Մայիս 26, 451 թ., Ավարայրի դաշտ, Վասպուրական, Հայաստան
Ավարայրի ճակատամարտը հայ ժողովրդի պատմության ամենակարևոր և խորհրդանշական իրադարձություններից մեկն է:

Այս ճակատամարտը, որը տեղի է ունեցել 451 թվականին Վասպուրականի Ավարայրի դաշտում, նշանավորվել է հայերի աննկուն պայքարով՝ պաշտպանելու իրենց կրոնը, մշակույթը և ինքնությունը: Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ հայկական ուժերը դիմակայեցին պարսկական հզոր բանակին, որը ղեկավարում էր Սասանյան Պարսկաստանի թագավոր Յազդեգերդ Երկրորդը:
Չնայած հայկական բանակը պարտություն կրեց թվային առումով, ճակատամարտը դարձավ հոգևոր հաղթանակ: Հայ ժողովուրդը ցույց տվեց իր անկոտրում կամքը և հավատարմությունը քրիստոնեությանը՝ դիմակայելով պարսկական կայսրության ճնշումներին, որոնք փորձում էին պարտադրել զրադաշտականություն: Ավարայրի ճակատամարտը խորհրդանիշ դարձավ հայ ժողովրդի ազատության և ինքնորոշման պայքարի համար:
Այսօր Ավարայրի ճակատամարտը հիշվում է որպես հայ ժողովրդի միասնության և անձնվիրության խորհրդանիշ: Այն ոգեշնչում է սերունդներին՝ հիշեցնելով, որ նույնիսկ ծանր պայմաններում կարելի է պայքարել հանուն սեփական համոզմունքների և ազատության:
Русский (Russian)
Битва при Аварайре: Героическая страница армянской истории: 26 мая 451 года, поле Аварайр, Васпуракан, Армения
Битва при Аварайре — одно из самых значимых и символичных событий в истории армянского народа. Это сражение, произошедшее в 451 году на поле Аварайр в Васпуракане, стало воплощением героической борьбы армян за сохранение своей веры, культуры и идентичности. Под предводительством Вардана Мамиконяна армянские силы противостояли могущественной армии Сасанидской Персии, возглавляемой царем Йездигердом II.
Хотя армянская армия потерпела поражение в численном отношении, битва стала духовной победой. Армяне продемонстрировали непреклонную волю и верность христианству, сопротивляясь давлению Персидской империи, пытавшейся навязать зороастризм. Битва при Аварайре стала символом борьбы армянского народа за свободу и самоопределение.
Сегодня битва при Аварайре почитается как символ единства и самопожертвования армянского народа. Она вдохновляет поколения, напоминая, что даже в самых тяжелых условиях можно бороться за свои убеждения и свободу.

«نبرد آوارایر: صفحه‌ای حماسی از تاریخ ارمنستان»
تاریخ و مکان برگزاری: 26 مه 451 میلادی، دشت آوارایر، واسپوراکان، ارمنستان
نبرد آوارایر یکی از مهم‌ترین و نمادین‌ترین رویدادها در تاریخ ملت ارمنی است. این نبرد که در سال 451 میلادی در دشت آوارایر در واسپوراکان رخ داد، تجلی مبارزه قهرمانانه ارمنیان برای حفظ دین، فرهنگ و هویت خود بود. نیروهای ارمنی به رهبری واردان مامیکنیان در برابر ارتش قدرتمند ساسانیان به فرماندهی یزدگرد دوم ایستادگی کردند.
اگرچه ارتش ارمنی از نظر تعداد شکست خورد، اما این نبرد به یک پیروزی معنوی تبدیل شد. ارمنیان اراده تسلیم‌ناپذیر و وفاداری خود به مسیحیت را نشان دادند و در برابر فشارهای امپراتوری پارسی که تلاش داشت زرتشتی‌گری را تحمیل کند، مقاومت کردند. نبرد آوارایر به نمادی از مبارزه ملت ارمنی برای آزادی و خودمختاری تبدیل شد.
امروزه نبرد آوارایر به عنوان نمادی از وحدت و ازخودگذشتگی ملت ارمنی گرامی داشته می‌شود. این رویداد نسل‌ها را الهام می‌بخشد و یادآوری می‌کند که حتی در شرایط دشوار نیز می‌توان برای اعتقادات و آزادی جنگید.

The Battle of Avarayr: A Heroic Chapter in Armenian History
Date and Location: May 26, 451 AD, Avarayr Plain, Vaspurakan, Armenia
The Battle of Avarayr stands as one of the most significant and symbolic events in Armenian history. Fought in 451 AD on the Avarayr Plain in Vaspurakan, this battle epitomized the Armenian people’s heroic struggle to preserve their faith, culture, and identity. Led by Vardan Mamikonian, Armenian forces confronted the formidable army of Sasanian Persia, under the command of King Yazdegerd II.
Though the Armenian army suffered a numerical defeat, the battle became a spiritual triumph. The Armenians displayed unwavering resolve and loyalty to Christianity, resisting the Sasanian Empire’s attempts to impose Zoroastrianism. The Battle of Avarayr became a powerful symbol of the Armenian people’s fight for freedom and self-determination.
Today, the Battle of Avarayr is revered as a testament to the unity and sacrifice of the Armenian people. It continues to inspire generations, serving as a reminder that even in the face of overwhelming odds, one can stand firm for their beliefs and freedom.
Sources: Information is based on the provided Wikipedia link and general historical knowledge about the Battle of Avarayr. For further details, refer to Հայերեն Վիքիպեդիա.

Մայիսի 26, 451, Ավարայր, Հայկական մարզպանություն, Սասանյան Պարսկաստան զոհվեց  Խորեն Խորխոռունին (գրաբար՝ Խորէն) հայոց մաղխազ էր Մարզպանական Հայաստանում, սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի մտերիմ զինակիցը և Խորխոռունիների ազնվական նախարարական տոհմի ներկայացուցիչ:

Նրա կյանքը և սխրանքները անքակտելիորեն կապված են հայ ժողովրդի ազատության համար մղված պայքարի հետ՝ մասնավորապես Վարդանանց պատերազմի և Ավարայրի ճակատամարտի հետ, որոնք հայոց պատմության ամենակարևոր էջերից են: 
Խորեն Խորխոռունին ծնվել է Խորխոռունիների տոհմում, որը հայտնի էր իր ռազմական ավանդույթներով և հայոց ազնվականության մեջ ունեցած կարևոր դերով: Նրա կյանքի մասին տեղեկությունները սահմանափակ են, սակայն Եղիշե պատմիչի «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին» աշխատությունը մանրամասն նկարագրում է նրա անմնացորդ նվիրվածությունը հայոց ազատագրական պայքարին: 450-451 թվականներին, երբ Սասանյան Պարսկաստանը փորձում էր բռնի կերպով քրիստոնեությունից հաշմանդամ անել հայերին և պարտադրել զրադաշտականություն, Խորենը միացավ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորած ապստամբությանը: 
Այս շրջանում Խորենը դարձավ Վարդանի մտերիմ ընկերն ու զինակիցը: Նրանց բարեկամությունը կոփվեց Աղվանից պատերազմի ընթացքում, որտեղ Խորենը աչքի ընկավ իր խիզախությամբ և ռազմավարական հմտություններով: Նրա ղեկավարած զորաջոկատը կարևոր դեր խաղաց հայոց բանակի կազմակերպման և մարտական ոգու բարձրացման գործում: 451 թվականի մայիսի 26-ին Ավարայրի դաշտում տեղի ունեցավ հայոց պատմության ամենանշանակալի ճակատամարտերից մեկը: Խորեն Խորխոռունին, իր 19 զինակիցների հետ, կռվեց աննահանջ՝ պաշտպանելով հայոց հավատն ու ազատությունը: Չնայած հայոց բանակի քաջարի դիմադրությանը, նրանք ծանր կորուստներ կրեցին, և Խորենը նահատակվեց ճակատամարտի դաշտում՝ իր անունը հավերժացնելով հայ ժողովրդի պատմության մեջ: 
Խորեն Խորխոռունու սխրանքները խորհրդանշում են հայ ժողովրդի անկոտրում ոգին և նվիրվածությունը հայրենիքին: Եղիշեի վկայություններով՝ նրա մահը ոչ միայն կորուստ էր, այլև ոգեշնչման աղբյուր հետագա սերունդների համար: Նրա անունը մնացել է հայոց ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ ազատության գինը հաճախ վճարվում է արյամբ: 

26 мая 451, Аварайр, Марзпанская Армения, Сасанидская Персия погиб
Хорен Хорхоруни (в грабаре — Хорэн) был армянским магхазом в Марзпанской Армении, ближайшим соратником спарапета Вардана Мамиконяна и представителем знатного нахарарского рода Хорхоруни. Его жизнь и подвиги неразрывно связаны с борьбой армянского народа за свободу, особенно с Варданацкой войной и битвой при Аварайре, которые стали одними из важнейших страниц армянской истории. 
Хорен Хорхоруни родился в роду Хорхоруни, известном своими воинскими традициями и значительным влиянием в армянской аристократии. Хотя сведения о его жизни ограничены, труд историка Егише «О Вардане и войне армянской» подробно описывает его преданность борьбе за свободу армян. В 450–451 годах, когда Сасанидская Персия пыталась насильственно обратить армян в зороастризм, Хорен присоединился к восстанию, возглавляемому Варданом Мамиконяном. 
В этот период Хорен стал близким другом и соратником Вардана. Их дружба укрепилась во время войны в Алуанке, где Хорен отличился храбростью и стратегическими навыками. Возглавляемый им отряд сыграл важную роль в организации армянской армии и поддержании боевого духа. 26 мая 451 года на поле Аварайра произошла одна из самых значимых битв в истории Армении. Хорен Хорхоруни вместе со своими 19 соратниками сражался до последнего, защищая веру и свободу армян. Несмотря на отчаянное сопротивление армянской армии, они понесли тяжелые потери, и Хорен пал мучеником на поле боя, увековечив свое имя в истории армянского народа. 
Подвиги Хорена Хорхоруни символизируют несгибаемый дух армянского народа и его преданность родине. По свидетельствам Егише, его смерть стала не только утратой, но и источником вдохновения для последующих поколений. Его имя осталось символом армянской освободительной борьбы, напоминая о том, что свобода часто оплачивается кровью. 

May 26, 451, Avarayr, Marzpanate Armenia, Sasanian Persia died
Khoren Khorkhoruni (in Classical Armenian — Khorēn) was an Armenian maghaz in Marzpanate Armenia, a close comrade of Sparapet Vardan Mamikonian, and a member of the noble Khorkhoruni nakharar family. His life and deeds are inextricably linked to the Armenian people’s struggle for freedom, particularly the Vardanants War and the Battle of Avarayr, which remain among the most pivotal moments in Armenian history. 
Khoren Khorkhoruni was born into the Khorkhoruni family, renowned for its martial traditions and significant role within the Armenian aristocracy. While details of his life are scarce, the historian Yeghishe’s On Vardan and the Armenian War vividly chronicles his unwavering dedication to the Armenian cause. In 450–451, as Sasanian Persia sought to forcibly convert Armenians to Zoroastrianism, Khoren joined the rebellion led by Vardan Mamikonian. 
During this time, Khoren forged a close friendship with Vardan, solidified through their shared struggles in the war in Caucasian Albania, where Khoren distinguished himself with courage and strategic acumen. The detachment he led played a crucial role in organizing the Armenian forces and boosting their morale. On May 26, 451, the Battle of Avarayr unfolded on the Avarayr plain, marking one of the most significant clashes in Armenian history. Khoren Khorkhoruni, alongside his 19 comrades, fought relentlessly to defend Armenian faith and freedom. Despite the valiant resistance of the Armenian army, they suffered heavy losses, and Khoren fell as a martyr on the battlefield, immortalizing his name in the annals of Armenian history. 
Khoren Khorkhoruni’s exploits embody the indomitable spirit of the Armenian people and their devotion to their homeland. According to Yeghishe, his death was not merely a loss but a source of inspiration for future generations. His name endures as a symbol of the Armenian struggle for liberation, a reminder that the price of freedom is often paid in blood.

1805 թվականի մայիսի 26-ին Ղարաբաղի կուսակալ Իբրահիմ Խալիլ-խանը կատարեց պատմական քայլ՝ երդվելով հավատարմություն Ռուսական կայսրությանը: Այս իրադարձությունը, որը տեղի ունեցավ Ղարաբաղի խանության կենտրոնում, նշանակալի էր ոչ միայն տարածաշրջանի, այլև ամբողջ Կովկասի պատմության համար:

Սակայն այս քայլը միանշանակ ընդունելություն չգտավ և մինչ օրս մնում է վիճահարույց թեմա՝ բացահայտելով իշխանության, դավանանքի և գաղափարախոսության բարդ խճանկարը:
Իբրահիմ Խալիլ-խանը, Ղարաբաղի խանության ղեկավարը, այդ ժամանակ գտնվում էր բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում: Պարսկական և Ռուսական կայսրությունների միջև պայքարը Կովկասի վերահսկողության համար սրվում էր, և խանը ստիպված էր ընտրություն կատարել: Նրա որոշումը՝ դաշինք կնքել Ռուսաստանի հետ, պայմանավորված էր մի շարք գործոններով, այդ թվում՝ Պարսկաստանի կողմից ճնշումների, ներքին անկայունության և ռուսական ռազմական աջակցության խոստումների: Սակայն այս ընտրությունը ոչ միայն ռազմավարական էր, այլև խորապես ազդեց տարածաշրջանի մշակութային և քաղաքական լանդշաֆտի վրա:
Հավատարմության երդումը, որը տեղի ունեցավ Կյուրակչայի պայմանագրի շրջանակներում, Ռուսաստանին տվեց Ղարաբաղի խանության վերահսկողությունը՝ դե ֆակտո վերացնելով նրա ինքնիշխանությունը: Իբրահիմ Խալիլ-խանի համար սա նշանակում էր անվտանգության երաշխիքներ և ռուսական բանակի աջակցություն, սակայն այն նաև նշանակում էր խանության ավանդական կառուցվածքի աստիճանական կորուստ: Տեղի բնակչության համար այս իրադարձությունը բերեց խառը զգացողություններ՝ ոմանք դա ընդունեցին որպես պաշտպանություն արտաքին սպառնալիքներից, մյուսները՝ որպես օտար տիրապետության սկիզբ:
Քննադատական տեսանկյունից, Իբրահիմ Խալիլ-խանի որոշումը կարելի է դիտարկել որպես պրագմատիկ, բայց կարճաժամկետ: Ռուսաստանի հետ դաշինքը ժամանակավորապես պաշտպանեց խանությունը Պարսկաստանի ճնշումներից, սակայն այն նաև բացեց դռները ռուսական գաղութատիրության համար, որն ավերիչ հետևանքներ ունեցավ տարածաշրջանի ինքնիշխանության և մշակութային ինքնության համար: Շատ պատմաբաններ պնդում են, որ Իբրահիմ Խալիլ-խանը թերագնահատեց Ռուսաստանի երկարաժամկետ նպատակները, որոնք ներառում էին ոչ միայն ռազմական, այլև վարչական և մշակութային վերահսկողություն:
Այս իրադարձությունը նաև ընդգծում է Կովկասի բարդ աշխարհաքաղաքական դինամիկան, որտեղ տեղական առաջնորդները հաճախ ստիպված էին ընտրություն կատարել երկու չարիքների միջև: Իբրահիմ Խալիլ-խանի երդումը Ռուսաստանին դարձավ Ղարաբաղի պատմության շրջադարձային կետ՝ ազդելով տարածաշրջանի ժողովուրդների ճակատագրի վրա դարեր շարունակ: Այսօր այս իրադարձությունը մնում է վիճահարույց՝ խորհրդանշելով ինչպես ռազմավարական մանևրումը, այնպես էլ կորսված ինքնիշխանության խորհրդանիշը:

Важное Историческое Событие: Клятва Верности правителя Карабаха  Российской Империи
26 мая 1805 года правитель Карабахского ханства Ибрагим Халил-хан принес клятву верности Российской империи. Это событие, произошедшее в самом сердце Карабаха, стало переломным моментом не только для региона, но и для всей истории Кавказа. Однако этот шаг вызвал неоднозначную реакцию и до сих пор остается предметом споров, выявляя сложную мозаику власти, веры и идеологии.
Ибрагим Халил-хан, лидер Карабахского ханства, оказался в трудной геополитической ситуации. Борьба между Персидской и Российской империями за контроль над Кавказом набирала обороты, и хану пришлось сделать выбор. Его решение заключить союз с Россией было обусловлено рядом факторов, включая давление со стороны Персии, внутреннюю нестабильность и обещания военной поддержки со стороны России. Однако этот выбор не только имел стратегическое значение, но и глубоко повлиял на культурный и политический ландшафт региона.
Клятва верности, оформленная в рамках Кюракчайского договора, передала контроль над Карабахским ханством России, фактически ликвидировав его суверенитет. Для Ибрагим Халил-хана это означало гарантии безопасности и поддержку русской армии, но также привело к постепенной утрате традиционной структуры ханства. Для местного населения это событие вызвало смешанные чувства: одни видели в нем защиту от внешних угроз, другие — начало иностранного господства.
С критической точки зрения, решение Ибрагим Халил-хана можно рассматривать как прагматичное, но недальновидное. Союз с Россией временно защитил ханство от персидского давления, но открыл двери для российской колонизации, которая имела разрушительные последствия для суверенитета и культурной идентичности региона. Многие историки утверждают, что Ибрагим Халил-хан недооценил долгосрочные цели России, которые включали не только военный, но и административный и культурный контроль.
Это событие также подчеркивает сложную геополитическую динамику Кавказа, где местные лидеры часто были вынуждены выбирать между двух зол. Клятва Ибрагим Халил-хана России стала поворотным моментом в истории Карабаха, определив судьбу народов региона на века. Сегодня это событие остается спорным, символизируя как стратегический маневр, так и утрату суверенитета.

Mühüm Tarixi Hadisə: İbrahim Xəlil Xanın Rusiya İmperiyasına Sədaqət Andı
1805-ci il mayın 26-da Qarabağ xanlığının hakimi İbrahim Xəlil Xanın Rusiya İmperiyasına sədaqət andı içməsi tarixi bir hadisə oldu. Qarabağın mərkəzində baş verən bu hadisə təkcə region üçün deyil, bütün Qafqazın tarixi üçün dönüş nöqtəsi oldu. Lakin bu addım birmənalı qarşılanmadı və bu günə qədər mübahisəli mövzu olaraq qalır, hakimiyyət, din və ideologiyanın mürəkkəb mozaikasını ortaya qoyur.
İbrahim Xəlil Xan, Qarabağ xanlığının lideri olaraq, çətin geosiyasi vəziyyətdə idi. Rusiya və Fars imperiyaları arasında Qafqazın nəzarəti uğrunda mübarizə güclənirdi və xan seçim etməyə məcbur oldu. Onun Rusiya ilə ittifaq qurma qərarı bir sıra amillərlə, o cümlədən Fars təzyiqləri, daxili qeyri-sabitlik və Rusiyanın hərbi dəstək vədləri ilə bağlı idi. Lakin bu seçim təkcə strateji deyil, həm də regionun mədəni və siyasi mənzərəsinə dərin təsir etdi.
Kürəkçay müqaviləsi çərçivəsində rəsmiləşdirilən sədaqət andı Rusiyaya Qarabağ xanlığının nəzarətini verdi və onun suverenliyini faktiki olaraq ləğv etdi. İbrahim Xəlil Xan üçün bu, təhlükəsizlik zəmanətləri və rus ordusunun dəstəyi demək idi, lakin eyni zamanda xanlığın ənənəvi strukturunun tədricən itirilməsi ilə nəticələndi. Yerli əhali üçün bu hadisə qarışıq hisslər doğurdu: bəziləri bunu xarici təhdidlərdən qorunma kimi qəbul etdi, digərləri isə xarici hökmranlığın başlanğıcı kimi gördü.
Kritik baxımdan, İbrahim Xəlil Xanın qərarı praqmatik, lakin qısamüddətli hesab edilə bilər. Rusiya ilə ittifaq xanlığı Fars təzyiqlərindən müvəqqəti qorudu, lakin Rusiyanın müstəmləkəçilik siyasətinə yol açdı ki, bu da regionun suverenliyi və mədəni kimliyi üçün dağıdıcı nəticələrə səbəb oldu. Bir çox tarixçilər iddia edir ki, İbrahim Xəlil Xan Rusiyanın uzunmüddətli məqsədlərini, yəni yalnız hərbi deyil, həm də inzibati və mədəni nəzarəti nəzərdə tutan planlarını qiymətləndirmədi.
Bu hadisə Qafqazın mürəkkəb geosiyasi dinamikasını da vurğulayır, burada yerli liderlər çox vaxt iki pislik arasında seçim etməyə məcbur olurdular. İbrahim Xəlil Xanın Rusiyaya sədaqət andı Qarabağın tarixində dönüş nöqtəsi oldu və region xalqlarının taleyini əsrlər boyu müəyyənləşdirdi. Bu gün bu hadisə mübahisəli olaraq qalır, həm strateji manevr, həm də itirilmiş suverenliyin simvolu kimi dəyərləndirilir.

A Pivotal Historical Moment: Ibrahim Khalil Khan’s Oath of Allegiance to the Russian Empire
On May 26, 1805, Ibrahim Khalil Khan, the ruler of the Karabakh Khanate, swore an oath of allegiance to the Russian Empire. This event, which took place in the heart of Karabakh, marked a turning point not only for the region but for the entire history of the Caucasus. However, this decision was far from universally accepted and remains a contentious topic to this day, revealing a complex interplay of power, faith, and ideology.
Ibrahim Khalil Khan, the leader of the Karabakh Khanate, found himself in a precarious geopolitical situation. The struggle between the Persian and Russian empires for control over the Caucasus was intensifying, forcing the khan to make a critical choice. His decision to align with Russia was driven by multiple factors, including Persian pressures, internal instability, and promises of military support from Russia. Yet, this choice was not merely strategic—it profoundly shaped the cultural and political landscape of the region.
The oath of allegiance, formalized under the Treaty of Kurekchay, handed control of the Karabakh Khanate to Russia, effectively dissolving its sovereignty. For Ibrahim Khalil Khan, this meant guarantees of security and Russian military backing, but it also led to the gradual erosion of the khanate’s traditional structure. For the local population, the event elicited mixed reactions: some saw it as protection from external threats, while others viewed it as the onset of foreign domination.
From a critical perspective, Ibrahim Khalil Khan’s decision can be seen as pragmatic but shortsighted. The alliance with Russia temporarily shielded the khanate from Persian pressures but paved the way for Russian colonization, which had devastating consequences for the region’s sovereignty and cultural identity. Many historians argue that Ibrahim Khalil Khan underestimated Russia’s long-term ambitions, which extended beyond military control to include administrative and cultural dominance.
This event also highlights the intricate geopolitical dynamics of the Caucasus, where local leaders were often forced to choose between two evils. Ibrahim Khalil Khan’s oath to Russia became a pivotal moment in Karabakh’s history, shaping the fate of the region’s peoples for centuries. Today, it remains a controversial symbol of both strategic maneuvering and the loss of sovereignty.

1946 թվականի մայիսի 26-ին Երևանը ցնցվեց սարսափելի ջրհեղեղից, երբ Գետառ գետը դուրս եկավ իր հունից՝ բերելով մեծ ավերածություններ և բազմաթիվ զոհեր:

Ջրերն ողողեցին Աբովյան և Նալբանդյան փողոցները, ինչպես նաև Մաշտոցի պողոտան: Աղետը սկսվեց երեկոյան ժամը 20:30-ին և տևեց հինգուկես ժամ՝ քաոսի մեջ ընկղմելով մայրաքաղաքը:
Առաջին հերթին ջրերը հարվածեցին Երևանի կենդանաբանական այգուն: Օձերն ազատ լողում էին ջրում, մինչ առյուծներն ու գայլերը կարողացան փախչել: Նկուղներից լսվում էին մարդկանց օգնության աղաղակները, սակայն փրկարարական միջոցների և հնարավորությունների բացակայության պատճառով ոչ ոք չէր կարող օգնել: Ջրհեղեղը ոչնչացրեց մոտ 800 տուն, ևս 630-ը լրջորեն վնասվեցին: Զոհվեց շուրջ 200 մարդ:
Աղետից հետո բնակիչները զարմանքով նկատեցին, որ փողոցներում հայտնվել էին 2-3 մետր տրամագծով հսկայական քարեր, որոնք ջրերն էին բերել: Սա Գետառ գետի յոթերորդ և վերջին սելավն էր, որն այդպիսի մեծ ավերածություններ պատճառեց Երևանին:
1950-ականներին ձեռնարկվեցին մի շարք ջրային կառույցների կառուցման աշխատանքներ: Գետառը Հրազդան գետի հետ կապող թունել կառուցվեց, և պաշտպանիչ անտառաշերտեր տնկվեցին՝ ապագա ջրհեղեղները կանխելու համար:

Ереван под водой: Трагическое наводнение 1946 года
26 мая 1946 года Ереван потрясло страшное наводнение, вызванное выходом из берегов реки Гетар. Оно привело к масштабным разрушениям и многочисленным жертвам. Вода затопила улицы Абовяна и Налбандяна, а также проспект Маштоца. Бедствие началось в 20:30 и продолжалось пять с половиной часов, погрузив столицу в хаос.
Первой жертвой стал ереванский зоопарк: змеи плавали в воде, а львы и волки сумели сбежать. Из подвалов доносились крики людей о помощи, но спасти их было невозможно из-за отсутствия средств и возможностей. Наводнение разрушило около 800 домов, ещё 630 получили серьёзные повреждения. Погибло около 200 человек.
После катастрофы жители с удивлением обнаружили на улицах огромные камни диаметром 2–3 метра, принесённые водой. Это был седьмой и последний селевой поток реки Гетар, причинивший такие масштабные разрушения.
В 1950-х годах была проведена серия гидротехнических работ. Был построен туннель, соединяющий Гетар с рекой Раздан, а также созданы защитные лесополосы для предотвращения будущих селей в Ереване.

Yerevan Under Water: The Tragic Flood of 1946
On May 26, 1946, Yerevan was struck by a catastrophic flood when the Getar River overflowed, causing widespread destruction and numerous casualties. The waters inundated Abovyan and Nalbandyan streets, as well as Mashtots Avenue. The disaster began at 8:30 PM and lasted five and a half hours, plunging the capital into chaos.
The flood first hit the Yerevan Zoo, where snakes floated in the water, while lions and wolves managed to escape. From basements, people’s cries for help echoed, but rescue was impossible due to a lack of resources and means. Approximately 800 homes were destroyed, and another 630 were severely damaged. Around 200 people lost their lives.
In the aftermath, residents were astonished to find massive boulders, 2 to 3 meters in diameter, scattered across the streets, carried by the floodwaters. This was the seventh and final devastating mudflow from the Getar River to strike Yerevan.
In the 1950s, a series of hydraulic engineering projects were implemented. A tunnel connecting the Getar to the Hrazdan River was constructed, and protective forest belts were planted to prevent future floods in Yerevan.

1857 թվականի մայիսի 25, Կոստանդնուպոլսում ծնվել է
Սիրանույշը (Մերոպե Սահակի Գանթարճյան)՝ հայ բեմի աստղ, դերասանուհի, որի անունը դարձել է հայ թատերական մշակույթի խորհրդանիշ:

Նրա տաղանդը ճեղքել է սահմանները՝ նվաճելով բեմեր Պոլսից մինչև Մոսկվա, Թիֆլիսից մինչև Կահիրե: 
Սիրանույշը կրթություն է ստացել Կոստանդնուպոլսում, որտեղ 1873 թվականին առաջին անգամ բեմ է բարձրացել Պետրոս Մաղաքյանի «Արևելյան թատրոնում»: Նա խաղացել է այնպիսի դերեր, ինչպիսիք են Կեկելը Սունդուկյանի «Պեպո»-ում և Ամալյա՝ Շիլլերի «Ավազակները»-ում: Հետագայում նա միացել է Թովմաս Ֆասուլաճյանի և Հակոբ Վարդովյանի թատերախմբերին՝ հանդես գալով որպես օպերետային երգչուհի հայկական և թուրքական ներկայացումներում: 1878 թվականին նա փայլել է Սերովբե Պենկլյանի օպերետային խմբում, իսկ 1879-1881 և 1891-1892 թվականներին Թիֆլիսի հայկական մշտական թատերախմբում ստեղծել է անմոռանալի կերպարներ, ինչպիսիք են Օֆելյա («Համլետ»), Կատարինա («Անջելո») և Անանի («Էլի մեկ զոհ»): 
1882 թվականին Սիրանույշը հյուրախաղերով հանդես է եկել Հունաստանում և Եգիպտոսում՝ Տիգրան Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի Հոր-Հոր աղա» օպերետում Ֆաթիմեի դերով հասնելով մեծ հռչակի: 1895 թվականին նա ստեղծել է սեփական թատերախումբը և շրջագայել Բուլղարիայում, Ռումինիայում և Եգիպտոսում: 1901 թվականին Թիֆլիսում նա դարձել է առաջին հայ կին դերասանը, որ խաղացել է Համլետի դերը՝ հետևելով Սառա Բեռնարի նման լեգենդներին: 
Նրա խաղացանկը ներառում է ավելի քան 300 դեր, այդ թվում՝ Մարգարիտ Գոթիե («Կամելիազարդ տիկինը»), Մեդեա, Ռուզան, Պորցիա («Վենետիկի վաճառականը») և այլն: Նրա կատարումները հայ դերասանական արվեստի գլուխգործոցներ են: Սիրանույշը հյուրախաղերով ելույթ է ունեցել Երևանում, Կարսում, Շուշիում, Բուլղարիայում, Պարսկաստանում և Ռուսաստանում: 1912 թվականին, Հովհաննես Աբելյանի հետ, նա ելույթ է ունեցել Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում՝ արժանանալով համեմատությունների մեծն Էլեոնորա Դուզեի հետ: 
Սիրանույշը ոչ միայն բեմի աստղ էր, այլև հայ մշակույթի ջատագով: Նա հանդես է եկել մամուլում՝ ընդգծելով թատրոնի դերը մայրենի լեզվի պահպանման գործում: Նրա վերջին ելույթը եղել է 1932 թվականին Ալեքսանդրիայում՝ Մարգարիտ Գոթիեի դերով: Նա մահացել է նույն թվականին՝ Կահիրեում, տունդարձի ճանապարհին: 
Սիրանույշի ժառանգությունը անմար է: Նրա մասին մենագրություն է գրել Ռուբեն Զարյանը (1956), իսկ Էլֆիք Զոհրաբյանը ստեղծել է «Տիկին Սիրանույշ» մոնոդրաման (2006), որը բեմադրվել է Թբիլիսիում և Գորիսում: 

25 мая 1857 года,в  Константинополе, Османская империя- родилась
Сирануш (Меропе Сааковна Гантарджян) — выдающаяся армянская актриса, легенда сцены, чьё имя стало синонимом величия армянского театрального искусства. Её талант покорил сцены от Константинополя до Москвы, от Тифлиса до Каира. 
Сирануш получила начальное образование в Константинополе, где в 1873 году дебютировала в «Восточном театре» Петроса Магакяна, сыграв такие роли, как Кекел в «Пэпо» Сундукяна и Амалия в «Разбойниках» Шиллера. Позже она выступала в труппах Товмаса Фасуладжяна и Акопа Вардоваяна, исполняя роли в опереттах на армянском и турецком языках. В 1878 году она блистала в опереточной труппе Серобе Пенкляна, а в 1879–1881 и 1891–1892 годах играла в постоянной армянской театральной труппе Тифлиса, создавая яркие образы, такие как Офелия («Гамлет»), Катарина («Анджело») и Анан («Ещё одна жертва»). 
В 1882 году Сирануш гастролировала в Греции и Египте, прославившись ролью Фатимы в оперетте Тиграна Чухаджяна «Леблебиджи Хор-Хор ага». В 1895 году она основала собственную труппу и гастролировала в Болгарии, Румынии и Египте. В 1901 году в Тифлисе она стала первой армянской актрисой, исполнившей роль Гамлета, следуя примеру Сары Бернар. 
Её репертуар насчитывает более 300 ролей, включая Маргариту Готье («Дама с камелиями»), Медею, Рузан, Порцию («Венецианский купец») и других. Её работы стали шедеврами армянского актерского мастерства. Сирануш гастролировала в Ереване, Карсе, Шуши, Болгарии, Персии и России. В 1912 году вместе с Ованесом Абеляном она выступала в Москве и Санкт-Петербурге, где её сравнивали с великой Элеонорой Дузе. 
Сирануш была не только звездой сцены, но и защитницей армянской культуры, подчёркивая роль театра в сохранении родного языка. Её последнее выступление состоялось в 1932 году в Александрии в роли Маргариты Готье. Она скончалась в том же году в Каире, возвращаясь домой. 
Наследие Сирануш бессмертно. О ней написана монография Рубена Заряна (1956), а Элфик Зограбян создал монодраму «Госпожа Сирануш» (2006), поставленную в Тбилиси и Горисе. 

May 25, 1857, in Constantinople, Ottoman Empire- was born Siranush (Merope Saakovna Gantarjian) — a luminous star of the Armenian stage, an actress whose name is synonymous with the pinnacle of Armenian theatrical art. Her talent captivated audiences from Constantinople to Moscow, from Tiflis to Cairo. 
Siranush received her early education in Constantinople, debuting in 1873 at Petros Magakian’s “Eastern Theater,” where she played roles such as Kekel in Sundukyan’s “Pepo” and Amalia in Schiller’s “The Robbers.” She later joined the troupes of Tovmas Fasuladjian and Hagop Vardovian, performing in Armenian and Turkish operettas. In 1878, she shone in Serobe Penklian’s operetta troupe, and in 1879–1881 and 1891–1892, she performed with the permanent Armenian theater troupe in Tiflis, bringing to life unforgettable characters like Ophelia (“Hamlet”), Katarina (“Angelo”), and Anan (“Another Victim”). 
In 1882, Siranush toured Greece and Egypt, earning acclaim as Fatima in Tigran Chukhajian’s operetta “Leblebiji Hor-Hor Agha.” In 1895, she founded her own troupe, performing in Bulgaria, Romania, and Egypt. In 1901, she made history in Tiflis as the first Armenian actress to play Hamlet, following in the footsteps of Sarah Bernhardt. 
Her repertoire included over 300 roles, such as Marguerite Gautier (“The Lady of the Camellias”), Medea, Ruzan, and Portia (“The Merchant of Venice”). Her performances are considered masterpieces of Armenian acting. Siranush toured extensively in Yerevan, Kars, Shushi, Bulgaria, Persia, and Russia. In 1912, alongside Hovhannes Abelian, she performed in Moscow and St. Petersburg, where she was compared to the legendary Eleonora Duse. 
Beyond the stage, Siranush championed Armenian culture, advocating for the theater’s role in preserving the native language. Her final performance was in 1932 in Alexandria as Marguerite Gautier. She passed away that same year in Cairo on her way home. 
Siranush’s legacy endures. Ruben Zaryan wrote a monograph about her in 1956, and Elfik Zohrabyan’s monodrama “Madame Siranush” (2006) was successfully staged in Tbilisi and Goris.

1951 թվականի մայիսի 25, Երևանում ժնվել է  Վաչագան Սարգսյանը՝ հայ գրող, մանկավարժ, հեռուստահաղորդավար և մայրենի լեզվի անխոնջ պաշտպան, որի ստեղծագործական ժառանգությունը խոր հետք է թողել հայ մշակույթի և կրթության ոլորտում: 

Վաչագան Սարգսյանը կրթություն է ստացել Երևանում, ավարտելով Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը: Նրա գրական ու մանկավարժական գործունեությունը սկսվել է վաղ տարիքից՝ նվիրվելով հայոց լեզվի ուսուցմանը և հայ մշակույթի տարածմանը: Նա հեղինակել է մի շարք ուսումնական ձեռնարկներ, այդ թվում՝ «Խաղագիրք-1 մանուկների համար» (1-ին դասարան), «Խաղագիրք-2 մանուկների համար» (2-րդ դասարան), «Մաթեմատիկա-1» և «Մաթեմատիկա-2» աշխատանքային տետրեր, ինչպես նաև «Տեղեկագիտություն» աշխատանքային տետր 2-րդ դասարանի համար (2011, համահեղինակ): Այս գրքերը դարձել են հայկական դպրոցների կարևոր ուսումնական նյութեր՝ օգնելով երեխաներին սիրել մայրենի լեզուն և մաթեմատիկան: 
Սարգսյանի հեռուստատեսային գործունեությունը նույնպես ուշագրավ է: 1995-2000 թվականներին նա վարել է «9-րդ հրաշալիք» հեռուստախաղը Հանրային հեռուստատեսության առաջին ալիքով, որը նվիրված էր հայոց լեզվին, պատմությանն ու մշակույթին: 2000-2005 թվականներին նրա «Զարմանահրաշ հայերեն» հաղորդաշարը եթեր է հեռարձակվել Հանրային ռադիոյով, «Ստերեո-ստուդիա»-ով և «Արմենակոբ» հեռուստաընկերությամբ: Այս հաղորդումները հայ հասարակության շրջանում խթանել են մայրենի լեզվի և ազգային ինքնության հանդեպ սերը: 
Վաչագան Սարգսյանի նվիրվածությունը հայերենի պահպանմանը և զարգացմանը բարձր է գնահատվել: 2006 թվականին նա պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի շնորհակալագրով՝ մայրենի լեզվի օրվա կապակցությամբ: Նա նաև արժանացել է ՀՀ ԿԳՆ Լեզվի պետական տեսչության պատվոգրին՝ հայերենի անաղարտության պահպանման գործում ունեցած նշանակալի հրապարակումների համար: 2014 թվականին ՀՀ կրթության և գիտության նախարարությունը նրան պարգևատրել է ոսկե հուշամեդալով՝ կրթության և գիտության ոլորտում ներդրած ավանդի և Հայաստանի գրողների միության 80-ամյակի կապակցությամբ: 
Սարգսյանի կյանքն ու գործը ներկայացված են «Ով ով է. հայեր» կենսագրական հանրագիտարանում (2007) և «Ներկայություն. Վաչագան Ա. Սարգսյան. Կենսամատենագիտություն 60» (2011) գրքերում: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին՝ պահպանելու և զարգացնելու հայոց լեզուն և մշակույթը: 
Русский
25 мая 1951 года, Ереван, Армянская ССР
Вачаган Саргсян — выдающийся армянский писатель, педагог, телеведущий и неустанный защитник родного языка, чьё творческое наследие оставило глубокий след в армянской культуре и образовании. 
Вачаган Саргсян получил образование в Ереване, окончив Армянский государственный педагогический институт имени Х. Абовяна. Его литературная и педагогическая деятельность началась в молодом возрасте и была посвящена обучению армянскому языку и популяризации армянской культуры. Он является автором ряда учебных пособий, включая «Игрокнигу-1 для малышей» (1-й класс), «Игрокнигу-2 для малышей» (2-й класс), рабочие тетради «Математика-1» и «Математика-2», а также рабочую тетрадь по информатике для 2-го класса (2011, в соавторстве). Эти книги стали важной частью учебного процесса в армянских школах, помогая детям полюбить родной язык и математику. 
Телевизионная деятельность Саргсяна также заслуживает внимания. В 1995–2000 годах он вёл авторскую телепередачу «9-е чудо» на Первом канале Общественного телевидения Армении, посвящённую армянскому языку, истории и культуре. В 2000–2005 годах его передача «Удивительный армянский» транслировалась на Общественном радио, в «Стерео-студии» и на телеканале «Арменакоб», способствуя популяризации армянского языка и национальной идентичности. 
Преданность Вачагана Саргсяна сохранению и развитию армянского языка была высоко оценена. В 2006 году он получил благодарственное письмо премьер-министра Армении в связи с Днём родного языка. Также он был удостоен почётной грамоты Государственной языковой инспекции Министерства образования и науки РА за значительные публикации в области сохранения чистоты армянского языка. В 2014 году ему была вручена золотая памятная медаль Министерства образования и науки РА за выдающийся вклад в сферу образования и науки, а также в связи с 80-летием Союза писателей Армении. 
Жизнь и творчество Саргсяна отражены в биографическом справочнике «Кто есть кто: армяне» (2007) и книге «Присутствие. Вачаган А. Саргсян. Биобиблиография 60» (2011). Его наследие продолжает вдохновлять новые поколения на сохранение и развитие армянского языка и культуры. 
English
May 25, 1951, Yerevan, Armenian SSR
Vachagan Sargsyan — a distinguished Armenian writer, educator, television host, and tireless advocate for the Armenian language, whose creative legacy has left an indelible mark on Armenian culture and education. 
Vachagan Sargsyan was educated in Yerevan, graduating from the Kh. Abovyan Armenian State Pedagogical Institute. His literary and pedagogical career began early, dedicated to teaching the Armenian language and promoting Armenian culture. He authored several educational materials, including “Playbook-1 for Children” (1st grade), “Playbook-2 for Children” (2nd grade), workbooks for “Mathematics-1” and “Mathematics-2,” and a workbook on informatics for the 2nd grade (2011, co-authored). These resources have become essential in Armenian schools, fostering a love for the native language and mathematics among children. 
Sargsyan’s television career is equally remarkable. From 1995 to 2000, he hosted the author’s program “The 9th Wonder” on the First Channel of Armenian Public Television, dedicated to the Armenian language, history, and culture. From 2000 to 2005, his show “Amazing Armenian” aired on Public Radio, “Stereo-Studio,” and the “Armenakob” TV channel, promoting the Armenian language and national identity. 
Sargsyan’s dedication to preserving and advancing the Armenian language has been widely recognized. In 2006, he received a letter of gratitude from the Prime Minister of Armenia in connection with Mother Language Day. He was also awarded an honorary certificate from the State Language Inspectorate of the Ministry of Education and Science for significant publications on maintaining the purity of the Armenian language. In 2014, he was honored with a gold commemorative medal from the Ministry of Education and Science for his outstanding contributions to education and science, as well as in connection with the 80th anniversary of the Writers’ Union of Armenia. 
Sargsyan’s life and work are documented in the biographical encyclopedia “Who’s Who: Armenians” (2007) and the book “Presence. Vachagan A. Sargsyan. Biobibliography 60” (2011). His legacy continues to inspire new generations to preserve and develop the Armenian language and culture.