Ազգի հոգին արձակում

2010 թվականի հուլիսի 19-ին մահացել է Ռաֆայել Նահապետյանը, հայ ժամանակակից գրող, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1985), ում ստեղծագործությունները խորապես արմատավորված են հայ մշակույթի և ազգային գիտակցության մեջ:

Ծնվել է 1946 թվականի հունիսի 8-ին Երևանում՝ Նահապետյանը մեծացել է Հայկական ԽՍՀ-ի մայրաքաղաքում, որտեղ ձևավորվել է նրա սերը հայրենիքի և գրականության հանդեպ:

1965 թվականին նա ավարտել է Երևանի էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումը և աշխատել որպես ավագ լաբորանտ էլեկտրամեխանիկայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղում: 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, ինչը դարձել է նրա գրական կարիերայի հիմքը: 1971-1973 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում որպես սպա, իսկ 1974-1983 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում՝ որպես գրական հաղորդումների խմբագիր, ապա՝ ավագ խմբագիր: Հայաստանի անկախությունից հետո նա զբաղեցրել է Գերագույն խորհրդի լրատվական հարցերի մշտական հանձնաժողովի փորձագետի պաշտոնը և վարել է Հայաստանի գրողների միության «Գրական հինգշաբթի» միջոցառումները:

Նահապետյանի գրական կապը հայության հետ սկսվել է 1970 թվականին, երբ նա, համակուրսեցի Արա Մնացականյանի հետ, հրապարակել է «Հայրենիքի ժամանակը» հոդվածը «Գարուն» հանդեսում՝ նվիրված սփյուռքահայերի ներգաղթին Խորհրդային Հայաստան: Նրա ստեղծագործությունները՝ պատմվածքներ, ռադիոպիեսներ, վիպակներ և հեռուստաներկայացումներ, արտացոլում են հայ ժողովրդի կյանքը, պատմությունն ու ազգային ոգին: 1960-ականների վերջին Նահապետյանը և Մնացականյանը փոքր խմբով ծավալել են ազգայնական գործունեություն, ինչը հանգեցրել է նրանց կարճաժամկետ ազատազրկման ԽՍՀՄ Պետանվտանգության մարմինների կողմից: Այդուհանդերձ, Նահապետյանը շարունակել է ստեղծագործել՝ իր գործերում ընդգծելով հայ ժողովրդի ձգտումները դեպի ազատություն և ինքնություն:

Նրա գրքերը, ինչպիսիք են «Հրաշեկ նժույգներ» (1983), «Հրաձգարանի մեծ մրցանակը» (1989), «Մեղեդի երևակայական ջութակի համար» (1994), «Ագռավի աղջիկը» (2000) և «…Եվ ծագեց խավարը» (2003), արժանացել են ընթերցողների սիրուն: Նա հեղինակել է նաև մանկական վիպակներ, ինչպիսիք են «Անջո հեծանիվը» և «Անջո ոստիկանության սերժանտը»: Նրա «Մթի մեջ արևի ցոլքերում» վեպը մնացել է անավարտ: Նահապետյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում՝ ռուսերեն, ուկրաիներեն, լիտվերեն և չեխերեն, ինչը վկայում է նրա գրականության համաշխարհային ընդունելության մասին: Նա արժանացել է մի շարք մրցանակների՝ ընդգծելով իր ներդրումը հայ գրականության մեջ:

Ռաֆայել Նահապետյանի կյանքն ու գրական ժառանգությունը խոր կապ ունեն հայ ժողովրդի հետ: Նրա ստեղծագործությունները, լի հայրենասիրությամբ և մարդկային ջերմությամբ, կամուրջ են Խորհրդային Հայաստանի, անկախ Հայաստանի և սփյուռքի միջև: Նրա գործերն ու գաղափարները շարունակում են ոգեշնչել՝ արտացոլելով հայ ազգի հոգևոր և մշակութային խորքերը:

—

### Биография на русском языке

Душа нации в прозе

19 июля 2010 года скончался Рафаэль Нагапетян, армянский современный писатель, прозаик, член Союза писателей СССР (1985), чьи произведения глубоко укоренены в армянской культуре и национальном сознании. Родился он 8 июня 1946 года в Ереване, где и сформировалась его любовь к родине и литера —

туре.

В 1965 году Нагапетян окончил Ереванский электромеханический техникум и работал старшим лаборантом в армянском филиале Всесоюзного научно-исследовательского института электромеханики. В 1971 году он окончил филологический факультет Ереванского государственного университета, что стало основой его литературной карьеры. В 1971–1973 годах служил в армии СССР в качестве офицера, а с 1974 по 1983 год работал в Государственном комитете Армении по телевидению и радиовещанию, сначала редактором, а затем старшим редактором литературных передач. После провозглашения независимости Армении он занимал пост эксперта постоянной комиссии по информационным вопросам Верховного Совета, а также вёл еженедельное мероприятие «Литературный четверг» в Союзе писателей Армении.

Связь Нагапетяна с армянским народом началась с его литературной деятельности в 1970 году, когда вместе с однокурсником Арой Мнацаканяном он опубликовал статью «Время родины» в журнале «Гарун», посвящённую репатриации диаспоры в Советскую Армению. Его произведения — рассказы, радиопьесы, повести и телепостановки — отражают жизнь, историю и национальный дух армянского народа. В конце 1960-х годов Нагапетян и Мнацаканян в составе небольшой группы занимались националистической деятельностью, что привело к их краткосрочному аресту органами КГБ СССР. Тем не менее, Нагапетян продолжал творить, подчёркивая в своих работах стремление армян к свободе и идентичности.

Его книги, такие как «Чудесные скакуны» (1983), «Большой приз тира» (1989), «Мелодия для воображаемой скрипки» (1994), «Дочь ворона» (2000) и «…И взошла тьма» (2003), завоевали любовь читателей. Он также написал детские повести, включая «Велосипед Анджо» и «Сержант полиции Анджо». Его роман «Лучи солнца во тьме» остался незавершённым. Произведения Нагапетяна переведены на русский, украинский, литовский, чешский, румынский и другие языки, что свидетельствует о международном признании его творчества. Он был удостоен ряда наград, подчёркивающих его вклад в армянскую литературу.

Жизнь и литературное наследие Рафаэля Нагапетяна тесно связаны с армянским народом. Его произведения, полные патриотизма и человеческого тепла, служат мостом между Советской Арменией, независимой Арменией и диаспорой. Его творчество и идеи продолжают вдохновлять, отражая духовные и культурные глубины армянской нации.

—

### Biography in English

The Soul of the Nation in Prose

On July 19, 2010, Rafael Nahapetyan, a contemporary Armenian writer and prose author, member of the USSR Writers’ Union (1985), passed away. His works are deeply rooted in Armenian culture and national consciousness. Born on June 8, 1946, in Yerevan, Nahapetyan grew up in the capital of the Armenian SSR, where his love for homeland and literature was shaped.

In 1965, he graduated from the Yerevan Electromechanical College and worked as a senior laboratory assistant at the Armenian branch of the All-Union Electromechanical Research Institute. In 1971, he completed his studies at the philology faculty of Yerevan State University, laying the foundation for his literary career. From 1971 to 1973, he served in the Soviet Army as an officer, and from 1974 to 1983, he worked at the Armenian State Committee for Television and Radio Broadcasting, first as an editor and later as a senior editor of literary programs. After Armenia’s independence, he served as an expert in the Supreme Council’s information committee and led the weekly “Literary Thursday” events at the Writers’ Union of Armenia.

Nahapetyan’s literary connection to the Armenian people began in 1970 with the publication of the article “The Time of the Homeland” in *Garun* magazine, co-authored with his coursemate Ara Mnatsakanyan, focusing on the repatriation of the Armenian diaspora to Soviet Armenia. His works—short stories, radio plays, novellas, and television productions—reflect the life, history, and national spirit of the Armenian people. In the late 1960s, Nahapetyan and Mnatsakanyan engaged in nationalist activities as part of a small group, which led to their brief detention by Soviet KGB authorities. Nevertheless, Nahapetyan continued to create, emphasizing the Armenian people’s aspirations for freedom and identity in his works.

His books, including *Miraculous Steeds* (1983), *The Grand Prize of the Shooting Range* (1989), *Melody for an Imaginary Violin* (1994), *The Raven’s Daughter* (2000), and *…And Darkness Rose* (2003), gained widespread acclaim. He also authored children’s novellas such as *Anjo’s Bicycle* and *Anjo the Police Sergeant*. His novel *Rays of the Sun in the Darkness* remained unfinished. Nahapetyan’s works have been translated into Russian, Ukrainian, Lithuanian, Czech, Romanian, and other languages, reflecting their global recognition. He received several awards, underscoring his contribution to Armenian literature.

Rafael Nahapetyan’s life and literary legacy are deeply intertwined with the Armenian people. His works, imbued with patriotism and human warmth, serve as a bridge between Soviet Armenia, independent Armenia, and the diaspora. His writings and ideas continue to inspire, reflecting the spiritual and cultural depths of the Armenian nation.