մարդկային ճակատագրերը, սոցիալական խնդիրները և պատերազմի հետևանքները՝ դառնալով խորհրդային կինոյի նշանակալի դեմք։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, վիրավորվել Ռժևի ճակատամարտում։ 1951 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Ա․ Լունաչարսկու անվան Թատերական արվեստի պետական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ Բորիս Զախավայի, Մարիա Կնեբելի և Ա․ Պոպովի արվեստանոցը։ 1959 թվականին հաճախել է Մոսֆիլմին կից ռեժիսուրայի դասընթացները։ Ներկայացումներ է բեմադրել Սարատովի, Գորկու թատրոններում, 1954-1956 թվականներին եղել է Տաշքենդի Մ․ Գորկու անվան ռուսական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ 1956 թվականից աշխատել է Լենֆիլմում, 1959-1961 թվականներին՝ Մ․ Գորկու անվան կինոստուդիայում։ 1989 թվականին դարձել է Պետրոպոլ ստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարը։ Նրա ֆիլմերում նկարահանվել են Անդրեյ Մյախկովը, Օլեգ Յանկովսկին, Եվգենի Լեոնովը և այլք։ Մրցանակներ՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1976)՝ «Դրամական պարգև» ֆիլմի համար (1974), Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակ (1983)՝ «Սիրահարված եմ իմ ցանկությամբ» ֆիլմի համար (1982)։ Թատերական աշխատանքներ՝ Ի․ Իրոշնիկովայի «Ինչ-որ տեղ Սիբիրում» (1951, Սարատովի պատանի հանդիսատեսի թատրոն)։ Մահացել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Սանկտ Պետերբուրգում, Ռուսաստան։ Սերգեյ Միքայելյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել կինոռեժիսորներին՝ ընդգծելով մարդկային արժեքների և սոցիալական թեմաների խորքերը։

—

### Русский
Художественный руководитель Ленфильма

Сергей Герасимович Микаэлян родился 1 ноября 1923 года в Москве, РСФСР, СССР. Советский режиссёр кино и театра, сценарист, кинематографист, заслуженный деятель искусств РСФСР (1976), народный артист РСФСР (1983), отразивший в фильмах человеческие судьбы, социальные проблемы и последствия войны, став значимой фигурой советского кино. Участвовал во Второй мировой войне, был ранен в Ржевской битве. В 1951 году окончил режиссёрский факультет Государственного института театрального искусства имени А. Луначарского в Москве — мастерская Бориса Захавы, Марии Кнебель и А. Попова. В 1959 году прошёл курсы режиссуры при Мосфильме. Ставил спектакли в театрах Саратова, Горького, в 1954–1956 годах был главным режиссёром Русского театра имени М. Горького в Ташкенте. С 1956 года работал на Ленфильме, в 1959–1961 годах — на киностудии имени М. Горького. В 1989 году стал художественным руководителем студии Петрополь. В его фильмах снимались Андрей Мягков, Олег Янковский, Евгений Леонов и другие. Награды: Государственная премия СССР (1976) за фильм «Премия» (1974), приз Всесоюзного кинофестиваля (1983) за фильм «Влюблён по собственному желанию» (1982). Театральные работы: «Где-то в Сибири» И. Ирошниковой (1951, Саратовский ТЮЗ). Умер 10 декабря 2016 года в Санкт-Петербурге, Россия. Наследие Сергея Микаэляна продолжает вдохновлять кинорежиссёров, подчёркивая глубину человеческих ценностей и социальных тем.

—

### English
Artistic Director of Lenfilm

Sergei Gerasimovich Mikayelyan was born on November 1, 1923, in Moscow, RSFSR, USSR. Soviet film and theater director, screenwriter, cinematographer, Honored Artist of the RSFSR (1976), People’s Artist of the RSFSR (1983), who depicted human destinies, social issues, and war consequences in his films, becoming a prominent figure in Soviet cinema. Participated in World War II, wounded in the Battle of Rzhev. In 1951, graduated from the directing faculty of the A. Lunacharsky State Institute of Theater Arts in Moscow — workshop of Boris Zakhava, Maria Knebel, and A. Popov. In 1959, attended directing courses at Mosfilm. Staged plays in Saratov and Gorky theaters, from 1954 to 1956 was chief director of the M. Gorky Russian Theater in Tashkent. From 1956 worked at Lenfilm, from 1959 to 1961 at the M. Gorky Film Studio. In 1989 became artistic director of the Petropol studio. His films featured Andrei Myagkov, Oleg Yankovsky, Evgeny Leonov, and others. Awards: USSR State Prize (1976) for the film *Bonus* (1974), All-Union Film Festival Prize (1983) for *In Love by Own Will* (1982). Theater works: *Somewhere in Siberia* by I. Iroshnikova (1951, Saratov Youth Theater). Died on December 10, 2016, in Saint Petersburg, Russia. Sergei Mikayelyan’s legacy continues to inspire filmmakers, highlighting the depths of human values and social themes.

—

Արտաշես Մնացականի Բաբայանը ծնվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սարուխան գյուղում, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ դրամատուրգ, թատերագետ, թարգմանիչ էր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից:

1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում: 1951 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը: 1953-1966 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրությունում որպես խաղացանկային բաժնի պետ, գլխավոր խմբագիր, վարչության պետի տեղակալ: 1966-1974 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավարը: 1974 թվականին եղել է Հայկական թատերական ընկերության նախագահի առաջին տեղակալ: Անդրկովկասի հայկական պետական թատրոններն ու թատերական ինքնագործ խմբերը բեմադրել են նրա «Հայրը» (1951), «Հարազատներ» (1957), «Մոր սիրտը չի խաբի», «Նրա որդին», «Նրանք նորից հանդիպեցին», «Տոսկանա, Տոսկանա…», «Քեռիների քեփը կիսատ մնաց» (Ղափան, 1979), «Հեռու և մոտիկ գիշեր» (Արտաշատ, 1979), «Խոզուկի և արջուկի արկածները» (տիկնիկային թատրոն, 1979), «Լեգենդ սիրո և պատերազմի մասին» (Ստեփանակերտ, 1984) պիեսները: Նրա «Հարազատները» դրաման բեմադրել են նաև Բուլղարիայի հայկական թատերախմբերը: Ա. Բաբայանը պիեսի է վերածել Րաֆֆու «Ոսկե աքաղաղը», որը բեմադրվել է Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Ղափանում (այժմ՝ Կապան) և Կամոյում (այժմ՝ Գավառ): Թարգմանել է մի շարք պիեսներ: Մահացել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Երևանում:

Русский

Мастер Армянской Драматургии и Театра

Арташес Мнацаканович Бабаян родился 25 октября 1923 года в селе Сарухан, Ново-Баязетский уезд, Армянская ССР, ЗСФСР, СССР. Армянский драматург, театровед, переводчик, заслуженный деятель искусств АрмССР (1975), член Союза писателей СССР с 1964 года, член КПСС с 1945 года. В 1941–1945 годах служил в Советской армии. В 1951 году окончил театроведческий факультет Ереванского театрального института. В 1953–1966 годах работал в Министерстве культуры АрмССР начальником отдела репертуара, главным редактором, заместителем начальника управления. В 1966–1974 годах был директором и художественным руководителем Ереванского музыкального комедийного театра имени Акопа Пароняна. В 1974 году — первым заместителем председателя Армянского театрального общества. Закавказские армянские государственные театры и самодеятельные театральные коллективы ставили его пьесы «Отец» (1951), «Родные» (1957), «Сердце матери не обманешь», «Его сын», «Они снова встретились», «Тоскана, Тоскана…», «Дядюшкин кеп остался недоделанным» (Капан, 1979), «Далёкая и близкая ночь» (Арташат, 1979), «Приключения Поросёнка и Медвежонка» (кукольный театр, 1979), «Легенда о любви и войне» (Степанакерт, 1984). Его драму «Родные» ставили также армянские театральные группы Болгарии. А. Бабаян переработал в пьесу «Золотой петушок» Раффи, которая была поставлена в Кировакане (ныне Ванадзор), Капане и Камо (ныне Гавар). Перевёл ряд пьес. Умер 29 декабря 2009 года в Ереване.

English

Master of Armenian Playwriting and Theater

Artashes Mnatsakanovich Babayan was born on October 25, 1923, in the village of Sarukhan, Novo-Bayazet uezd, Armenian SSR, TSFSR, USSR. He was an Armenian playwright, theater scholar, and translator, Honored Artist of the ArmSSR (1975), member of the USSR Writers’ Union since 1964, and member of the CPSU since 1945. From 1941 to 1945, he served in the Soviet Army. In 1951, he graduated from the theater studies faculty of the Yerevan Theater Institute. From 1953 to 1966, he worked at the Ministry of Culture of the ArmSSR as head of the repertoire department, chief editor, and deputy head of the department. From 1966 to 1974, he was the director and artistic director of the Hakob Paronyan Musical Comedy Theater in Yerevan. In 1974, he served as the first deputy chairman of the Armenian Theater Society. Transcaucasian Armenian state theaters and amateur theater groups staged his plays “Father” (1951), “Relatives” (1957), “A Mother’s Heart Doesn’t Lie,” “His Son,” “They Met Again,” “Tuscany, Tuscany…,” “The Uncles’ Cap Remained Unfinished” (Kapan, 1979), “Far and Near Night” (Artashat, 1979), “The Adventures of Piglet and Bear Cub” (puppet theater, 1979), and “Legend of Love and War” (Stepanakert, 1984). His drama “Relatives” was also staged by Armenian theater groups in Bulgaria. A. Babayan adapted Raffi’s “The Golden Rooster” into a play, which was performed in Kirovakan (now Vanadzor), Kapan, and Kamo (now Gavar). He translated several plays. He passed away on December 29, 2009, in Yerevan.Attractive Headline

Երվանդ Ժակի Ենգիբարյանը ծնվել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ դերասան, ռեժիսոր, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ Ժակ Ենգիբարյանի որդին։

Մահացել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Երևանում՝ ավտովթարից։ 2000 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 171 միջնակարգ դպրոցը և Ստանիսլավսկու անվան պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնի ստուդիայի դերասանական բաժինը։ 2006-2011 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժնում։ 2009-2010 թվականներին մասնակցել է ՀՀՀ «Երկու աստղ» երաժշտական նախագծին։ Աշխատել է Յոշկար-Օլայի, Նիժնի Նովգորոդի, Մոսկվայի թատրոններում՝ որպես դերասան։ 2004-2013 թվականներին Երևանի Ստանիսլավսկու անվան պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնի դերասան է եղել։ Խաղացել է դերեր՝ Չացկի («Խելքից պատուհաս»), Խլեստակով («Ռևիզորը»), Գլումով («На всякого мудреца довольно простоты»), Եսենին («Շահանե, դու իմ…»), Ժորժ («Մորգանի խնամին»)։ Բեմադրել է «Скандал без антракта» (Մարդան), «Кьоджинские перепалки» (Գոլդոնի), «Любовь со скелетом» (Յախնտով)։ Նկարահանվել է «Խեղճ Նաստյան», «Միշտ ասա միշտ», «Ջոկեր», «Տասնմեկ», «Լքյալները», «Երեք ընկեր», «Խաչագողի հիշատակարանը», «Հրեշտակների դպրոց» հեռուստասերիալներում, վերջին դերը՝ «Քայլ ձիով» ֆիլմում։ 2013 թվականին արժանացել է ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակի՝ լավագույն դերասանի համար։ Երվանդ Ենգիբարյանը հայկական թատրոնի լուսավոր աստղն էր, նրա խաղը, լի խելացի հումորով ու խոր հույզերով, բեմադրություններն ու կինո դերերը ոգեշնչել են սերունդներին հայ արվեստի վառության ու անմահ հիշատակի փառքով։

—

### Русский
Его игра, была полная умного юмора и глубоких эмоций

Ерванд Жакович Енгибарян  родился 21 октября 1983 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский актёр, режиссёр, сын народного артиста Армянской ССР Жака Енгибаряна.  Погиб 22 октября 2013 года в Ереване в автокатастрофе. В 2000 году окончил среднюю школу №171 в Ереване и актёрское отделение студии при Государственном русском драматическом театре имени Станиславского. В 2006–2011 годах учился на режиссёрском факультете Ереванского государственного института театра и кино. В 2009–2010 годах участвовал в музыкальном проекте Общественного ТВ Армении «Две звезды». Работал актёром в театрах Йошкар-Олы, Нижнего Новгорода, Москвы. В 2004–2013 годах — актёр Государственного русского драматического театра имени Станиславского в Ереване. Роли: Чацкий («Горе от ума»), Хлестаков («Ревизор»), Глумов («На всякого мудреца довольно простоты»), Есенин («Шахане, ты моя…»), Жорж («Тёща Моргана»). Постановки: «Скандал без антракта» (Мурдан), «Кьоджинские перепалки» (Гольдони), «Любовь со скелетом» (Яхонтов). Снимался в сериалах «Бедная Настя», «Всегда говори всегда», «Джокер», «Одиннадцать», «Оставленные», «Три друга», «Мемуары вора в законе», «Школа ангелов»; последняя роль — в фильме «Шаг на коне». В 2013 году удостоен премии Гильдии театральных деятелей Армении «Артавазд» как лучший актёр. Ерванд Энгелян был яркой звездой армянского театра; его игра, полная умного юмора и глубоких эмоций, постановки и кинороли вдохновляли поколения славой армянского искусства и бессмертной памяти.

—

### English
his performances, full of clever humor and deep emotions

Yervand Zhaki Yengibaryan was born on October 21, 1983, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. Armenian actor and director, son of People’s Artist of the Armenian SSR Zhak Yengibaryan. Died on October 22, 2013, in Yerevan, in a car accident. In 2000, graduated from Yerevan Secondary School No. 171 and the acting department of the studio at the Stanislavsky State Russian Dramatic Theater. Studied directing at Yerevan State Institute of Theater and Cinema (2006–2011). Participated in Armenia Public TV’s “Two Stars” musical project (2009–2010). Worked as an actor in theaters in Yoshkar-Ola, Nizhny Novgorod, and Moscow. From 2004–2013, actor at Yerevan Stanislavsky State Russian Dramatic Theater. Roles: Chatsky (“Woe from Wit”), Khlestakov (“The Inspector General”), Glumov (“Enough Simplicity for Every Wise Man”), Yesenin (“Shahane, You Are Mine…”), Georges (“Morgan’s Mother-in-Law”). Productions: “Scandal Without Intermission” (Murdan), “The Cotsold Squabbles” (Goldoni), “Love with a Skeleton” (Yakhontov). Appeared in series “Poor Nastya,” “Always Say Always,” “Joker,” “Eleven,” “The Abandoned,” “Three Friends,” “Memoirs of a Thief in Law,” “School of Angels”; last role in film “Step on Horseback.” In 2013, awarded the Armenian Theater Guild’s “Artavazd” as Best Actor. Yervand Engibaryan was a shining star of Armenian theater; his performances, full of clever humor and deep emotions, along with his directing and film roles, inspired generations with the glory of Armenian art and immortal memory.

—

Կարո Սողոմոնի Ալվարյանը մահացել է 1963 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Ստեփանակերտում, ԼՂԻՄ։ Հայ ռեժիսոր, դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1954)։

Ծնվել է 1895 թվականի ապրիլի 24-ին (մայիսի 6) Ախալցխայում, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն։ 1925 թվականին ավարտել է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիան։ 1925-1947 թվականներին (ընդհատումով) դերասան է եղել Թիֆլիսի, Բաքվի հայկական, Լենինականի թատրոններում։ 1932 թվականին կազմակերպել է Ստեփանակերտի հայկական թատրոնը (1932-1935, 1947-1963 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր), 1935 թվականին՝ Կիրովաբադի հայկական թատրոնը (1935-1936 թվականներին)։ Բեմադրել է Վ. Վաղարշյանի «Օղակում», Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա», Հ. Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» և այլ ստեղծագործություններ։ Ստեփանակերտում կա Կարո Ալվարյանի անունով փողոց։ Կարո Ալվարյանը հայկական թատրոնագիտության հիմնադիրներից է, նրա ժառանգությունը կյանք է հաղորդել Արցախի ու Քէմախլու հայկական բեմերին՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայ դրամատուրգիայի հզորությամբ ու արվեստի նվիրվածությամբ։

—

### Русский
Основатель Степанакертского театра 

Каро Соломонович Алварьян скончался 19 октября 1963 года в Степанакерте, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский режиссёр, актёр, заслуженный деятель искусств Азербайджанской ССР (1954). Родился 24 апреля (6 мая) 1895 года в Ахалцихе, Тифлисская губерния, Российская империя. В 1925 году окончил Армянскую драматическую студию в Москве. В 1925–1947 годах (с перерывами) — актёр армянских театров Тифлиса, Баку, Ленинакана. В 1932 году основал Степанакертский армянский театр (1932–1935, 1947–1963 — главный режиссёр), в 1935 году — армянский театр в Кировабаде (1935–1936). Постановки: «В кольце» В. Вагаршяна, «Тёща Моргана» Ширванзаде, «Хатабала» Г. Сундукяна, «Пахтасар ахбар» Г. Параоняна и др. В Степанакерте есть улица имени Каро Алварьяна. Каро Алварьян — один из основателей армянского театроведения, его наследие оживило армянские сцены Арцаха и Гянджи, вдохновляя поколения мощью армянской драматургии и преданностью искусству.

—

### English
Founder of Stepanakert Theater 

Karo Solomonovich Alvaryan passed away on October 19, 1963, in Stepanakert, Azerbaijan SSR, USSR. Armenian director and actor, Merited Artist of the Azerbaijan SSR (1954). Born on April 24 (May 6), 1895, in Akhaltsikhe, Tiflis Province, Russian Empire. Graduated from the Armenian Dramatic Studio in Moscow in 1925. From 1925–1947 (with breaks), actor at Armenian theaters in Tiflis, Baku, and Leninakan. Founded the Stepanakert Armenian Theater in 1932 (1932–1935, 1947–1963 as chief director) and the Kirovabad Armenian Theater in 1935 (1935–1936). Productions include V. Vagharshyan’s “In the Ring,” Shirvanzade’s “Morgan’s Mother-in-Law,” G. Sundukyan’s “Khatabala,” H. Paronyan’s “Pahtasar Aghbar,” and more. A street in Stepanakert is named after Karo Alvaryan. Karo Alvaryan was one of the founders of Armenian theater studies; his legacy brought life to Artsakh and Gandja Armenian stages, inspiring generations with the power of Armenian dramaturgy and artistic dedication.

—

Ստեփան Ֆիլիպի Պուչինյանը մահացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Մոսկվայում, Ռուսաստան։ Խորհրդային հայ կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, հնչյունային ռեժիսոր, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1991), ՌԴ ժողովրդական արտիստ (1997)։

Ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 28-ին Բաթումում, Վրացական ԽՍՀ։ 1950 թվականին ավարտել է ՎԳԻԿ-ի (Համամիութենական պետական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտ) տնտեսագիտական ֆակուլտետը, իսկ 1966 թվականին՝ ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ Յակով Սեգելի արվեստանոցում։ 1950-1964 թվականներին աշխատել է Մ․ Գորկու անվան կինոստուդիայում որպես տնօրեն, իսկ 1964 թվականից՝ որպես ռեժիսոր նույն ստուդիայում։ Պուչինյանի ռեժիսորական աշխատանքները ներառում են խորհրդային կինոյի մի շարք նշանակալի ֆիլմեր, որոնք արտացոլում են նրա բազմակողմանի տաղանդը։ Նա նկարահանել է ֆիլմեր, որոնք ընդգրկում են տարբեր ժանրեր՝ դրամայից մինչև սոցիալական թեմաներով աշխատանքներ, հաճախ ընդգծելով մարդկային հարաբերություններն ու հասարակական խնդիրները։ Բացի ռեժիսուրայից, նա հանդես է եկել որպես դերասան, սցենարիստ և հնչյունային ռեժիսոր՝ նպաստելով խորհրդային կինոարվեստի զարգացմանը։ Նրա աշխատանքները ճանաչում են գտել ինչպես ԽՍՀՄ-ում, այնպես էլ միջազգային ասպարեզում, ինչը վկայում է նրա ներդրումը կինոարվեստում։ Պուչինյանի ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է բազմաթիվ ֆիլմեր, որոնք մինչ օրս գնահատվում են կինոսիրողների կողմից։ Նրա նվիրվածությունը հայկական և խորհրդային կինոյին արժանացել է բարձր գնահատականի՝ նրան դարձնելով հայկական ծագումով ամենահայտնի կինոգործիչներից մեկը։

—

### Русский
Многогранный Армянский кинорежиссёр и актёр

Степан Филиппович Пучинян скончался 15 октября 2018 года в Москве, Россия. Советский армянский кинорежиссёр, актёр, сценарист, звукорежиссёр, заслуженный деятель искусств РСФСР (1991), народный артист РФ (1997). Родился 28 ноября 1927 года в Батуми, Грузинская ССР. В 1950 году окончил экономический факультет ВГИКа (Всесоюзного государственного института кинематографии), а в 1966 году — режиссёрский факультет в мастерской Якова Сегеля. В 1950–1964 годах работал директором киностудии им. М. Горького, а с 1964 года — режиссёром на той же студии. Режиссёрские работы Пучиняна включают ряд значимых фильмов советского кинематографа, отражающих его многогранный талант. Он снимал фильмы различных жанров, от драм до работ на социальные темы, часто акцентируя внимание на человеческих отношениях и общественных проблемах. Помимо режиссуры, он выступал в качестве актёра, сценариста и звукорежиссёра, внося вклад в развитие советского киноискусства. Его работы получили признание как в СССР, так и на международной арене, что подчёркивает его значимость в кинематографии. Творческое наследие Пучиняна включает множество фильмов, которые до сих пор ценятся кинолюбителями. Его преданность армянскому и советскому кино была высоко оценена, сделав его одним из самых известных кинодеятелей армянского происхождения.

—

### English
Armenian Versatile Master of Cinema 

Stepan Filippovich Puchinyan passed away on October 15, 2018, in Moscow, Russia. A Soviet Armenian film director, actor, screenwriter, and sound designer, he was named Honored Artist of the RSFSR (1991) and People’s Artist of Russia (1997). Born on November 28, 1927, in Batumi, Georgian SSR, he graduated from the economics faculty of VGIK (All-Union State Institute of Cinematography) in 1950 and later completed its directing faculty in 1966 under Yakov Segel’s mentorship. From 1950 to 1964, he served as the director of the M. Gorky Film Studio, and from 1964 onward, he worked as a film director at the same studio. Puchinyan’s directorial works include several significant Soviet films that showcase his versatile talent. He directed films across various genres, from dramas to socially themed works, often highlighting human relationships and societal issues. In addition to directing, he performed as an actor, screenwriter, and sound designer, contributing to the development of Soviet cinema. His works gained recognition both in the USSR and internationally, underscoring his importance in cinematography. Puchinyan’s creative legacy includes numerous films that remain appreciated by film enthusiasts. His dedication to Armenian and Soviet cinema earned high acclaim, making him one of the most prominent filmmakers of Armenian descent.

—

Լևոն Մութաֆյանը ծնվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Նիժնի Տագիլում, Սվերդլովսկի մարզ, ՌՍՖՍՀ։ Հայ թատերագետ, թատերագիր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2007), Հայաստանի գրողների միության անդամ։ Ավարտել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության Կիրովականի բաժանմունքին կից դրամատիկական ստուդիան և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։

Աշխատել է Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում՝ որպես գլխավոր բեմադրիչի օգնական, Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում՝ որպես գլխավոր բեմադրիչի օգնական և գրական մասի վարիչ, Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոնում՝ որպես տնօրենի տեղակալ և գրական մասի վարիչ, ինչպես նաև Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի դրամատիկական հաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես ավագ խմբագիր։ Զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ Գյումրիի «Բալատոն» վարժարանում, եղել է Գյումրիի քաղաքապետի խորհրդական, «Շիրակ» գրական-գեղարվեստական հանդեսի և «Օրինաց երկիր» ու «Ավանգարդ» թերթերի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, Շիրակի մարզպետարանի մշակույթի բաժնի գլխավոր մասնագետ, Գյումրիի թիվ 1 վարժարանի տնօրեն, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Գյումրիի մասնաճյուղի տնօրեն։ 1984 թվականից դասախոսել է Հայաստանի բուհերում՝ Վանաձորի և Գյումրիի պետական մանկավարժական ինստիտուտներում, Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, ինչպես նաև «Բաց», Հյուսիսային և «Պրոգրես» համալսարաններում։ Դասախոսություններ է կարդացել նաև Ստամբուլի, Բեյրութի և Հալեպի համալսարաններում։

Նրա գրական աշխատանքները նվիրված են արդի թատրոնի խնդիրներին։ Գրել է «Ուրախ ճամփորդություն», «Աղավնին», «Օրորցային երկուսի համար» պիեսները, որոնք բեմադրվել են տարբեր թատրոններում։ Թարգմանել է Անտոն Չեխովի, Գարսիա Լորկայի, Մյուսեի, Միխայիլ Բուլգակովի, Գոլդմանի, Մաքսիմ Գորկու, Պտուշկինայի, Կունիի և Պավլովսկու պիեսները հայերեն։ Հեղինակել է 25 գիրք, 20 գիտական հոդված և բազմաթիվ առաջաբաններ։ Եղել է Հայկական հանրագիտարանի արվեստի գիտաճյուղային խորհրդի և Թատերական քննադատների համաշխարհային ասոցիացիայի նախագահության անդամ, Հայաստանի թատերական գործիչների միության վարչության քարտուղար (2007), «Արտավազդ» մրցանակաբաշխության և Աղասի Այվազյանի անվան թատերական փառատոնի ժյուրիի անդամ։ Պարգևատրվել է «Գրական վաստակի համար» մեդալով, ընտրվել է Բնության մասին միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 2013-2014 թվականներին եղել է «Թատրոն Իքս» փառատոնի մասնագիտական խորհրդի անդամ։ 2015 թվականին արժանացել է ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակաբաշխության ոսկե մեդալին։ Լևոն Մութաֆյանի ներդրումը հայ թատերագիտության և մշակույթի մեջ անգնահատելի է, նրա աշխատանքները շարունակում են ոգեշնչել թատերական արվեստի սիրահարներին։ Մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևանի «Աստորիա» հյուրանոցում։

### Русский
Символ армянской культуры

Левон Мутафян родился 7 октября 1954 года в Нижнем Тагиле, Свердловская область, РСФСР. Армянский театровед, драматург, заслуженный деятель искусств Армении (2007), член Союза писателей Армении. Окончил драматическую студию при Кироваканском отделении Союза театральных деятелей Армении и режиссёрский факультет Ереванского художественно-театрального института.

Работал помощником главного режиссёра в Ванадзорском государственном драматическом театре им. Ованеса Абеляна, помощником главного режиссёра и заведующим литературной частью в Гюмрийском государственном драматическом театре им. Вардана Аджемяна, заместителем директора и заведующим литературной частью в Арташатском государственном театре им. Амо Харазяна, старшим редактором отдела драматических передач Государственного комитета Армении по телевидению и радиовещанию. Занимал руководящие должности: заместитель директора гимназии «Балатон» в Гюмри, советник мэра Гюмри, заместитель главного редактора литературно-художественного журнала «Ширак» и газет «Оринац Еркир» и «Авангард», главный специалист отдела культуры Ширакской областной администрации, директор гимназии №1 в Гюмри, директор Гюмрийского филиала Ереванского государственного института театра и кино. С 1984 года преподавал в вузах Армении: Ванадзорском и Гюмрийском государственных педагогических институтах, Ереванском художественно-театральном институте, университетах «Открытый», «Северный» и «Прогресс». Читал лекции в университетах Стамбула, Бейрута и Алеппо.

Его литературные труды посвящены проблемам современного театра. Написал пьесы «Весёлое путешествие», «Голубка», «Колыбельная для двоих», поставленные в различных театрах. Перевёл на армянский пьесы Антона Чехова, Гарсии Лорки, Мюссе, Михаила Булгакова, Голдмана, Максима Горького, Птушкиной, Куни и Павловского. Автор 25 книг, 20 научных статей и множества предисловий. Был членом совета по искусству Армянской энциклопедии, президиума Международной ассоциации театральных критиков, секретарём правления Союза театральных деятелей Армении (2007), членом жюри премии «Артавазд» и председателем жюри театрального фестиваля им. Агаси Айвазяна. Награждён медалью «За литературные заслуги», избран академиком Международной академии наук о природе. В 2013–2014 годах входил в профессиональный совет фестиваля «Театр Икс». В 2015 году получил золотую медаль премии «Артавазд». Вклад Левона Мутафяна в армянскую театроведческую науку и культуру неоценим, его работы продолжают вдохновлять любителей театрального искусства. Скончался 11 ноября 2015 года в ереванской гостинице «Астория».

### English
Symbol of Armenian Culture

Levon Mutafyan was born on October 7, 1954, in Nizhny Tagil, Sverdlovsk Oblast, RSFSR. An Armenian theater scholar, playwright, Honored Art Worker of Armenia (2007), and member of the Writers’ Union of Armenia. He graduated from the drama studio at the Kirovakan branch of the Union of Theater Workers of Armenia and the directing faculty of the Yerevan Institute of Fine Arts and Theater.

He worked as an assistant to the chief director at the Vanadzor State Dramatic Theater named after Hovhannes Abelyan, assistant to the chief director and head of the literary department at the Gyumri State Dramatic Theater named after Vardan Adjemian, deputy director and head of the literary department at the Artashat State Theater named after Amo Kharazyan, and senior editor in the drama department of the Armenian State Committee for Television and Radio Broadcasting. He held leadership roles: deputy director of the “Balaton” gymnasium in Gyumri, advisor to the Gyumri mayor, deputy chief editor of the literary-artistic journal *Shirak* and the newspapers *Orinats Yerkir* and *Avangard*, chief specialist of the culture department of Shirak Province, director of Gyumri’s No. 1 gymnasium, and director of the Gyumri branch of the Yerevan State Institute of Theater and Cinema. From 1984, he lectured at Armenian universities: Vanadzor and Gyumri State Pedagogical Institutes, Yerevan Institute of Fine Arts and Theater, and the “Open,” Northern, and “Progress” universities. He also lectured at universities in Istanbul, Beirut, and Aleppo.

His literary works focused on contemporary theater issues. He wrote the plays *Happy Journey*, *Dove*, and *Lullaby for Two*, staged in various theaters. He translated plays by Anton Chekhov, García Lorca, Musset, Mikhail Bulgakov, Goldman, Maxim Gorky, Ptushkina, Cooney, and Pavlovsky into Armenian. He authored 25 books, 20 academic articles, and numerous prefaces. He was a member of the arts council of the Armenian Encyclopedia, the presidium of the International Association of Theater Critics, secretary of the Union of Theater Workers of Armenia (2007), a jury member of the “Artavazd” awards, and chairman of the jury for the Aghasi Ayvazyan Theater Festival. He was awarded the Medal “For Literary Merits” and elected an academician of the International Academy of Natural Sciences. In 2013–2014, he was a member of the professional council of the “Theater X” festival. In 2015, he received the “Artavazd” gold medal. Levon Mutafyan’s contribution to Armenian theater scholarship and culture is invaluable, and his works continue to inspire theater enthusiasts. He passed away on November 11, 2015, at the “Astoria” hotel in Yerevan.

2025 թվականի Սեպտեմբերի 26 -ին Մոսկվայում – մահացել  է  Տիգրան Էդմոնդի Քեոսայանը – կինոյի և հեռուստատեսության դերասան, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր, տեսահոլովակի ռեժիսոր, հեռուստահաղորդավար և քարոզիչ:

1990-ականներին Քեոսայանն իր ընկեր Ֆյոդոր Բոնդարչուկի հետ սկսեց նկարահանել տեսահոլովակներ և գովազդներ։  Այն ժամանակ Ռուսաստանում այս բնագավառը  այնքան էլ հայտնի և պահանջված չէր, ուստի նրանք անմիջապես երկաթբետոնե դիրք գրավեցին այս ոլորտում և կարողացան հասնել զգալի բարձունքների:  Քեոսայանը և Բոնդարչուկը տեսահոլովակներ են նկարահանել ռուս հայտնի արտիստների համար, ինչպիսիք են Իրինա Ալեգրովան, Լեոնիդ Ագուտինը, Միխայիլ Շուֆուտինսկին, Իգոր Սարուխանովը, Նատալյա Վետլիցկայան և այլն, և այդ ժամանակվանից Տիգրանը հայտնի է դարձել։
Մանուկ հասակում նա իր հանգիստն անցկացրել է Հայաստանում ու ջերմորեն խոսել այդ մասին։  Նրա խոսքով՝ ինքն էլ Հայաստանի քաղաքացիություն ունի։  Նրա բոլոր երեխաները գիտեն գրավոր և բանավոր հայերեն, քանի որ Քեոսայանը կարծում է, որ իր երեխաներին դա իսկապես անհրաժեշտ է։
2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո նա ծայրահեղ բացասական դիրքորոշում է որդեգրել Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ՝ դավաճանության մեղադրանքներ ներկայացնելով։
Նրա մեղադրանքները Հայաստանում համարվել են անհիմն և վիրավորական, և նրա մուտքը Հայաստան արգելվել է։
2022 թվականին՝ Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից հետո, Եվրամիությունը, Մեծ Բրիտանիան, Կանադան և մի շարք այլ երկրներ անձնական պատժամիջոցներ սահմանեցին Քեոսայանի դեմ։  2022 թվականի հունիսին Ղազախստանի արտաքին գործերի նախարարությունը Քեոսայանին ներառել է անցանկալի անձանց ցուցակում.

26 сентября 2025 года в Москве скончался Тигран Эдмондович Кеосаян.- актёр кино и телевидения, кинорежиссёр, сценарист, продюсер, режиссёр видеоклипов, телеведущий и пропагандист
В 1990-е Кеосаян вместе с приятелем Федором Бондарчуком стал заниматься съемкой клипов и рекламных роликов. Тогда эта ниша в России была не так популярна и востребована, поэтому они сразу заняли железобетонную позицию на этом поприще и смогли достичь немалых высот. Кеосаян и Бондарчук снимали клипы для таких известных российских артистов как Ирина Аллегрова, Леонид Агутин, Михаил Шуфутинский, Игорь Саруханов, Наталья Ветлицкая и др и с  тех самых пор Тигран стал популярен
В детстве каникулы проводил в Армении и тепло отзывался о ней. По его  словам имеет так же и гражданство Армении. Все его дети знают письменный и устный армянский язык, поскольку Кеосаян считает, что это очень нужно его детям.
После 44 дневной войны 2020 года занял крайне негативную позицию к властям Армении выдвигая обвинения в предательстве.
Его  обвинения в Армении посчитали необоснованными и оскорбительными  запретив въезд в Армению
В 2022 году, после вторжения России на Украину, Европейский союз, Великобритания, Канада и ряд других стран ввели против Кеосаяна персональные санкции. В июне 2022 года МИД Казахстана включил Кеосаяна в список нежелательных персон

On September 26, 2025 in Moscow – Tigran Edmond Keosayan died. – film and television actor, film director, screenwriter, producer, video clip director, TV presenter and propagandist
In the 1990s, Keosayan, together with his friend Fyodor Bondarchuk, began filming music videos and commercials. At that time, this niche in Russia was not so popular and in demand, so they immediately took a solid position in this field and were able to achieve considerable heights. Keosayan and Bondarchuk filmed music videos for such famous Russian artists as Irina Allegrova, Leonid Agutin, Mikhail Shufutinsky, Igor Sarukhanov, Natalya Vetlitskaya and others, and since then Tigran has become popular
As a child, he spent his holidays in Armenia and spoke warmly of it. According to him, he also has Armenian citizenship.  All his children know written and spoken Armenian, as Keosayan believes that his children really need it.
After the 44-day war in 2020, he took an extremely negative position towards the Armenian authorities, accusing them of treason.
His accusations were considered unfounded and offensive in Armenia, and he was banned from entering Armenia.
In 2022, after Russia’s invasion of Ukraine, the European Union, Great Britain, Canada and several other countries imposed personal sanctions against Keosayan. In June 2022, the Kazakh Foreign Ministry included Keosayan in the list of undesirable persons.

Ռիչարդ Կասպար Սարաֆյանը  մահացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Սանտա Մոնիկայում, Կալիֆոռնիա, թոքախտից՝ մեջքի կոտրվածքի բուժման ընթացքում, 83 տարեկանում։ Ամերիկահայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, պրոդյուսեր և մոնտաժորդ էր, որը կինեմատոգրաֆիայի ասպարեզում ստեղծագործել է ավելի քան հինգ տասնամյակ։

Հանդիսատեսին հայտնի է «Դոն Ժուան դե Մարկո», «Ադամանդե ոստիկանը», «Կապ» և «Բագսի» ֆիլմերից։ Լայն ճանաչման է արժանացել 1971 թվականի «Անհետացող կետ» (Vanishing Point) ֆիլմով, որը դարձել է կուլտային հիթ և ազդել է այնպիսի ռեժիսորների վրա, ինչպիսին է Քվենթին Տարանտինոն («Death Proof»):

Նյու Յորքի համալսարանում սովորել է իրավունք և բժշկագիտություն, ապա անցել կինոյի ուսումնասիրության, որտեղ գերազանց արդյունքներ է ցուցաբերել։ Ծառայել է ԱՄՆ զինված ուժերում՝ որպես լրագրող, որտեղ ծանոթացել է Ռոբերտ Ալտմանի հետ, և միասին նկարահանել են արդյունաբերական ֆիլմեր։ Ամուսնացել է Ալտմանի քրոջ՝ Հելեն Ջոան Ալտմանի հետ, ամուսնալուծվել, ապա կրկին ամուսնացել (Հելենը մահացել է 2011 թվականին)։ Ունեցել է հինգ զավակ՝ դերասան Ռիչարդ Սարաֆյան կրտսեր, ռեժիսոր Դերան Սարաֆյան, հատուկ էֆեկտների փորձագետ Դամոն Բ. Սարաֆյան, սցենարիստ Թեդի Սարաֆյան և Քեթրին Սարաֆյան։

Կարիերան սկսել է 1960-ականներին՝ հեռուստատեսությունում՝ որպես Ալտմանի օգնական, ապա ինքնուրույն ռեժիսոր։ 1963 թվականին նկարահանել է «The Twilight Zone» սերիալի «Living Doll» դրվագը, որը նրա առաջին մեծ հաջողությունն էր։ Աշխատել է Ալտմանի թատերական բեմադրություններում, նկարահանել է «Gunsmoke» և «Batman» սերիալների դրվագներ։ Առաջին գեղարվեստական ֆիլմը՝ «And Now Miguel» (1965), որին հաջորդել են «Run Wild, Run Free» (1969), «Fragment of Fear» (1970), «Man in the Wilderness» (1971), «The Man Who Loved Cat Dancing» (1973)։ Դերասանական աշխատանքներից առանձնանում են «Bugsy» (1991), «Bound» (1996), «Bulworth» (1998), «Dr. Dolittle 2» (հնչյունավորում) և «Foley Square» սիտկոմը (1985–1986)։ Նրա «The Next Man» (1976) ֆիլմը առաջադրվել է Չիկագոյի միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե Հուգո» մրցանակին։ Սարաֆյանի ստեղծագործությունները կարևոր դեր են խաղացել ամերիկյան կինոյում, հատկապես կուլտային ֆիլմերով, որոնք ազդել են հետագա սերունդների վրա։

### Русский

Армянин в Голливуде

Ричард Каспар Сарафян (англ. Richard Caspar Sarafian) умер 18 сентября 2013 года в Санта-Монике, Калифорния, от пневмонии во время лечения перелома позвоночника в возрасте 83 лет. Американский режиссёр армянского происхождения, сценарист, актёр, продюсер и монтажёр, чья карьера в кинематографе длилась более пяти десятилетий. Известен зрителям по фильмам «Дон Жуан де Марко», «Алмазный коп», «Связь» и «Багси». Широкую известность получил благодаря фильму 1971 года «Исчезающая точка» (Vanishing Point), который стал культовым хитом и повлиял на режиссёров, таких как Квентин Тарантино («Доказательство смерти»).

Учился в Нью-Йоркском университете, изначально изучая право и медицину, затем переключился на кино, где показал выдающиеся результаты. Служил в армии США журналистом, где познакомился с Робертом Альтманом, с которым снимал промышленные фильмы. Женился на сестре Альтмана, Хелен Джоан Альтман, развёлся, затем вновь женился (она умерла в 2011 году). У них пятеро детей: актёр Ричард Сарафян-младший, режиссёр Деран Сарафян, специалист по спецэффектам Дэймон Б. Сарафян, сценарист Теди Сарафян и Кэтрин Сарафян.

Карьеру начал в 1960-х на телевидении как ассистент Альтмана, затем как самостоятельный режиссёр. В 1963 году снял эпизод «Кукла» сериала «Сумеречная зона», ставший его первым крупным успехом. Работал в театральных постановках Альтмана, снимал эпизоды сериалов «Gunsmoke» и «Batman». Первый художественный фильм — «И теперь Мигель» (1965), за которым последовали «Run Wild, Run Free» (1969), «Fragment of Fear» (1970), «Man in the Wilderness» (1971), «The Man Who Loved Cat Dancing» (1973). Среди актёрских работ выделяются «Bugsy» (1991), «Bound» (1996), «Bulworth» (1998), озвучка в «Dr. Dolittle 2» и роль в ситкоме «Foley Square» (1985–1986). Его фильм «The Next Man» (1976) был номинирован на премию «Золотой Хьюго» Чикагского международного кинофестиваля. Творчество Сарафяна сыграло важную роль в американском кино, особенно благодаря культовым фильмам, повлиявшим на последующие поколения.

### English

An Armenian in Hollywood

Richard Caspar Sarafian died on September 18, 2013, in Santa Monica, California, from pneumonia during treatment for a spinal fracture, at the age of 83. He was an Armenian-American film director, screenwriter, actor, producer, and editor whose career in cinematography spanned over five decades. Known to audiences for films like “Don Juan DeMarco,” “The Diamond Cop,” “Bound,” and “Bugsy,” he gained widespread recognition for his 1971 film “Vanishing Point,” which became a cult classic and influenced directors like Quentin Tarantino (“Death Proof”).

He studied law and medicine at New York University before switching to film, where he excelled. He served as a journalist in the U.S. Army, where he met Robert Altman, collaborating on industrial films. He married Altman’s sister, Helen Joan Altman, divorced, and later remarried (she died in 2011). They had five children: actor Richard Sarafian Jr., director Deran Sarafian, special effects expert Damon B. Sarafian, screenwriter Tedi Sarafian, and Catherine Sarafian.

His career began in the 1960s on television as Altman’s assistant, then as an independent director. In 1963, he directed the “Living Doll” episode of “The Twilight Zone,” marking his first major success. He acted in Altman’s theater productions and directed episodes of “Gunsmoke” and “Batman.” His first feature film was “And Now Miguel” (1965), followed by “Run Wild, Run Free” (1969), “Fragment of Fear” (1970), “Man in the Wilderness” (1971), and “The Man Who Loved Cat Dancing” (1973). Notable acting roles include “Bugsy” (1991), “Bound” (1996), “Bulworth” (1998), voice work in “Dr. Dolittle 2,” and a role in the sitcom “Foley Square” (1985–1986). His film “The Next Man” (1976) was nominated for the Golden Hugo at the Chicago International Film Festival. Sarafian’s work played a significant role in American cinema, particularly through cult films that influenced later generations.

Հենրիկ Ռուբենի Մարգարյանը ծնվել է 1925 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ։ Հայտնի խորհրդային հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան է, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։

1944-1946 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, այնուհետև՝ 1946-1951 թվականներին, ավարտել նույն ինստիտուտի դերասանական բաժինը Լևոն Քալանթարի արվեստանոցում։ 1955 թվականից աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում՝ ստեղծելով գեղարվեստական և փաստագրական ֆիլմեր։ 1972 թվականից Հայաստանի հեռուստատեսային ստուդիայում իրականացրել է հեռուստատեսային բեմադրություններ։ Ավելի քան 30 տարի ղեկավարել է «Հայֆիլմ»-ին կից դերասանի դպրոց-ստուդիան, նպաստելով նոր սերնդի դերասանների պատրաստմանը։

Հենրիկ Մարգարյանի ստեղծագործական գործունեությունը ներառում է բազմաթիվ գեղարվեստական և փաստագրական ֆիլմեր, որտեղ նա հանդես է եկել որպես ռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան։ Նրա աշխատանքները նշանակալի դեր են խաղացել հայկական կինեմատոգրաֆի զարգացման գործում։ Նա մեծ ներդրում է ունեցել հայ կինոարվեստում՝ համատեղելով ռեժիսորական, սցենարային և դերասանական տաղանդները։

### Русский

Свет армянского кинематографа

Генрик Рубенович Маргарян родился 17 сентября 1925 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР. Известный советский армянский кинорежиссёр, сценарист, актёр, заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1967).

В 1944–1946 годах учился в Ереванском художественно-театральном институте, затем, в 1946–1951 годах, окончил актёрский факультет того же института в мастерской Левона Калантара. С 1955 года работал в киностудии «Арменфильм», создавая художественные и документальные фильмы. С 1972 года реализовывал постановки на студии телевидения Армении. Более 30 лет руководил актёрской школой-студией при «Арменфильме», способствуя подготовке нового поколения актёров.

Творческая деятельность Генрика Маргаряна включает множество художественных и документальных фильмов, в которых он выступал как режиссёр, сценарист и актёр. Его работы сыграли значительную роль в развитии армянского кинематографа. Он внёс большой вклад в армянское киноискусство, сочетая режиссёрский, сценарный и актёрский талант.

### English

Honored Figure of Armenian Cinema

Henrik Rubenovich Margaryan was born on September 17, 1925, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR. He was a prominent Soviet Armenian film director, screenwriter, and actor, Honored Artist of the Armenian SSR (1967).

From 1944 to 1946, he studied at the Yerevan Art and Theater Institute, and from 1946 to 1951, he graduated from its acting department under the guidance of Levon Kalantar. Starting in 1955, he worked at the Armenfilm studio, creating both feature and documentary films. From 1972, he produced television projects at the Armenian Television Studio. For over 30 years, he led the acting school-studio affiliated with Armenfilm, contributing to the training of a new generation of actors.

Henrik Margaryan’s creative work encompasses numerous feature and documentary films, where he served as director, screenwriter, and actor. His contributions played a significant role in the development of Armenian cinematography. He made a substantial impact on Armenian cinema, combining his talents in directing, screenwriting, and acting.

Վիլյամ Ներսեսի Հայկազյանը մահացել է 1963 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Նա հայ կինոռեժիսոր և սցենարիստ էր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963) և Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Վիլյամը ծնվել է 1907 թվականի փետրվարի 23-ին Կղզի գյուղում, Վանի գավառ, Օսմանյան կայսրություն, որտեղից Հայոց ցեղասպանության ժամանակ գաղթել է Անդրկովկաս։ 1932-1935 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտում։ 1938 թվականից աշխատել է Երևանի կինոստուդիայում (այժմ՝ Հայֆիլմ) որպես ռեժիսոր և նկարահանել ավելի քան 20 վավերագրական կինոնկար, որոնցից շատերը նվիրված էին հայկական մշակույթին, արվեստին և պատմությանը։ Նրա ֆիլմագրությունը ներառում է «Գիտությունը ծառայում է ժողովրդին» (1948), «Հանուն պղնձի, մոլիբդենի և ալյումինի» (1948), «Ավետիք Իսահակյան» (1956, նաև սցենարիստ), «Հայ արվեստի տասնօրյակը Մոսկվայում» (1956, նաև սցենարիստ), «Հայաստանի ճարտարապետությունը» (1958), «Պոեմ Հայաստանի մասին» (1960), «Հայրենիքի գրկում» (1962) և «Աշխարհի չեմպիոնը Հայաստանում» (1963, նաև սցենարիստ) ֆիլմերը։ Վիլյամ Հայկազյանի ստեղծագործությունները կարևոր դեր են խաղացել հայկական կինոյի զարգացման և վավերագրության արվեստի հիմնադրման գործում, պահպանելով հայ ժողովրդի պատմությունը և մշակութային ժառանգությունը։

### Русский

Мастер армянского документального кино

Вильям Нерсесович Хайказян скончался 13 сентября 1963 года в Ереване, Армянская ССР. Он был армянским кинорежиссёром и сценаристом, заслуженным деятелем искусств Армянской ССР (1963) и участником Великой Отечественной войны. Вильям родился 23 февраля 1907 года в селе Кгзи, Ванский уезд, Османская империя, откуда во время Геноцида армян эмигрировал в Закавказье. В 1932–1935 годах учился в Всесоюзном государственном институте кинематографии в Москве. С 1938 года работал режиссёром на Ереванской киностудии (ныне «Hayfilm») и снял более 20 документальных фильмов, многие из которых были посвящены армянской культуре, искусству и истории. Его фильмография включает «Наука служит народу» (1948), «За медь, молибден и алюминий» (1948), «Аветик Исаакян» (1956, также сценарист), «Десятилетие армянского искусства в Москве» (1956, также сценарист), «Архитектура Армении» (1958), «Поэма об Армении» (1960), «В объятиях Родины» (1962) и «Чемпион мира в Армении» (1963, также сценарист). Творчество Вильяма Хайказяна сыграло важную роль в развитии армянского кинематографа и документального искусства, сохраняя историю и культурное наследие армянского народа.

### English

Master of Armenian Documentary Cinema

William Nersesovich Haikazyan passed away on September 13, 1963, in Yerevan, Armenian SSR. He was an Armenian film director and screenwriter, Honored Artist of the Armenian SSR (1963), and a participant in the Great Patriotic War. William was born on February 23, 1907, in the village of Kghzi, Van Province, Ottoman Empire, from where he emigrated to the Transcaucasus during the Armenian Genocide. From 1932 to 1935, he studied at the All-Union State Institute of Cinematography in Moscow. From 1938, he worked as a director at the Yerevan Film Studio (now Hayfilm) and directed over 20 documentary films, many dedicated to Armenian culture, art, and history. His filmography includes “Science Serves the People” (1948), “For Copper, Molybdenum, and Aluminum” (1948), “Avetik Isahakyan” (1956, also screenwriter), “Decade of Armenian Art in Moscow” (1956, also screenwriter), “Architecture of Armenia” (1958), “Poem About Armenia” (1960), “In the Embrace of the Motherland” (1962), and “World Champion in Armenia” (1963, also screenwriter). William Haikazyan’s work played a crucial role in the development of Armenian cinema and documentary art, preserving the history and cultural heritage of the Armenian people.