Սփյուռքի Հոգու Գրողը

20 օգոստոսի 1974 թվականին Սանտ Ռաֆայելում (Վար, Ֆրանսիա) վախճանվեց Շահան Շահնուրը (Արմեն Լյուբեն, իսկական անունը՝ Շահնուր Քերեսթեճյան)՝ հայ գրող, բանաստեղծ, լուսանկարիչ, սփյուռքահայ գրականության հիմնադիրներից մեկը։

Նրա կյանքը նման էր նրա գրքերին՝ լի խոր խորհրդով, ցավով և լույսի որոնումով։ Ծնվել է Սկյուտարում, Կոստանդնուպոլսում, նա մեծացել է Օսմանյան կայսրության բարդ ժամանակներում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Սեմերճյան դպրոցում, ապա՝ Պերպերյան վարժարանում, որտեղ 1921 թվականին ավարտել է բարձր առաջադիմությամբ։ Դեռ երիտասարդ տարիներին նա խորասուզվել է հայ և ֆրանսիական գրականության մեջ՝ կլանելով գրքերի հոգին։ Շահնուրն օժտված էր նաև նկարչական տաղանդով, սակայն ընտրեց լուսանկարչությունը՝ որպես առաջին մասնագիտություն։ 1922 թվականին նա հաստատվել է Փարիզում, որտեղ սկսել է լուսանկարչությամբ զբաղվել և գրել իր առաջին գրական փորձերը։ Նա աշխատակցել է «Յառաջ», «Արեւ», «Ապագայ», «Անահիտ» պարբերականներին և Թեոդիկի «Ամենուն տարեցոյցին»։ 1929 թվականին լույս է տեսել նրա «Նահանջը առանց երգի» վեպը, որը սփյուռքահայության կյանքի մասին ահազանգ էր՝ խոսելով ուծացման և մշակութային կորստի վտանգների մասին։ Այս գործը, իր ռեալիստական խորությամբ, մինչ օրս մնում է այժմեական։ 1928–1932 թվականներին Շահնուրը սովորել է Փարիզի համալսարանի գրականության բաժնում, բայց ծանր հիվանդությունը ստիպել է նրան հեռանալ Փարիզից և հաստատվել Ֆրանսիայի հարավում։ 1933 թվականին նա հրատարակել է «Յարալէզներուն դաւաճանութիւնը» պատմվածքների ժողովածուն, որով ամրապնդվել է որպես հայ ռեալիստական արձակի վարպետ։ Ֆրանսերեն գրել է բանաստեղծություններ՝ Արմեն Լյուբեն ստորագրությամբ։ 1939 թվականին «Լա նուվել ռեվյու ֆրանսեզ»–ում ներկայացրել է «Գիշերային փոխադրություն» հուշերը, իսկ 1942–1957 թվականներին ֆրանսերեն լույս են տեսել նրա «Պրպտումներ անտեղի», «Գաղտագողի անցորդ», «Սուրբ համբերություն», «Բարձրավանդակ» ժողովածուները։ 1958 թվականից հայերեն հրատարակել է «Թերթիս կիրակնօրեայ թիւը», «Զոյգ մը կարմիր տետրակներ» (1967), «Կրակը կողքիս» (1973) գրքերը։ 1963 թվականին նշվել է նրա 60-ամյակը, ինչն ավելի է տարածել նրա համբավը։ Ցավոք, առողջական վիճակի վատացումը կարճել է նրա կյանքը, բայց նրա գրական ժառանգությունը՝ «Նահանջը առանց երգի», «Բաց տոմարը», «Սիրտ սրտի» և այլ գործեր, շարունակում են խոսել սփյուռքի հոգու, կորստի և հույսի մասին։ 

—

**Русский

Голос души армянской диаспоры

20 августа 1974 года в Сент-Рафаэле (департамент Вар, Франция) скончался Шахан Шахнур (Армен Любен, настоящее имя — Шахнур Керестеджян) — армянский писатель, поэт, фотограф, один из основоположников литературы армянской диаспоры. Его жизнь была словно его книги — полна глубокого смысла, боли и поисков света. Родился он в Скутари, Константинополь, в сложные времена Османской империи. Начальное образование получил в школе Семерджяна, затем в училище Перперяна, которое окончил с отличием в 1921 году. Еще в юности он погрузился в армянскую и французскую литературу, впитывая их дух. Обладая талантом к рисованию, Шахнур выбрал фотографию как первую профессию. В 1922 году он обосновался в Париже, где занялся фотографией и начал свои литературные опыты. Сотрудничал с изданиями «Ярдж», «Арев», «Апага», «Анахит» и ежегодником Теодика «Аменун тарецуйц». В 1929 году вышел его роман «Отступление без песни», ставший тревожным сигналом об ассимиляции и культурной утрате диаспоры. Этот роман, с его реалистичной глубиной, остается актуальным и сегодня. В 1928–1932 годах Шахнур учился на литературном факультете Парижского университета, но тяжелая болезнь заставила его покинуть Париж и поселиться на юге Франции. В 1933 году он опубликовал сборник рассказов «Измена яралезов», закрепивший его место среди мастеров армянской реалистической прозы. На французском языке, под псевдонимом Армен Любен, он писал стихи. В 1939 году в «Ла нувелль ревю франсез» он представил воспоминания «Ночная транспортировка», а в 1942–1957 годах на французском вышли сборники «Неуместные поиски», «Тайный прохожий», «Святое терпение», «Плато». С 1958 года на армянском публиковались сборники «Воскресный номер газеты» (1958), «Пара красных тетрадей» (1967), «Огонь рядом со мной» (1973). В 1963 году отмечалось его 60-летие, что укрепило его славу. К сожалению, ухудшение здоровья оборвало его жизнь, но его литературное наследие — «Отступление без песни», «Открытая книга», «Сердце к сердцу» и другие произведения — продолжает говорить о душе диаспоры, утрате и надежде. 

—

**English

The Voice of the Armenian Diaspora’s Soul

On August 20, 1974, in Saint-Raphaël (Var, France), Shahan Shahnour (Armen Lubin, real name Shahnour Kerestejian) passed away — an Armenian writer, poet, photographer, and one of the founders of Armenian diaspora literature. His life was like his books — filled with profound meaning, pain, and a quest for light. Born in Scutari, Constantinople, during the turbulent times of the Ottoman Empire, he received his early education at the Semerjian School and later at the Perperian School, graduating with distinction in 1921. In his youth, he immersed himself in Armenian and French literature, absorbing their essence. Gifted in drawing, Shahnour chose photography as his initial profession. In 1922, he settled in Paris, where he pursued photography and began his literary endeavors. He contributed to publications such as *Yaradj*, *Arev*, *Apaga*, *Anahit*, and Theodig’s *Amenun Taretsuyts*. In 1929, he published his novel *Retreat Without Song*, a poignant warning about the dangers of assimilation and cultural loss in the diaspora. This work, with its realistic depth, remains relevant today. From 1928 to 1932, Shahnour studied at the literature department of the University of Paris, but a severe illness forced him to leave Paris and settle in southern France. In 1933, he released the short story collection *The Betrayal of the Yaralezes*, cementing his place among masters of Armenian realistic prose. Writing in French under the pseudonym Armen Lubin, he produced poetry. In 1939, he published the memoir *Night Transport* in *La Nouvelle Revue Française*, and from 1942 to 1957, his French collections *Untimely Searches*, *Secret Passerby*, *Holy Patience*, and *Plateau* were released. From 1958, his Armenian works included the collections *The Sunday Issue of the Newspaper* (1958), *A Pair of Red Notebooks* (1967), and *Fire Beside Me* (1973). In 1963, his 60th anniversary was celebrated, further spreading his fame. Sadly, declining health cut his life short, but his literary legacy — *Retreat Without Song*, *Open Book*, *Heart to Heart*, and other works — continues to speak of the diaspora’s soul, loss, and hope. 

—