22 հուլիսի 1918 թվականին կայացավ Արցախի հայերի առաջին համագումարը, որը հռչակեց Արցախը որպես անկախ վարչական և քաղաքական միավոր և ձևավորեց կառավարություն:

Երկու օր անց, 24 հուլիսի 1918 թվականին, ընդունվեց կառավարության հայտարարագիրը, որում ներկայացվեցին նորաստեղծ պետական իշխանության նպատակներն ու խնդիրները: Հայտարարագրում ընդգծվեց այլ ազգերի ժողովրդավարական ուժերի հետ բարիդրացիական հարաբերությունները և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը՝ որպես Արցախի կառավարության գործունեության մեկնակետ: Զինված ուժերի ստեղծումը արտաքին սպառնալիքներից բնակչության պաշտպանության համար:

Համագումարի օրակարգում ընդգրկված էին հետևյալ 8 հարցեր. միջկուսակցական բյուրոյի և կոմիսարների խորհրդի զեկույցներ, սննդամթերքի մատակարարում, հարկեր, դատարաններ, արտաքին քաղաքականություն, Կարաբախի Արարատյան Հանրապետության անբաժանելի մաս լինելու ճանաչում, ինքնապաշտպանություն, ընտրություններ: Համագումարի արձանագրությունները այրվել են 1920 թվականի մարտին Շուշիում հայերի կոտորածի ընթացքում:

Այնուամենայնիվ, հայտնի է, որ համագումարը հայտարարեց Արցախ-Կարաբաղը անկախ վարչական-քաղաքական միավոր, ընտրեց 7 հոգանոց ժողովրդական կառավարություն, որը կատարում էր օրենսդրական և գործադիր գործառույթներ: Դա աշխարհի պատմության մեջ հազվագյուտ նախ theorem է, երբ ամբողջ շրջան երկու տարի ղեկավարվել է համագումարների միջոցով: Այդ ժամանակահատվածում ընդհանուր առմամբ կայացել է 10 համագումար, որոնք քննարկել են տարբեր կարևորագույն հարցեր:

—

### Азәрбајҹан дили

1918-чи йил 22 июль: Артсахин оз-өзүн билмəнин биринчи адимлари

22 июль 1918-чи ildə Артсах ермянинин биринчи конгресси чагрилишди، ол Артсахи мустаqил идари ве сијаси ваһид оlaraq эълaн етди ве ҳүкумəт ташкил етди. Ики гюн сондə، 24 июль 1918-чи ildə، ҳүкумəтин бяjаннамəси қəбул олунду، бу бяjаннамəдə جاjлаштирилди јени ташкил олунмуش дөвлəт идарəсинин мəqsədləри ве вазيفəлəри. Бяjаннамəдə башqa миллəтлəрин демократ буйруqлары илə достлуq мəнаби олунду ве миллəтлəрин оз-өзүн билмə хaqّи Артсах ҳүкумəтинин фəалијјəтинин башлангич нөqtəси оlaraq эълaн олунду. Халqin харичдəн гəлəн тəхдиклəрдəн мудafaəси учун öz-өзүн мудafaə къуввəлəри ташкил олунду.

Конгрессинин гюндемəсиндə ашağıдаки 8 сؤал юз а чыкди: Партијалар араси бюро ве Комиссарлар Шурасинин хəбəрлəри، азыق-иштиха материалларини тəмин атмa، вəرəслəр، мəhkəмəлəр، харичи сијасəт، Қарабагийн Арарат Республикасинин ајри-айри олмајан хиссəси оlaraq тəşкил етемə، öz-өзүн мудafaə، сəс олунма. Конгрессини протоколлари 1920-чи йил март ајинда Шуша да ермяни кəсدینəси ваqти јаныб чикди.

Бununла биразə، конгресси Артсах-Қарабағи мустаqил идари-сијаси ваһид оlaraq эълaн етди، 7 нəфəрдəн ибарəт халq ҳүкумəтини сəс олунду، бу ҳүкумəт qanun-чиqarma ве ичра етирирди фəалијјəтлəри. Бу، дüнија тарихининдə бир баша өлкəнин ики ил бөйүк конгресслəр арمیли арајلاندیرилмəси дəрəсиндə нəدəр нəدəр хəйли нəزəрдəн кечирилмəди، ол бу гедəр гедəр конгресслəрин юму 10-лу конгресслəр чагریلدی، бу конгресслəр фərqli мühüm мəsəлəлəри муzakirə етди.

—

### Русский

22 июля 1918 года: Первый шаг к самоопределению Арцаха

22 июля 1918 года был созван первый съезд армян Арцаха, который провозгласил Арцах самостоятельной административной и политической единицей и сформировал правительство. Через два дня, 24 июля 1918 года, была принята Декларация правительства, в которой излагались цели и задачи новообразованной государственной власти. В Декларации было подчеркнуто дружественное отношение к демократическим силам других народов и провозглашено право наций на самоопределение в качестве отправной точки деятельности правительства Арцаха. Для защиты населения от внешних угроз были созданы силы самообороны.

В повестке съезда были следующие восемь вопросов: отчеты межпартийного бюро и Совета комиссаров, продовольственное обеспечение, налоги, суды, внешняя политика, признание Карабаха неотъемлемой частью Араратской Республики, самооборона, выборы. Протоколы съезда сгорели в марте 1920 года во время резни армян в Шуши.

Тем не менее известно, что съезд объявил Арцах-Карабах независимой административно-политической единицей, избрал народное правительство из семи человек, осуществляющее законодательные и исполнительные функции. Между прочим, это редкий прецедент в мировой истории, когда целый край в течение двух лет возглавлялся посредством съездов. За этот период было созвано в общей сложности десять съездов, обсуждавших самые разные важнейшие вопросы.

—

### English

July 22, 1918: The First Step Toward Artsakh’s Self-Determination

On 22 July 1918, the first congress of Armenians of Artsakh was convened, proclaiming Artsakh as an independent administrative and political entity and establishing a government. Two days later, on 24 July 1918, the government’s Declaration was adopted, outlining the goals and objectives of the newly formed state authority. The Declaration emphasized a friendly relationship with the democratic forces of other nations and proclaimed the right of nations to self-determination as the starting point of the Artsakh government’s activities. Forces of self-defense were created to protect the population from external threats.

The agenda of the congress included the following eight issues: reports from the interparty bureau and the Council of Commissioners, food supply, taxes, courts, foreign policy, recognition of Karabakh as an integral part of the Arax Republic, self-defense, and elections. The congress protocols were burned in March 1920 during the massacre of Armenians in Shushi.

Nevertheless, it is known that the congress declared Artsakh-Karabakh an independent administrative-political entity and elected a seven-member people’s government, performing legislative and executive functions. Notably, this is a rare precedent in world history where an entire region was governed through congresses for two years. During this period, a total of ten congresses were held, addressing a wide range of critical issues.

—

1928 թվականի հուլիսի 22-ին Թիֆլիսում ծնվել է Վահան Սուրենի Խորենյանը, հայ նկարիչ, Մոսկվայի միջազգային երիտասարդական փառատոնի (1957) և Ավստրիայի 7-րդ երիտասարդական փառատոնի (1959, արծաթե մեդալ) դափնեկիր:

1944-1948 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի նկարչական ուսումնարանում, 1948-1949 թվականներին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1954 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը: Նա ստեղծել է դասական գեղանկարչության ավանդույթները և ժամանակի թարմ արտահայտչաձևերը միավորող մեծածավալ, բազմաֆիգուր կոմպոզիցիաներ, ինչպիսիք են «Կարմիր առավոտ» (1954, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), հայ պատմիչների, կրոնական և մշակութային գործիչների շարք (1996, Նյու Յորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցում), «Վարդանանք» (2002) և այլն:

Նրա դիմանկարներից հայտնի է «Անահիտ» (1973), իսկ բնանկարներից՝ «Աշտարակ։ Շաղվերտի ուռենիները» (1982) և «Գարուն» (1963, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ): Վահան Խորենյանի ստեղծագործությունները արտացոլում են հայոց պատմության և մշակույթի ոգին՝ միաձուլելով դասական և ժամանակակից մոտեցումները: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայ նկարչի յուրահատուկ ներդրումը գեղարվեստի մեջ:

—

### Биография на русском языке

Дух Вардананка

22 июля 1928 года в Тифлисе родился Ваган Суренович Хоренян, армянский художник, лауреат Московского международного молодёжного фестиваля (1957) и 7-го молодёжного фестиваля в Австрии (1959, серебряная медаль).

В 1944–1948 годах учился в Тифлисском художественном училище, в 1948–1949 годах — в Ленинградской академии художеств, в 1954 году окончил Ереванский художественно-театральный институт. Он создавал масштабные многофигурные композиции, сочетающие традиции классической живописи и современные выразительные формы, такие как «Красное утро» (1954, Национальная галерея Армении), серия портретов армянских историков, религиозных и культурных деятелей (1996, церковь Святого Вардана в Нью-Йорке), «Вардананк» (2002) и другие.

Среди его портретов известна картина «Анахит» (1973), а среди пейзажей — «Аштарак. Ивовые деревья Шахверта» (1982) и «Весна» (1963, Национальная галерея Армении). Творчество Вагана Хореняна отражает дух армянской истории и культуры, объединяя классические и современные подходы. Его наследие продолжает вдохновлять, символизируя уникальный вклад армянского художника в искусство.

—

### Biography in English

The Spirit of Vardanank

On July 22, 1928, in Tiflis, Vahan Surenovich Khorenyan was born, an Armenian artist, laureate of the Moscow International Youth Festival (1957) and the 7th Youth Festival in Austria (1959, silver medal).

From 1944 to 1948, he studied at the Tiflis Art School, from 1948 to 1949 at the Leningrad Academy of Arts, and in 1954, he graduated from the Yerevan Art and Theater Institute. He created large-scale, multi-figure compositions that blend classical painting traditions with contemporary expressive forms, such as *Red Morning* (1954, National Gallery of Armenia), a series of portraits of Armenian historians, religious, and cultural figures (1996, St. Vartan Church in New York), *Vardanank* (2002), and others.

Among his notable portraits is *Anahit* (1973), and among his landscapes are *Ashtarak: Shahvert’s Willows* (1982) and *Spring* (1963, National Gallery of Armenia). Vahan Khorenyan’s works reflect the spirit of Armenian history and culture, merging classical and modern approaches. His legacy continues to inspire, symbolizing the unique contribution of an Armenian artist to the world of art.

1997 թվականի հուլիսի 21-ին Կոլումբիայում, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ, մահացել է Էդմոնտ Յաղճյանը, հայ նկարիչ:

1907 թվականին նրա ընտանիքը հաստատվել է ԱՄՆ-ում, որտեղ նա սովորել է Նյու Յորքի գեղարվեստի դպրոցում: 1945 թվականին դարձել է Հարավային Կարոլինայի համալսարանի գեղարվեստի բաժնի տնօրեն: Յաղճյանի նախընտրած ժանրը քաղաքային բնանկարն էր, հատկապես Նյու Յորքի ցերեկային, գիշերային և ձմռան պահերը: Նրա գործերին բնորոշ են կուռ գծանկարը, գունաձևերի ռիթմիկան և լույսի ու մթության փոխհարաբերությունները, որոնք ընդգծում են մեծ քաղաքի եռուն դիմագիծը, օրինակ՝ «Քարշող շոգենավերը» և այլ նկարներ:

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Նյու Յորքում, Միսսուրիում և Հարավային Կարոլինայում: Էդմոնտ Յաղճյանի ստեղծագործությունները արտացոլում են հայկական արմատներն ու ամերիկյան մշակույթի ազդեցությունը՝ կամուրջ ստեղծելով երկու աշխարհների միջև: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայ նկարչի յուրահատուկ հայացքը քաղաքային կյանքի գեղեցկության վրա:

—

### Биография на русском языке

Оживлённое лицо Нью-Йорка

21 июля 1997 года в Колумбии, Южная Каролина, США, умер Эдмонд Ягджян, армянский художник.

В 1907 году его семья обосновалась в США, где он учился в Нью-Йоркской школе искусств. В 1945 году стал директором отделения искусств Университета Южной Каролины. Любимым жанром Ягджяна был городской пейзаж, особенно сцены дневного, ночного и зимнего Нью-Йорка. Его работам присущи чёткий рисунок, ритмика цветовых форм и взаимодействие света и тени, подчёркивающие динамичное лицо большого города, например, в картине «Буксирующие пароходы» и других.

Персональные выставки проходили в Нью-Йорке, Миссури и Южной Каролине. Творчество Эдмонда Ягджяна отражает армянские корни и влияние американской культуры, создавая мост между двумя мирами. Его наследие продолжает вдохновлять, символизируя уникальный взгляд армянского художника на красоту городской жизни.

—

### Biography in English

The Vibrant Face of New York

On July 21, 1997, in Columbia, South Carolina, USA, Edmond Yaghjian, an Armenian artist, passed away.

In 1907, his family settled in the United States, where he studied at the New York School of Art. In 1945, he became the director of the art department at the University of South Carolina. Yaghjian’s preferred genre was the urban landscape, particularly capturing daytime, nighttime, and winter moments in New York. His works are characterized by precise linework, rhythmic color forms, and the interplay of light and shadow, which emphasize the vibrant essence of the big city, as seen in paintings like *Tugboats* and others.

He held solo exhibitions in New York, Missouri, and South Carolina. Edmond Yaghjian’s creations reflect his Armenian roots and the influence of American culture, bridging two worlds. His legacy continues to inspire, symbolizing the unique perspective of an Armenian artist on the beauty of urban life.

21 հուլիսի 1774 թվականին Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրությունների միջև ստորագրվեց Կյուքյուկ-Կայնարջայի հաշտության պայմանագիրը, որը եզրափակեց 1768-1774 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմը:

Այս պայմանագիրը նշանավորեց Ռուսաստանի համար մեծ հաղթանակ և Օսմանյան կայսրության հետագա թուլացման սկիզբ, որը խորապես ազդեց հայ ժողովրդի ճակատագրի վրա: Պայմանագիրը ճանաչեց Ղրիմի անկախությունը Օսմանյան կայսրությունից, ինչը հանգեցրեց 1783 թվականին Ղրիմի ամբողջական միացմանը Ռուսաստանին: Այս իրադարձությունները ունեցան կարևոր հետևանքներ Ղրիմի հայերի և ընդհանուր առմամբ Արևմտյան Հայաստանի հայության համար:

Ղրիմի հայերի ճակատագիրը 
Ղրիմը դարեր շարունակ եղել է հայկական համայնքների կենտրոն, որտեղ հայերը զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով և մշակույթի զարգացմամբ: 1778-1779 թվականներին, Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ի և գեներալ-ֆելտմարշալ Գրիգորի Պոտյոմկինի հրամանով, Ղրիմի հայ բնակչությունը, մոտ 220,000 մարդ, ստիպված եղավ լքել իր բնօրրանը և տեղափոխվել Դոնի ավազան և Նոր Ռուսաստան (այժմ Ուկրաինա և Հարավային Ռուսաստան): Այս տեղահանությունը մեծապես պայմանավորված էր Ղրիմի խանության տնտեսական թուլացմամբ և Ռուսաստանի ռազմավարական նպատակներով՝ Օսմանյան ազդեցությունը նվազեցնելու և Ղրիմը ամբողջովին վերահսկելու համար: Տեղահանված հայերը ստեղծեցին նոր համայնքներ, որոնք դարձան Դոնի հայկական համայնքի հիմքը, սակայն նրանց մշակութային և տնտեսական կորուստները մեծ էին:

Օսմանյան կայսրության թուլացումը և Արևմտյան Հայաստանի հայերի ճակատագիրը 
Կյուքյուկ-Կայնարջայի պայմանագիրը նաև սկիզբ դրեց Օսմանյան կայսրության համակարգային թուլացմանը, որը մեծապես ազդեց Արևմտյան Հայաստանի հայերի վրա: Պայմանագրով Ռուսաստանը ստացավ իրավունք պաշտպանել Դանուբի իշխանություններում և Օսմանյան կայսրությունում բնակվող քրիստոնյա համայնքներին, ինչը հետագայում ընդլայնվեց հայկական հարցի դեպքում: Թուրքական կայսրության տնտեսական և ռազմական թուլացումը ստեղծեց պայմաններ, որոնք խթանեցին հայերի ազգային և մշակութային արթնացումը 19-րդ դարում: Սակայն այս թուլացումը նաև բերեց ներքին անկայունություն, որն աճեց հայերի նկատմամբ ճնշումները և հանգեցրեց Հայոց ցեղասպանությանը 20-րդ դարի սկզբին:

Ընդհանուր առմամբ, Կյուքյուկ-Կայնարջայի պայմանագիրը Ղրիմի հայերի համար նշանակեց տեղահանություն և նոր սկիզբ, մինչդեռ Արևմտյան Հայաստանի համար այն բացեց ճանապարհ դեպի ազգային ինքնության զարգացում, սակայն նաև դժվարություններ, որոնք մեծացան Օսմանյան կայսրության անկման հետ:

—

### Русский

21 июля 1774 – Кючук-Кайнарджийский мирный договор: Судьба армян Крыма и влияние на армян в целом

21 июля 1774 года между Российской империей и Османской империей был подписан Кючук-Кайнарджийский мирный договор, завершивший Русско-турецкую войну 1768–1774 годов. Этот договор стал значительной победой для России и начал процесс ослабления Османской империи, что оказало глубокое влияние на судьбу армянского народа, в частности армян Крыма и Западной Армении.

Судьба армян Крыма 
Крым на протяжении веков был центром армянских общин, где армяне занимались торговлей, ремеслами и развитием культуры. В 1778–1779 годах по приказу императрицы Екатерины II и генерал-фельдмаршала Григория Потемкина около 220 тысяч армян Крыма были вынуждены покинуть свои дома и переселены в бассейн Дона и Новую Россию (современная Украина и южная Россия). Это переселение было обусловлено стратегическими целями России — ослабить экономику Крымского ханства и уменьшить османское влияние, чтобы подготовить почву для полного присоединения Крыма в 1783 году. Переселенные армяне заложили основу для формирования донских армянских общин, однако понесли значительные культурные и экономические потери.

Ослабление Османской империи и влияние на армян Западной Армении 
Кючук-Кайнарджийский договор также стал началом системного ослабления Османской империи, что оказало двойственное воздействие на армян Западной Армении. Договор предоставил России право защищать христианские общины в Дунайских княжествах и Османской империи, что позже расширилось на армянский вопрос. Экономическое и военное ослабление Османской империи создало условия для национального и культурного пробуждения армян в XIX веке. Однако это ослабление также привело к внутренней нестабильности, увеличив давление на армянское население и, в конечном итоге, к Геноциду армян в начале XX века.

Итогом Кючук-Кайнарджийского договора стало переселение армян Крыма и начало сложного пути армян Западной Армении, где национальное развитие сопровождалось нарастающими трудностями из-за упадка Османской империи.

—

### English

21 July 1774 – The Treaty of Küçük Kaynarca: The Fate of Crimean Armenians and Its Broader Impact on Armenians

On 21 July 1774, the Russian Empire and the Ottoman Empire signed the Treaty of Küçük Kaynarca, concluding the Russo-Turkish War of 1768–1774. This treaty marked a significant victory for Russia and initiated the gradual weakening of the Ottoman Empire, profoundly affecting the fate of the Armenian people, particularly the Armenians of Crimea and those in Western Armenia.

The Fate of Crimean Armenians 
For centuries, Crimea had been a hub for Armenian communities, where Armenians engaged in trade, crafts, and cultural development. In 1778–1779, under the orders of Empress Catherine II and General-Field Marshal Grigory Potemkin, approximately 220,000 Armenians from Crimea were forcibly displaced and resettled in the Don River basin and New Russia (modern Ukraine and southern Russia). This relocation was driven by Russia’s strategic goals to weaken the economy of the Crimean Khanate and reduce Ottoman influence, paving the way for Crimea’s full annexation in 1783. The displaced Armenians established the foundation for the Don Armenian communities, though they suffered significant cultural and economic losses.

The Weakening of the Ottoman Empire and Its Impact on Western Armenian Fate 
The Treaty of Küçük Kaynarca also marked the beginning of the systemic decline of the Ottoman Empire, which had a dual impact on the Armenians of Western Armenia. The treaty granted Russia the right to protect Christian communities in the Danubian Principalities and the Ottoman Empire, a privilege that later extended to the Armenian question. The economic and military weakening of the Ottoman Empire fostered conditions for the national and cultural awakening of Armenians in the 19th century. However, this decline also led to internal instability, increasing pressure on the Armenian population and ultimately contributing to the Armenian Genocide in the early 20th century.

Overall, the Treaty of Küçük Kaynarca resulted in the displacement of Crimean Armenians and set the stage for a complex journey for Western Armenians, where national development was accompanied by growing challenges due to the Ottoman Empire’s decline.

—

### Türkçe

21 Temmuz 1774 – Küçük Kaynarca Antlaşması: Kırım Ermenilerinin Kaderi ve Ermenilerin Geniş Çaplı Etkileri

21 Temmuz 1774’te Rus İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu arasında Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı ve bu antlaşma 1768-1774 Rus-Türk Savaşı’nı sona erdirdi. Bu antlaşma, Rusya için önemli bir zafer olarak kabul edildi ve Osmanlı İmparatorluğu’nun zayıflamaya başlamasına yol açtı; bu durum, özellikle Kırım Ermenileri ve Batı Ermenistan’daki Ermeni halkının kaderini derinden etkiledi.

Kırım Ermenilerinin Kaderi 
Yüzyıllar boyunca Kırım, Ermeni topluluklarının merkezi olmuş, Ermeniler burada ticaret, el sanatları ve kültürel gelişimle uğraşmışlardır. 1778-1779 yıllarında, İmparatoriçe II. Katerina ve General-Field Mareşal Grigori Potemkin’in emirleri doğrultusunda, Kırım’daki yaklaşık 220.000 Ermeni zorla yerinden edilerek Don Nehri havzası ve Yeni Rusya’ya (modern Ukrayna ve güney Rusya) yeniden yerleştirildi. Bu göç, Rusya’nın stratejik hedefleri doğrultusunda, Kırım Hanlığı’nın ekonomisini zayıflatmak ve Osmanlı etkisini azaltmak amacıyla gerçekleştirildi; bu da 1783’te Kırım’ın tam anlamıyla Rusya’ya ilhakının yolunu açtı. Yerinden edilen Ermeniler, Don Ermeni topluluklarının temelini oluşturdular, ancak kültürel ve ekonomik kayıplar yaşadılar.

Osmanlı İmparatorluğu’nun Zayıflaması ve Batı Ermenistan Ermenilerinin Kaderi Üzerindeki Etkisi 
Küçük Kaynarca Antlaşması, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu’nun sistematik zayıflamasının başlangıcını da işaret etti; bu durum Batı Ermenistan’daki Ermeniler üzerinde çifte bir etki yarattı. Antlaşma, Rusya’ya Tuna Prenslikleri ve Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Hristiyan toplulukları koruma hakkını verdi; bu hak daha sonra Ermeni meselesine de genişletildi. Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomik ve askeri zayıflaması, 19. yüzyılda Ermenilerin ulusal ve kültürel uyanışı için koşullar yarattı. Ancak bu zayıflama, aynı zamanda iç istikrarsızlığa yol açtı, Ermeni nüfusa yönelik baskıyı artırdı ve nihayetinde 20. yüzyılın başında Ermeni Soykırımı’na katkıda bulundu.

Sonuç olarak, Küçük Kaynarca Antlaşması, Kırım Ermenilerinin yerinden edilmesiyle sonuçlandı ve Batı Ermenileri için ulusal gelişimin, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşü nedeniyle artan zorluklarla birlikte karmaşık bir yolculuğun başlangıcını oluşturdu.

2003 թվականի հուլիսի 20-ին Գերմանիայի Ստորին Սաքսոնիա երկրամասի Հաննովեր քաղաքի արվարձանային Գեհրդեն բնակավայրում ծնվել է Հրանտ-Լեոն Աղվանի Ռանոսը, գերմանահայ ֆուտբոլիստ

հարձակվողի դիրքում հանդես է գալիս գերմանական «Բորուսիա Մյոնխենգլադբախ» ակումբում: 2025 թվականի հունվարից նա վարձակալությամբ խաղացել է Գերմանիայի երկրորդ Բունդեսլիգայի «Կայզերսլաուտերն» ակումբում, սակայն 2025 թվականի հուլիսին վերադարձել է «Բորուսիա Մյոնխենգլադբախ» և վերսկսել մարզումները: Նրա տրանսֆերային արժեքը 2023 թվականի մարտի դրությամբ գնահատվել է 325 հազար եվրո, իսկ 2024 թվականին՝ 9 միլիոն եվրո:

Հրանտ-Լեոն Ռանոսը մինչև 2022 թվականը հանդես է եկել «Բենիգսենի», «Հանովեր 96-ի», Դորտմունդի «Բորուսիայի» և Մյունխենի «Բավարիայի» պատանեկան թիմերում: 2022-23 թվականների մրցաշրջանում նա «Բավարիայի» երկրորդ թիմի հետ մասնակցել է Բավարիայի ռեգիոնալ լիգայի 24 հանդիպման, խփել 14 գոլ և կատարել 8 գոլային փոխանցում: 2023 թվականի մայիսին նա պայմանագիր է ստորագրել «Բորուսիա Մյոնխենգլադբախի» հետ մինչև 2027 թվականը: «Բորուսիայի» կազմում նա գոլի հեղինակ է դարձել ընկերական խաղում:

2023 թվականին Հրանտ-Լեոն Ռանոսը Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Պետրակովի կողմից հրավեր է ստացել միանալու ընտրանուն՝ Գերմանիայում անցկացվելիք ՈՒԵՖԱ Եվրո-2024-ի որակավորման փուլի համար: Նա դրական է արձագանքել հրավերին, ձեռք բերել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն և սոցիալական ցանցերում հայտնել իր հպարտությունն ու ոգևորությունը: Նա ասել է. «Շատ հուզված եմ Հայաստանի ազգային թիմից առաջին հրավերիս առիթով, մեծ պատիվ է: Անհամբեր սպասում եմ մարզումներին և հանդիպմանը»:

Հրանտ-Լեոն Ռանոսը Հայաստանի ազգային հավաքականում իր նորամուտը նշել է 2023 թվականի մարտի 28-ին՝ Երևանի Վազգեն Սարգսյանի անվան «Հանրապետական» մարզադաշտում Կիպրոսի դեմ ընկերական խաղում, որտեղ դարձել է դուբլի (երկու գոլի) հեղինակ: Խաղն ավարտվել է ոչ-ոքի՝ 2:2 հաշվով, և Ռանոսը եղել է հայկական կողմից գոլ խփած միակ խաղացողը: Եվրո-2024-ի ընտրական փուլի Հայաստան-Լատվիա խաղից առաջ նա նշել է, որ Լատվիայի դեմ խաղը բարդ է լինելու, սակայն թիմակիցների և մարզիչների աջակցությամբ ինքը լավ է հարմարվել հավաքականին: Նրա խաղընկերների հետ համագործակցությունը նույնպես արդյունավետ է եղել:

Հրանտ-Լեոն Ռանոսի կարիերան շարունակում է զարգանալ, և նրա ելույթները Հայաստանի ազգային հավաքականում ոգևորություն են առաջացնում երկրպագուների շրջանում: Նրա նվիրվածությունը ֆուտբոլին և հայկական արմատներին ընդգծում է նրա կարևոր դերը՝ որպես Հայաստանի և գերմանական ֆուտբոլի միջև կամուրջ:

—

### Биография на русском языке

Футбол и родина

20 июля 2003 года в Гехрдене, пригороде Ганновера, в Нижней Саксонии (Германия), родился Грант-Леон Ашотович Ранос, немецко-армянский футболист, выступающий на позиции нападающего за немецкий клуб «Боруссия Мёнхенгладбах». С января 2025 года он играл на правах аренды в клубе второй Бундеслиги «Кайзерслаутерн», но в июле 2025 года вернулся в «Боруссию Мёнхенгладбах» и возобновил тренировки. Его трансферная стоимость в марте 2023 года оценивалась в 325 тысяч евро, а в 2024 году — в 9 миллионов евро.

Грант-Леон Ранос до 2022 года выступал за юношеские команды «Бенигсена», «Ганновера 96», дортмундской «Боруссии» и мюнхенской «Баварии». В сезоне 2022–23 годов он участвовал в 24 матчах за вторую команду «Баварии» в региональной лиге Баварии, забив 14 голов и сделав 8 голевых передач. В мае 2023 года он подписал контракт с «Боруссией Мёнхенгладбах» до 2027 года. В составе «Боруссии» он забил гол в товарищеском матче.

В 2023 году Грант-Леон Ранос получил приглашение от главного тренера сборной Армении Александра Петракова присоединиться к национальной команде для участия в отборочном турнире УЕФА Евро-2024, который пройдет в Германии. Он положительно ответил на приглашение, получил гражданство Республики Армения и выразил свою гордость и воодушевление в социальных сетях, заявив: «Очень взволнован первым вызовом в сборную Армении, это большая честь. С нетерпением жду тренировок и матча».

Грант-Леон Ранос дебютировал за сборную Армении 28 марта 2023 года в товарищеском матче против Кипра на стадионе имени Вазгена Саргсяна «Республиканский» в Ереване, оформив дубль (два гола). Игра завершилась вничью со счетом 2:2, и Ранос стал единственным игроком армянской стороны, забившим голы. Перед матчем отборочного турнира Евро-2024 против Латвии он отметил, что игра будет сложной, но благодаря поддержке тренеров и товарищей по команде он хорошо адаптировался к сборной. Его сотрудничество с партнерами по команде также оказалось продуктивным.

Карьера Гранта-Леона Раноса продолжает развиваться, и его выступления за сборную Армении вызывают энтузиазм среди болельщиков. Его преданность футболу и армянским корням подчеркивает его важную роль как моста между Арменией и немецким футболом.

—

### Biography in English

Football and Homeland

On July 20, 2003, in Gehrden, a suburb of Hanover, Lower Saxony, Germany, Grant-Leon Ashoti Ranos was born, a German-Armenian footballer who plays as a striker for the German club Borussia Mönchengladbach. From January 2025, he played on loan at Kaiserslautern in Germany’s second Bundesliga, but in July 2025, he returned to Borussia Mönchengladbach and resumed training. His transfer value was estimated at 325,000 euros in March 2023 and 9 million euros in 2024.

Grant-Leon Ranos played for the youth teams of Benigsen, Hannover 96, Borussia Dortmund, and Bayern Munich until 2022. In the 2022–23 season, he participated in 24 matches for Bayern Munich’s second team in the Bavarian Regional League, scoring 14 goals and providing 8 assists. In May 2023, he signed a contract with Borussia Mönchengladbach until 2027. He scored a goal for Borussia in a friendly match.

In 2023, Grant-Leon Ranos was invited by the head coach of the Armenian national team, Alexander Petrakov, to join the squad for the UEFA Euro 2024 qualifying matches to be held in Germany. He responded positively, obtained Armenian citizenship, and expressed his pride and excitement on social media, stating: “I am very excited about my first call-up to the Armenian national team; it is a great honor. I look forward to training and the match.”

Grant-Leon Ranos made his debut for the Armenian national team on March 28, 2023, in a friendly match against Cyprus at the Vazgen Sargsyan Republican Stadium in Yerevan, scoring a brace (two goals). The match ended in a 2:2 draw, with Ranos being the only player from the Armenian side to score. Ahead of the Euro 2024 qualifying match against Latvia, he noted that the game would be challenging, but with the support of coaches and teammates, he had adapted well to the team. His collaboration with teammates was also productive.

Grant-Leon Ranos’s career continues to evolve, and his performances for the Armenian national team generate enthusiasm among fans. His dedication to football and his Armenian roots highlight his significant role as a bridge between Armenia and German football.

—

### Biografie auf Deutsch

Fußball und Heimat

Am 20. Juli 2003 wurde Grant-Leon Ashoti Ranos in Gehrden, einem Vorort von Hannover in Niedersachsen, Deutschland, geboren, ein deutsch-armenischer Fußballer, der als Stürmer für den deutschen Club Borussia Mönchengladbach spielt. Von Januar 2025 spielte er auf Leihbasis bei Kaiserslautern in der 2. Bundesliga, kehrte jedoch im Juli 2025 zu Borussia Mönchengladbach zurück und nahm das Training wieder auf. Sein Transferwert wurde im März 2023 auf 325.000 Euro geschätzt und im Jahr 2024 auf 9 Millionen Euro.

Grant-Leon Ranos spielte bis 2022 für die Jugendmannschaften von Benigsen, Hannover 96, Borussia Dortmund und Bayern München. In der Saison 2022–23 nahm er an 24 Spielen für die zweite Mannschaft von Bayern München in der Regionalliga Bayern teil, erzielte 14 Tore und gab 8 Vorlagen. Im Mai 2023 unterzeichnete er einen Vertrag mit Borussia Mönchengladbach bis 2027. Für Borussia erzielte er in einem Freundschaftsspiel ein Tor.

Im Jahr 2023 wurde Grant-Leon Ranos vom Cheftrainer der armenischen Nationalmannschaft, Alexander Petrakov, eingeladen, sich dem Team für die Qualifikationsspiele zur UEFA Euro 2024 in Deutschland anzuschließen. Er nahm die Einladung an, erhielt die armenische Staatsbürgerschaft und äußerte in den sozialen Medien seine Stolz und Begeisterung mit den Worten: „Ich bin sehr aufgeregt über meinen ersten Ruf in die armenische Nationalmannschaft; es ist eine große Ehre. Ich freue mich auf das Training und das Spiel.“

Grant-Leon Ranos gab am 28. März 2023 sein Debüt für die armenische Nationalmannschaft in einem Freundschaftsspiel gegen Zypern im Vazgen-Sargsyan-Republik-Stadion in Eriwan, wo er einen Doppelpack (zwei Tore) erzielte. Das Spiel endete unentschieden mit 2:2, wobei Ranos der einzige Torschütze auf armenischer Seite war. Vor dem Qualifikationsspiel zur Euro 2024 gegen Lettland bemerkte er, dass das Spiel schwierig sein würde, aber dank der Unterstützung der Trainer und Teamkollegen habe er sich gut in die Mannschaft eingefügt. Seine Zusammenarbeit mit den Teamkollegen war ebenfalls produktiv.

Grant-Leon Ranos’ Karriere entwickelt sich weiter, und seine Auftritte für die armenische Nationalmannschaft sorgen für Begeisterung unter den Fans. Seine Hingabe zum Fußball und seinen armenischen Wurzeln unterstreicht seine wichtige Rolle als Brücke zwischen Armenien und dem deutschen Fußball.

Ալեքսանդր Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյանը ծնվել է 1891 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի), ծառայողի ընտանիքում, և մահացել է 1966 թվականի հուլիսի 20-ին Թբիլիսիում: Նա վրացահայ նկարիչ էր, Վրաստանի ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1961), հայտնի իր դիմանկարներով և գունեղ կոլորիտով:

Նրա ընտանիքը՝ Բաժբեուկ-Մելիքյանները, բնիկ թբիլիսցիներ էին: 1906-1910 թվականներին սովորել է Գեղեցիկ արվեստը խրախուսող կովկասյան ընկերության Թիֆլիսի գեղանկարչության և քանդակագործության դպրոցում, իսկ 1911-1912 թվականներին՝ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում: 1922-1929 թվականներին դասավանդել է Մ. Ի. Թոիձեի գեղարվեստի ստուդիայում, 1929-1938 թվականներին՝ Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում:

Բաժբեուկ-Մելիքյանի ստեղծագործությունները բնորոշվում են փոքրածավալ գեղանկարչական աշխատանքներով՝ հատուկ մշակված գունածածկույթով: Վաղ շրջանի աշխատանքներին, ինչպիսիք են «Երեք կին» և «Տեսողական պատրանք» (երկուսն էլ՝ 1928), բնորոշ են մուգ կոլորիտն ու նուրբ ձևերը: 1930-1940-ական թվականներին նա ուսումնասիրել է դասական գեղանկարիչների գործերը, հրաժարվել ժամանակակից ձևերից և հարստացրել իր երանգապնակը լույսով ու գույնով՝ հասնելով ոսկեգույնին մոտ շողշողուն գունաշարի: Նրա նկարներում, ինչպիսիք են «Բակ Պեսկիում», «Ջրաղաց Օրթաճալայում», «Լավինիան իսպանական գլխարկով» և «Մերկ Լիդան», գերիշխում են վարդագույն, բաց կանաչ, դեղին և վառ կարմիր գույները: 1940-ական թվականներին նրա գույները դարձել են ավելի պայծառ՝ «Մերկ կին», «Ձեռնածու կին», «Ձեռքերը բարձրացրած Լիդան» և այլ աշխատանքներում: 1950-ական թվականներին նրա գուներանգը դարձել է նյութական և կենսալից՝ «Ճոճ», «Աճպարարուհին», «Քրդական պար» նկարներում: Նրա հայաստանյան բնանկարները, ինչպիսիք են «Տանիքի վրա» և «Զանգեզուր» (1965), նույնպես ուշագրավ են:

Բաժբեուկ-Մելիքյանի կանանց դիմանկարները, ինչպիսիք են «Նազելի Տերյան» (1929), «Լավինիա» (1961), «Կիռա Գոզաշվիլի» (1963), և կոմպոզիցիաները, ինչպիսիք են «Լողացող կանայք» (1928), «Լողորդուհիներ» (1929), «Կրկեսի արտիստների խումբը» (1940), առանձնանում են բնորդի հուզաշխարհի խոր ընկալմամբ, անհատական գծերի շեշտադրմամբ և հյութեղ երփնագրով: Նրա գործերը պահվում են Վրաստանի կերպարվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում և անհատական հավաքածուներում:

2016 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում տեղի է ունեցել «Բաժբեուկ-Մելիքյաններ. երկու սերունդ» ցուցահանդեսը՝ նվիրված Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի ծննդյան 125-ամյա հոբելյանին և նրա զավակներին՝ Լավինիային, Զուլեյկային և Վազգենին: 2017 թվականին Վրաստանի ազգային թանգարանի Դմիտրի Շևարդնաձեի անվան ազգային պատկերասրահում ներկայացվել է նրա 96 կտավ՝ նվիրված նկարչի ծննդյան 125-ամյակին և մահվան 50-րդ տարելիցին:

Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի առաջին կինը Նեկտարն էր, որից ծնվել է դուստրը՝ Լավինիան: Երկրորդ կինը՝ Լիդիա Մեշկորուդնիկովան, ծնել է դուստր Զուլեյկային և որդի Վազգենին: Նրա արվեստը, որը միավորում է հայկական և վրացական մշակույթները, կամուրջ է Հայաստանի, Վրաստանի և աշխարհի միջև: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայ արվեստի խորությունն ու գեղեցկությունը:

—

### Биография на русском языке

Цвета Армении и Грузии

Александр Александрович Бажбеук-Меликян родился 11 сентября 1891 года в Тифлисе (ныне Тбилиси) в семье служащего и умер 20 июля 1966 года в Тбилиси. Он был армяно-грузинским художником, заслуженным художником Грузинской ССР (1961), известным своими портретами и ярким колоритом. Бажбеук-Меликяны были коренными тифлисцами. В 1906–1910 годах он учился в Тифлисском училище живописи и скульптуры Кавказского общества поощрения изящных искусств, а в 1911–1912 годах — в Петербургской академии художеств. С 1922 по 1929 годы преподавал в Народной художественной студии М. И. Тоидзе, а с 1929 по 1938 годы — в Тбилисской академии художеств.

Творчество Бажбеук-Меликяна характеризуется небольшими по размеру живописными работами с особой техникой нанесения красок. Ранние работы, такие как «Три женщины» и «Зрительная иллюзия» (обе 1928 года), отличаются тёмным колоритом и утончёнными формами. В 1930–1940-х годах он изучал произведения классических живописцев, отказался от современных форм и обогатил свою палитру светом и цветом, достигнув мерцающей гаммы, близкой к золотистой. В картинах «Двор в Пески», «Мельница в Ортачале», «Лавиния в испанской шляпе» и «Обнажённая Лида» доминируют розовые, светло-зелёные, жёлтые и ярко-красные тона. В 1940-х годах его краски стали ещё ярче, как в работах «Обнажённая женщина», «Ткачиха», «Лида с поднятыми руками». В 1950-х годах палитра стала материальной и живой, что видно в картинах «Качели», «Фокусница», «Курдский танец». Заслуживают внимания и его армянские пейзажи, такие как «На крыше» и «Зангезур» (1965).

Особое место в творчестве Бажбеук-Меликяна занимают женские портреты («Назели Терян», 1929; «Лавиния», 1961; «Кира Гозашвили», 1963) и композиции («Плавающие женщины», 1928; «Пловчихи», 1929; «Группа цирковых артистов», 1940), отличающиеся точным восприятием внутреннего мира модели, акцентом на индивидуальных чертах и сочной палитрой. Его работы хранятся в Музее изобразительных искусств Грузии, Национальной галерее Армении и частных собраниях.

В 2016 году в Национальной галерее Армении прошла выставка «Бажбеук-Меликяны: два поколения», посвящённая 125-летию со дня рождения Александра Бажбеук-Меликяна и его детям — Лавинии, Зулейке и Вазгену. В 2017 году в Национальной галерее имени Димитрия Шеварднадзе в Тбилиси были представлены 96 его полотен в честь 125-летия со дня рождения и 50-летия со дня смерти.

Первая жена Александра Бажбеук-Меликяна — Нектар, от которой родилась дочь Лавиния. Вторая жена — Лидия Мешкорудникова, от которой родились дочь Зулейка и сын Вазген. Его искусство, объединяющее армянскую и грузинскую культуры, служит мостом между Арменией, Грузией и миром. Его наследие продолжает вдохновлять, символизируя глубину и красоту армянского искусства.

—

### Biography in English

Colors of Armenia and Georgia

Alexander Alexandrovich Bazhbeuk-Melikyan was born on September 11, 1891, in Tiflis (now Tbilisi) in a clerk’s family and died on July 20, 1966, in Tbilisi. He was an Armenian-Georgian artist, Honored Artist of the Georgian SSR (1961), renowned for his portraits and vibrant color palette. The Bazhbeuk-Melikyan family were native Tiflis residents. From 1906 to 1910, he studied at the Tiflis School of Painting and Sculpture of the Caucasian Society for the Encouragement of Fine Arts, and from 1911 to 1912 at the St. Petersburg Academy of Arts. From 1922 to 1929, he taught at M. I. Toidze’s People’s Art Studio, and from 1929 to 1938 at the Tbilisi Academy of Arts.

Bazhbeuk-Melikyan’s work is characterized by small-scale paintings with a distinctive paint application technique. His early works, such as *Three Women* and *Visual Illusion* (both 1928), feature a dark color palette and refined forms. In the 1930s and 1940s, he studied classical painters, moved away from modern forms, and enriched his palette with light and color, achieving a shimmering, near-golden range. Paintings like *Courtyard in Peski*, *Mill in Ortachala*, *Lavinia in a Spanish Hat*, and *Nude Lida* are dominated by pink, light green, yellow, and bright red tones. In the 1940s, his colors became even brighter, as seen in *Nude Woman*, *Weaver*, and *Lida with Raised Hands*. In the 1950s, his palette became material and vibrant, evident in *Swing*, *Magician*, and *Kurdish Dance*. His Armenian landscapes, such as *On the Roof* and *Zangezur* (1965), are also noteworthy.

Bazhbeuk-Melikyan’s female portraits, including *Nazeli Teryan* (1929), *Lavinia* (1961), and *Kira Gozashvili* (1963), and compositions like *Floating Women* (1928), *Swimmers* (1929), and *Group of Circus Artists* (1940), stand out for their deep perception of the model’s inner world, emphasis on individual features, and rich color palette. His works are housed in the Museum of Fine Arts of Georgia, the National Gallery of Armenia, and private collections.

In 2016, the National Gallery of Armenia hosted the exhibition “Bazhbeuk-Melikyans: Two Generations,” dedicated to the 125th anniversary of Alexander Bazhbeuk-Melikyan’s birth and his children, Lavinia, Zuleyka, and Vazgen. In 2017, the Dimitri Shevardnadze National Gallery in Tbilisi showcased 96 of his paintings to mark the 125th anniversary of his birth and the 50th anniversary of his death.

Alexander Bazhbeuk-Melikyan’s first wife was Nektar, with whom he had a daughter, Lavinia. His second wife, Lidia Meshkorudnikova, gave birth to a daughter, Zuleyka, and a son, Vazgen. His art, blending Armenian and Georgian cultures, serves as a bridge between Armenia, Georgia, and the world. His legacy continues to inspire, symbolizing the depth and beauty of Armenian art.

—

### ბიოგრაფია ქართულად

სომხეთისა და საქართველოს ფერები

ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე ბაჟბეუკ-მელიქიანი დაიბადა 1891 წლის 11 სექტემბერს თბილისში, მოხელის ოჯახში, და გარდაიცვალა 1966 წლის 20 ივლისს თბილისში. ის იყო სომეხ-ქართველი მხატვარი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვარი (1961), ცნობილი თავისი პორტრეტებითა და ნათელი ფერებით. ბაჟბეუკ-მელიქიანების ოჯახი თბილისის მკვიდრი იყო. 1906-1910 წლებში სწავლობდა კავკასიის მშვენიერი ხელოვნების ხელშეწყობის საზოგადოების თბილისის მხატვრობისა და ქანდაკების სკოლაში, ხოლო 1911-1912 წლებში — პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1922-1929 წლებში ასწავლიდა მ. თოიძის სახალხო სამხატვრო სტუდიაში, 1929-1938 წლებში — თბილისის სამხატვრო აკადემიაში.

ბაჟბეუკ-მელიქიანის შემოქმედება ხასიათდება მცირე ზომის ფერწერული ნამუშევრებით, განსაკუთრებული საღებავის გამოყენების ტექნიკით. ადრეულ ნამუშევრებს, როგორებიცაა „სამი ქალი“ და „ვიზუალური ილუზია“ (ორივე 1928 წ.), ახასიათებს მუქი კოლორიტი და დახვეწილი ფორმები. 1930-1940-იან წლებში ის სწავლობდა კლასიკური მხატვრების ნამუშევრებს, უარი თქვა თანამედროვე ფორმებზე და გაამდიდრა თავისი პალიტრა სინათლითა და ფერით, მიაღწია ოქროსფერთან ახლოს მყოფ ციმციმე გამას. ნახატებში, როგორებიცაა „ეზო ფესკში“, „წისქვილი ორთაჭალაში“, „ლავინია ესპანური ქუდით“ და „შიშველი ლიდა“, დომინირებს ვარდისფერი, ღია მწვანე, ყვითელი და ნათელი წითელი ტონები. 1940-იან წლებში მისი ფერები კიდევ უფრო ნათელი გახდა, როგორც ჩანს ნამუშევრებში „შიშველი ქალი“, „ქსოვილა“ და „ლიდა აწეული ხელებით“. 1950-იან წლებში მისი პალიტრა გახდა მატერიალური და სიცოცხლით სავსე, რაც ჩანს ნახატებში „საქანელა“, „ჯადოქარი“, „ქურთული ცეკვა“. აღსანიშნავია აგრეთვე მისი სომხური პეიზაჟები, როგორებიცაა „სახურავზე“ და „ზანგეზური“ (1965).

განსაკუთრებული ადგილი ბაჟბეუკ-მელიქიანის შემოქმედებაში უკავია ქალთა პორტრეტებს („ნაზელი თერიანი“, 1929; „ლავინია“, 1961; „კირა გოზაშვილი“, 1963) და კომპოზიციებს („მოცურავე ქალები“, 1928; „მოცურავეები“, 1929; „ცირკის არტისტთა ჯგუფი“, 1940), რომლებიც გამოირჩევა მოდელის შინაგანი სამყაროს ღრმა აღქმით, ინდივიდუალური ნაკვთების ხაზგასმითა და წვნიანი პალიტრით. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს სახვითი ხელოვნების მუზეუმში, სომხეთის ეროვნულ გალერეაში და კერძო კოლექციებში.

2016 წელს სომხეთის ეროვნულ გალერეაში გაიმართა გამოფენა „ბაჟბეუკ-მელიქიანები: ორი თაობა“, მიძღვნილი ალექსანდრე ბაჟბეუკ-მელიქიანის დაბადებიდან 125 წლის იუბილესა და მის შვილებს — ლავინიას, ზულეიკას და ვაზგენს. 2017 წელს თბილისის დიმიტრი შევარდნაძის სახელობის ეროვნულ გალერეაში წარმოდგენილი იყო მისი 96 ტილო, მისი დაბადებიდან 125 წლისა და გარდაცვალებიდან 50 წლის იუბილეების აღსანიშნავად.

ალექსანდრე ბაჟბეუკ-მელიქიანის პირველი ცოლი იყო ნექტარი, რომელთანაც შეეძინა ქალიშვილი ლავინია. მეორე ცოლი, ლიდია მეშქორუდნიკოვა, გახდა ქალიშვილ ზულეიკასა და ვაჟის, ვაზგენის დედა. მისი ხელოვნება, რომელიც აერთიანებს სომხურ და ქართულ კულტურებს, ემსახურება ხიდს სომხეთს, საქართველოსა და მსოფლიოს შორის. მისი მემკვიდრეობა განაგრძობს შთაგონებას, სიმბოლოს წარმოადგენს სომხური ხელოვნების სიღრმესა და სილამაზეს.

1949 թվականի հուլիսի 20-ին Երևանում ծնվել է Սամվել Արմենի Ղազարյանը, հայ քանդակագործ, նկարիչ-ձևավորող: Նրա ստեղծագործությունները խորապես արմատավորված են հայ մշակույթում և բնորոշվում են պլաստիկ ձևերի հստակությամբ, հավասարակշռվածությամբ և գաղափարների փիլիսոփայական իմաստավորումով:

1978 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, որտեղ 1978-1990 թվականներին դասավանդել է:

Ղազարյանի աշխատանքները ներառում են ինչպես քանդակներ, այնպես էլ գրաֆիկական ձևավորումներ: Նրա նշանավոր ստեղծագործություններից են՝ «Կանոն» (1979), «Հավասարակշռություն» (1984, Տաշքենդ), «Ծովինար» (1985, Իջևան), «Հայոց պատմություն» և «Փոքր Մհեր» (երկուսն էլ՝ 1989), «Դժոխքի դուռը» (1994), «Ավետում» (1998) և Կոմիտասի կիսանդրին (2005, Քվեբեկ, Կանադա): Նա նաև ձևավորել է Վոլֆգանգ Գյոթեի «Էդմոնտ» (1998) և Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Դեռահասը» (2003) գործերի գրաֆիկական թերթերը: Նրա քանդակները տեղադրված են Մոսկվայում, Քիշնևում, Բիշքեկում, Սամարղանդում, իսկ գործերը պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ) և այլուր:

1984 թվականին Ղազարյանը արժանացել է Տաշքենդի քանդակի համաժողովի մրցանակին, 1986 թվականին՝ Թբիլիսիի բիենալեի արծաթե մեդալին, ինչպես նաև «Ռիգա-88» միջազգային կվադրենալեի մրցանակներին և ոսկե մեդալներին: Նա դափնեկիր է նաև Ռավեննայի 10-րդ (1992, գավաթ), 11-րդ և 13-րդ (1994, 1998, ոսկե մեդալներ) միջազգային բիենալեների: Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում 1997, 2003, 2011 և 2013 թվականներին:

Սամվել Ղազարյանի աշխատանքները, որոնք արտացոլում են հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը, կամուրջ են Հայաստանի և աշխարհի միջև: Նրա նվիրվածությունը արվեստին արժանացել է ճանաչման բազմաթիվ մրցանակներով, և նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայ արվեստի խորությունն ու գեղեցկությունը:

—

### Биография на русском языке

Философская глубина искусства

20 июля 1949 года в Ереване родился Самвел Армени Газарян, армянский скульптор, художник-оформитель. Его произведения глубоко укоренены в армянской культуре и характеризуются четкостью пластических форм, уравновешенностью и философской глубиной идей. В 1978 году он окончил Ереванский художественно-театральный институт, где в 1978–1990 годах преподавал.

Работы Газаряна включают как скульптуры, так и графические оформления. Среди его значимых произведений: «Канон» (1979), «Равновесие» (1984, Ташкент), «Цовинар» (1985, Иджеван), «История армян» и «Маленький Мгер» (оба — 1989), «Врата ада» (1994), «Благовещение» (1998) и бюст Комитаса (2005, Квебек, Канада). Он также оформил графические листы к произведениям Вольфганга Гёте «Эдмонт» (1998) и Фёдора Достоевского «Подросток» (2003). Его скульптуры установлены в Москве, Кишинёве, Бишкеке, Самарканде, а произведения хранятся в Национальной галерее Армении, Музее современного искусства, Третьяковской галерее (Москва), Эрмитаже (Санкт-Петербург) и других местах.

В 1984 году Газарян получил награду симпозиума скульптуры в Ташкенте, в 1986 году — серебряную медаль биеннале в Тбилиси, а также награды и золотые медали квадриеннале «Рига-88». Он является лауреатом международных биеннале в Равенне: 10-го (1992, кубок), 11-го и 13-го (1994, 1998, золотые медали). Персональные выставки проходили в Ереване в 1997, 2003, 2011 и 2013 годах.

Работы Самвела Газаряна, отражающие историю и культуру армянского народа, служат мостом между Арменией и миром. Его преданность искусству отмечена многочисленными наградами, а наследие продолжает вдохновлять, символизируя глубину и красоту армянского искусства.

—

### Biography in English

Philosophical Depth in Art

On July 20, 1949, in Yerevan, Samvel Armeni Ghazaryan was born, an Armenian sculptor and artist-designer. His works are deeply rooted in Armenian culture and are characterized by clarity of plastic forms, balance, and philosophical depth of ideas. In 1978, he graduated from the Yerevan Art and Theater Institute, where he taught from 1978 to 1990.

Ghazaryan’s works include both sculptures and graphic designs. His notable creations include *Canon* (1979), *Balance* (1984, Tashkent), *Tsovinar* (1985, Ijevan), *History of Armenians* and *Little Mher* (both 1989), *Gates of Hell* (1994), *Annunciation* (1998), and a bust of Komitas (2005, Quebec, Canada). He also designed graphic sheets for Wolfgang Goethe’s *Edmont* (1998) and Fyodor Dostoevsky’s *The Adolescent* (2003). His sculptures are installed in Moscow, Chisinau, Bishkek, and Samarkand, and his works are housed in the National Gallery of Armenia, the Museum of Modern Art, the Tretyakov Gallery (Moscow), the Hermitage (Saint Petersburg), and elsewhere.

In 1984, Ghazaryan received an award at the Tashkent Sculpture Symposium, in 1986 a silver medal at the Tbilisi Biennale, and awards and gold medals at the Riga-88 International Quadrennial. He is also a laureate of the Ravenna International Biennales: 10th (1992, cup), 11th, and 13th (1994, 1998, gold medals). He held solo exhibitions in Yerevan in 1997, 2003, 2011, and 2013.

Samvel Ghazaryan’s works, reflecting the history and culture of the Armenian people, serve as a bridge between Armenia and the world. His dedication to art has been recognized with numerous awards, and his legacy continues to inspire, symbolizing the depth and beauty of Armenian art.