Սաշա Միքայելի Աֆյանը ծնվել է 1954 թվականի օգոստոսի 23-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ Դաշքեսանի շրջանի Փիփ գյուղում։ Հայ իրավապահ, ՀՀ ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտ, նա կարևոր դեր է խաղացել Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության համակարգում՝ անցնելով ծառայության բարդ ուղի՝ սկսած շարքային միլիցիոներից մինչև ոստիկանության պետի տեղակալ։

Նրա կարիերան, սակայն, ստվերվել է 2008 թվականի մարտի 1-ի իրադարձություններով, որոնց հետևանքով 2025 թվականին նա կրկին մեղադրյալի կարգավիճակ է ստացել։ Սովորել է Երևանի ավտոճանապարհային տեխնիկումում, 1983-1985 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ՆԳՆ Երևանի միլիցիայի միջնակարգ մասնագիտական դպրոցում, և ավարտել է ՌԴ ՆԳՆ Ռոստովի բարձրագույն իրավաբանական հեռակա դպրոցը՝ ստանալով իրավաբանի որակավորում։ 1973-1975 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1980 թվականին սկսել է ծառայությունը Երևանի ՆԳ վարչության ՊՊԾ միլիցիայի գնդում՝ որպես միլիցիոներ, ապա՝ ջոկի հրամանատար։ 1985-1992 թվականներին եղել է վաշտի հրամանատար, 1992-1993 թվականներին՝ Սպանդարյանի ՆԳ բաժնի պետի ծառայության գծով տեղակալ։ 1993 թվականին ժամանակավորապես ազատվել է ծառայությունից, սակայն 1994 թվականին վերադարձել է՝ զբաղեցնելով պաշտոններ Մասիսի, Գյումրիի և Լոռու մարզային վարչություններում։ 2000-2008 թվականներին եղել է Երևանի ՆԳ վարչության պետի տեղակալ, իսկ 2008-2013 թվականներին՝ ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալ։ 2008 թվականին ստացել է ոստիկանության գեներալ-մայորի կոչում, 2012 թվականին՝ գեներալ-լեյտենանտի։ Պարգևատրվել է «Հասարակական կարգի գերազանց պահպանման համար» (1988, 2006), «Մարտական ծառայության» (2004), «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի (2011) մեդալներով, ինչպես նաև ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրով (2009) և հուշամեդալով (2010)։ 2008 թվականի մարտի 1-ին Երևանի «Ազատության» հրապարակում ոստիկանության կողմից խաղաղ ցուցարարների նկատմամբ բռնություն և հատուկ միջոցներ կիրառելու գործողությունների հետ կապված՝ Աֆյանին 2019 թվականին մեղադրանք է առաջադրվել պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու համար։ 2020 թվականին գործը դադարեցվել է վաղեմության ժամկետի հիմքով, սակայն 2025 թվականին ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանի որոշմամբ՝ տուժողների բողոքների և Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշման հիման վրա, այդ որոշումը վերացվել է, և Աֆյանը կրկին մեղադրյալի կարգավիճակ է ստացել։ Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։ 

—

**Русский

От заместителя главы полиции до обвиняемого

Саша Микаэлович Афян родился 23 августа 1954 года в селе Пип Дашкесанского района Азербайджанской ССР. Армянский деятель правоохранительных органов, генерал-лейтенант полиции Армении, он сыграл значительную роль в системе правоохранительных органов республики, пройдя путь от рядового милиционера до заместителя начальника полиции. Однако его карьера омрачена событиями 1 марта 2008 года, из-за которых в 2025 году он вновь стал обвиняемым. Окончил Ереванский автодорожный техникум, в 1983–1985 годах учился в Ереванской средней специальной школе милиции МВД СССР, а также заочно окончил Ростовскую высшую юридическую школу МВД РФ, получив квалификацию юриста. В 1973–1975 годах служил в Советской армии. Карьеру в милиции начал в 1980 году в полку ППС УВД Еревана, где был милиционером и командиром отделения. В 1985–1992 годах — командир взвода, в 1992–1993 годах — заместитель начальника отделения УВД Спандарян. В 1993 году временно уволился, но вернулся в 1994 году, занимая должности в Масисе, Гюмри и Лорийской области. В 2000–2008 годах был заместителем начальника УВД Еревана, а в 2008–2013 годах — заместителем начальника полиции Армении. В 2008 году получил звание генерал-майора, в 2012 году — генерал-лейтенанта. Награжден медалями «За отличную службу по охране общественного порядка» (1988, 2006), «За боевые заслуги» (2004), «За заслуги перед Отечеством» 1-й степени (2011), а также благодарственным письмом премьер-министра Армении (2009) и памятной медалью (2010). В связи с событиями 1 марта 2008 года, когда полиция применила силу и спецсредства против мирных демонстрантов на площади Свободы в Ереване, Афяну в 2019 году было предъявлено обвинение в злоупотреблении служебными полномочиями. В 2020 году дело прекратили по истечении срока давности, но в 2025 году генеральный прокурор Армении Анна Вардапетян, на основании жалоб пострадавших и позиции Кассационного суда, отменила это решение, и Афян вновь стал обвиняемым. Женат, имеет сына и дочь. 

—

**English

From Deputy Police Chief to Accused
Sasha Mikaelovich Afyan was born on August 23, 1954, in Pip village, Dashkesan District, Azerbaijan SSR. An Armenian law enforcement figure and Lieutenant General of the Armenian Police, he played a significant role in Armenia’s law enforcement system, rising from a rank-and-file policeman to Deputy Chief of Police. However, his career is overshadowed by the events of March 1, 2008, which led to his renewed status as an accused person in 2025. He graduated from Yerevan Road Transport College, studied at the USSR Ministry of Internal Affairs’ Yerevan Secondary Special Police School (1983–1985), and completed the Rostov Higher Law School of the Russian Ministry of Internal Affairs by correspondence, earning a jurist qualification. He served in the Soviet Army from 1973 to 1975. His police career began in 1980 in the Yerevan Internal Affairs Department’s Patrol Service Regiment as a policeman and squad commander. From 1985 to 1992, he was a platoon commander, and from 1992 to 1993, deputy head of the Spandaryan Internal Affairs Department. Briefly dismissed in 1993, he returned in 1994, serving in Masis, Gyumri, and Lori Province. From 2000 to 2008, he was deputy head of the Yerevan Internal Affairs Department, and from 2008 to 2013, Deputy Chief of the Armenian Police. In 2008, he was granted the rank of Major General, and in 2012, Lieutenant General. He received medals for “Excellence in Maintaining Public Order” (1988, 2006), “Combat Service” (2004), “For Services to the Homeland” 1st degree (2011), a Prime Minister’s commendation (2009), and a Prime Minister’s memorial medal (2010). Linked to the March 1, 2008, events, when police used force and special means against peaceful protesters in Yerevan’s Freedom Square, Afyan was charged in 2019 with abuse of official authority. The case was terminated in 2020 due to the statute of limitations, but in 2025, Armenia’s Prosecutor General Anna Vardapetyan, based on victims’ complaints and a Cassation Court ruling, overturned the decision, reinstating Afyan’s status as an accused person. He is married and has one son and one daughter. 

—

Սուրեն Հովակիմի Քոչարյանը ծնվել է 1904 թվականի օգոստոսի 23-ին Թիֆլիսում։ Հայ դերասան, խորհրդային էստրադայի արտիստ, ասմունքող, ՀԽՍՀ (1945) և ՌԽՖՍՀ (1967) ժողովրդական արտիստ, նա արժանացել է ԽՍՀՄ (Ստալինյան մրցանակ, 1951) և ՀԽՍՀ (1975) պետական մրցանակների, պարգևատրվել «Պատվո նշան» շքանշանով։

Նրա կյանքը նման էր բեմի վրա կերտված կերպարներին՝ լի կրքով, խորությամբ և գրական խոսքի հանդեպ սիրով։ Թատերական կրթություն է ստացել Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում (1921-1925)։ 1925-1932 թվականներին եղել է Երևանի Առաջին պետական թատրոնի (այժմ՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն) դերասան։ Նրա դերերից են Ֆուրմանովը «Խռովություն»-ում, Վասկա Պեպելը Մաքսիմ Գորկու «Հատակում»-ում, Կակուլին Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»-ում, Գիժ Մոզին «Քանդած օջախ»-ում, Վիշնևսկին «Եկամտավոր պաշտոն»-ում և Քարյանը «Ցասում»-ում։ 1932 թվականից նվիրվել է ասմունքի արվեստին։ 1939 թվականից եղել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ Առաջին անգամ Մոսկվայում հանդես է եկել հայ արվեստի մոսկովյան տասնօրյակի ժամանակ՝ կատարելով «Սասունցի Դավիթ»-ը։ Ստեղծել է ավելի քան երեք տասնյակ գրական կոմպոզիցիաներ հայերեն և ռուսերեն՝ ներառյալ Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը», Բոկաչչոյի «Դեկամերոն», Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի», Հոմերոսի «Ոդիսական», Շեքսպիրի «Հանուն հայրենիքի», Լև Տոլստոյի «Կրեյցերյան սոնատ», Գաբրիել Սունդուկյանի «Մակակո», Բորիս Պոլևոյի «Ոսկի», «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» և «Հազար ու մեկ գիշեր»։ Նրա ասմունքի արվեստը համատեղում էր Շեքսպիրի վեհաշունչ խոսքը, Տոլստոյի հոգեբանական խորությունը, Աբովյանի արարատյան բարբառը, Սունդուկյանի թիֆլիսահայերենը և Թումանյանի ու Չարենցի ոճը։ Քոչարյանի ասմունքի գերիշխող հնչերանգը պատմողական էր, իսկ գլխավոր սկզբունքը՝ կերպարների անձնավորումը խոսքի և դիմախաղի միջոցով։ Նա ստեղծել է «մի դերասանի թատրոն»։ Վերջին ծրագիրը՝ «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ», արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի (1975)։ Քոչարյանը մահացել է 1979 թվականին Մոսկվայում, թաղված է Երևանում։ 

—

**Русский

Легенда эстрады и художественного слова

Сурен Овакимович Кочарян родился 23 августа 1904 года в Тифлисе. Армянский актер, артист советской эстрады, мастер художественного слова, народный артист Армянской ССР (1945) и РСФСР (1967), он был удостоен Государственной премии СССР (Сталинская премия, 1951), Государственной премии Армянской ССР (1975) и ордена «Знак Почета». Его жизнь была подобна образам, созданным на сцене, — полна страсти, глубины и любви к литературному слову. Театральное образование получил в Московской армянской драматической студии (1921–1925). В 1925–1932 годах был актером Ереванского Первого государственного театра (ныне Академический театр им. Габриела Сундукяна). Среди его ролей — Фурманов в «Бунте», Васька Пепел в «На дне» Максима Горького, Какули в «Пэпо» Габриела Сундукяна, Гиж Мози в «Разоренном очаге», Вишневский в «Доходном месте» и Карян в «Гневе». С 1932 года полностью посвятил себя искусству художественного слова. С 1939 года — солист Московской филармонии. Впервые выступил в Москве во время декады армянского искусства с программой «Сасунци Давид». Создал более трех десятков литературных композиций на армянском и русском языках, включая «Витязя в тигровой шкуре» Шота Руставели, «Декамерон» Боккаччо, «Раны Армении» Хачатура Абовяна, «Одиссею» Гомера, «За родину» Шекспира, «Крейцерову сонату» Льва Толстого, «Макако» Габриела Сундукяна, «Золото» Бориса Полевого, «Армянские народные сказки» и «Тысячу и одну ночь». Его искусство чтеца сочетало возвышенную речь Шекспира, психологическую глубину Толстого, араратский диалект Абовяна, тифлисский говор Сундукяна и стиль Туманяна и Чаренца. Главным в его исполнении была повествовательная интонация и воплощение образов через звучащее слово и мимику. Кочарян создал «театр одного актера». Его последняя программа, «Армянские народные сказки», получила Государственную премию Армянской ССР (1975). Умер в 1979 году в Москве, похоронен в Ереване. 

—

**English

Legend of Variety and Recitation

Suren Ovakimovich Kocharyan was born on August 23, 1904, in Tiflis. An Armenian actor, Soviet variety performer, and master of recitation, he was honored as People’s Artist of the Armenian SSR (1945) and the RSFSR (1967), received the USSR State Prize (Stalin Prize, 1951), the Armenian SSR State Prize (1975), and the Order of the Badge of Honor. His life was like the characters he brought to life on stage — filled with passion, depth, and a love for the literary word. He received his theatrical training at the Moscow Armenian Dramatic Studio (1921–1925). From 1925 to 1932, he was an actor at Yerevan’s First State Theater (now the Gabriel Sundukyan Academic Theater). His roles included Furmanov in *Mutiny*, Vaska Pepel in Maxim Gorky’s *The Lower Depths*, Kakuli in Gabriel Sundukyan’s *Pepo*, Gizh Mozi in *Ruined Hearth*, Vishnevsky in *A Profitable Position*, and Karyan in *Wrath*. From 1932, he devoted himself entirely to the art of recitation. From 1939, he was a soloist at the Moscow Philharmonic. His first performance in Moscow was during the Armenian Art Decade, presenting *David of Sasun*. He created over three dozen literary compositions in Armenian and Russian, including Shota Rustaveli’s *The Knight in the Panther’s Skin*, Boccaccio’s *Decameron*, Khachatur Abovyan’s *Wounds of Armenia*, Homer’s *Odyssey*, Shakespeare’s *For the Homeland*, Leo Tolstoy’s *Kreutzer Sonata*, Gabriel Sundukyan’s *Makako*, Boris Polevoy’s *Gold*, *Armenian Folk Tales*, and *One Thousand and One Nights*. His recitative art combined Shakespeare’s lofty speech, Tolstoy’s psychological depth, Abovyan’s Ararat dialect, Sundukyan’s Tiflis Armenian, and the styles of Tumanyan and Charents. His performances were marked by a narrative tone and the embodiment of characters through spoken word and facial expressions, creating a “theater of one actor.” His final program, *Armenian Folk Tales*, earned the Armenian SSR State Prize (1975). Kocharyan passed away in 1979 in Moscow and was buried in Yerevan. 

—

Ռուբեն Բագրատունին ծնվել է 1970 թվականի օգոստոսի 23-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի, Հայաստան)։ Հայ երգահան և կիթառահար, նա հայտնի է իր հեղինակային երգերով և կիթառի վարպետությամբ, որոնք արտացոլում են հայկական հոգու խորությունն ու զգացմունքայնությունը։

Իր երաժշտական կարիերայի ընթացքում նա համագործակցել է տարբեր խմբերի և երաժիշտների հետ՝ ստեղծելով ավելի քան 100 երգ։ 1977-1987 թվականներին սովորել է Գյումրիի Պետրոս Դուրյանի անվան թիվ 28 միջնակարգ դպրոցում։ 1993-1995 թվականներին ծառայել է Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերում։ 1990-2000 թվականներին եղել է «Կիլիկա» խմբի բաս կիթառահար և մեներգիչ, համագործակցել է «Սփյուռք» և «Միներալ» ռոք խմբերի, ինչպես նաև տարբեր ժանրերի երաժիշտների հետ։ Նրա առաջին ստեղծագործությունները գրվել են 1985 թվականին։ 2000 թվականից ելույթ է ունենում Ռուբեն Բագրատունի բեմական անվամբ։ Ներկայումս նա հանդես է գալիս հեղինակային մենահամերգներով և զբաղվում է կիթառի անհատական դասընթացներով։ Բնակվում է Էջմիածին քաղաքում, ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։ Թողարկել է երեք ձայներիզ՝ «Լսիր երգերս» (1993), «Օրը նորից կսկսվի» (1999) և «Ինչ իմանայի» (2003), ինչպես նաև ներկայացված է երկու երգով «Bard Club CD No1» ձայնասկավառակում։ Նա մասնակցել է բազմաթիվ հեղինակային երգի փառատոների և համերգների՝ իր երաժշտությամբ նվաճելով ունկնդիրների սրտերը։ 

—

**Русский

Армянский композитор и мастер гитары

Рубен Багратуни родился 23 августа 1970 года в Ленинакане (ныне Гюмри, Армения). Армянский композитор и гитарист, он известен своими авторскими песнями и мастерством игры на гитаре, отражающими глубину и эмоциональность армянской души. За свою музыкальную карьеру он сотрудничал с различными группами и музыкантами, создав более 100 песен. В 1977–1987 годах учился в средней школе №28 им. Петроса Дуряна в Гюмри. В 1993–1995 годах служил в Вооруженных силах Армении. В 1990–2000 годах был бас-гитаристом и солистом группы «Киликия», сотрудничал с рок-группами «Диаспора» и «Минерал», а также музыкантами разных жанров. Первые произведения написал в 1985 году. С 2000 года выступает под сценическим псевдонимом Рубен Багратуни. В настоящее время дает авторские сольные концерты и занимается индивидуальными уроками игры на гитаре. Проживает в Эчмиадзине, женат, имеет двоих детей. Выпустил три альбома: «Слушай мои песни» (1993), «День начнется снова» (1999) и «Если бы я знал» (2003), а также представлен двумя песнями в сборнике «Bard Club CD No1». Участвовал во множестве фестивалей авторской песни и концертов, завоевывая сердца слушателей своей музыкой. 

—

**English

Armenian Composer and Guitar Master

Ruben Bagratuni was born on August 23, 1970, in Leninakan (now Gyumri, Armenia). An Armenian composer and guitarist, he is known for his original songs and guitar mastery, which reflect the depth and emotionality of the Armenian soul. Throughout his musical career, he has collaborated with various bands and musicians, creating over 100 songs. From 1977 to 1987, he studied at Gyumri’s Petros Duryan School No. 28. From 1993 to 1995, he served in the Armenian Armed Forces. From 1990 to 2000, he was a bass guitarist and lead vocalist for the band “Kilikia,” collaborating with the rock bands “Diaspora” and “Mineral” and musicians of various genres. His first compositions were written in 1985. Since 2000, he has performed under the stage name Ruben Bagratuni. Currently, he gives solo authorial concerts and teaches individual guitar lessons. He resides in Echmiadzin, is married, and has two children. He has released three albums: *Listen to My Songs* (1993), *The Day Will Begin Again* (1999), and *If I Had Known* (2003), and is featured with two songs on the *Bard Club CD No1*. He has participated in numerous author’s song festivals and concerts, captivating audiences with his music. 

—

Ցոլակ Վաղինակի Բեքարյանը մահացել է 1980 թվականի օգոստոսի 22-ին Կարելիայի Սորտավալա քաղաքում։ Հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար և մանկավարժ, նա ծնվել է 1922 թվականին Ադիս Աբեբայում՝ Թուրքիայից Եթովպիա գաղթած մանկավարժների ընտանիքում։

Նրա ստեղծագործությունները, որոնք ընդգրկում են նվագախմբային, գործիքային և վոկալ ժանրեր, արտացոլում են հայկական երաժշտության խորությունն ու հարուստ ավանդույթները։ 1926 թվականին ծնողների հետ հայրենադարձել է Հայաստան։ 1940-1942 թվականներին սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, ջութակի բաժնում, իսկ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը։ 1960 թվականին, Էդուարդ Միրզոյանի ղեկավարությամբ, ավարտել է կոմպոզիցիայի բաժինը։ 1945-1965 թվականներին նվագել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում։ 1970-ականներին դասավանդել է Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի ստեղծագործական դասարանում, իսկ 1965-1980 թվականներին՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի Գեղարվեստական կրթության ֆակուլտետում։ Բեքարյանի ստեղծագործությունները ներառում են լարային և սիմֆոնիկ նվագախմբերի համար գրված կոնցերտներ, ռապսոդիաներ, սյուիտներ, սոնատներ, պոեմներ և կանտատներ, որոնցից առանձնանում են «Ալագյազի մանիներ», «Ազատության երգ» և «Մարինե վանքում»։ Նրա երաժշտությունը, որը հաճախ միաձուլում է հայ ժողովրդական մոտիվները ժամանակակից կոմպոզիցիոն տեխնիկայի հետ, թողել է կարևոր հետք հայ երաժշտության պատմության մեջ։ 

—

**Русский

Глубокий голос армянской музыки

Цолак Вагинакович Бекарян умер 22 августа 1980 года в городе Сортавала, Карелия. Армянский композитор, скрипач и педагог, он родился в 1922 году в Аддис-Абебе в семье педагогов, эмигрировавших из Турции в Эфиопию. Его произведения, охватывающие оркестровые, инструментальные и вокальные жанры, отражают глубину и богатство армянских музыкальных традиций. В 1926 году вместе с родителями репатриировался в Армению. В 1940–1942 годах учился в музыкальном училище имени Романоса Меликяна по классу скрипки, а в 1948 году окончил Ереванскую государственную консерваторию по тому же направлению. В 1960 году под руководством Эдуарда Мирзояна окончил композиторский факультет. С 1945 по 1965 год играл в Государственном симфоническом оркестре Армении. В 1970-х годах преподавал в музыкальной школе имени Саят-Новы, а с 1965 по 1980 год — на факультете художественного образования Ереванского государственного педагогического института имени Хачатура Абовяна. Произведения Бекаряна включают концерты для струнных и симфонических оркестров, рапсодии, сюиты, сонаты, поэмы и кантаты, среди которых выделяются «Манинер Алагяза», «Песнь свободы» и «Марине в монастыре». Его музыка, часто сочетающая армянские народные мотивы с современными композиторскими техниками, оставила значительный след в истории армянской музыки. 

—

**English

The Profound Voice of Armenian Music

Tsolak Vaginakovich Bekaryan passed away on August 22, 1980, in Sortavala, Karelia. An Armenian composer, violinist, and educator, he was born in 1922 in Addis Ababa to a family of educators who had emigrated from Turkey to Ethiopia. His works, spanning orchestral, instrumental, and vocal genres, reflect the depth and richness of Armenian musical traditions. In 1926, he repatriated to Armenia with his parents. From 1940 to 1942, he studied violin at the Romanos Melikyan Music School, and in 1948, he graduated from the Yerevan State Conservatory’s violin department. In 1960, under Eduard Mirzoyan’s guidance, he completed the composition department. From 1945 to 1965, he performed with the Armenian State Symphony Orchestra. In the 1970s, he taught at the Sayat-Nova Music School’s composition class, and from 1965 to 1980, at the Faculty of Artistic Education of the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute in Yerevan. Bekaryan’s compositions include concertos for string and symphonic orchestras, rhapsodies, suites, sonatas, poems, and cantatas, with notable works such as *Maniner of Alagyaz*, *Song of Freedom*, and *Marine in the Monastery*. His music, often blending Armenian folk motifs with contemporary compositional techniques, left a significant mark on Armenian musical history. 

—

22 օգոստոսի 1939 թվականին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) ծնվեց Ալբերտ Աղաբեկի Նալչաջյանը՝ հայ սոցիոլոգ, հոգեբան, Հայաստանի ԳԱԱ Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի հոգեբանության բաժնի վարիչ, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Նրա կյանքը նման էր մարդկային հոգու խորքերում ճանապարհ փնտրող գիտնականի ճանապարհորդության՝ լի բացահայտումներով և մշակույթի ու ազգային ինքնության խնդիրներին նվիրվածությամբ։ Ծնվել է Աղաբեկ և Արուսյակ Նալչաջյանների ընտանիքում՝ որպես երկրորդ երեխա հինգ երեխաներից։ Հայրը՝ ռուսերենի և աշխարհագրության ուսուցիչ, մայրը՝ նվիրված երեխաների դաստիարակությանը, ձևավորել են նրա գիտակ մտածողությունը։ Միջնակարգ կրթությունից հետո նա ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետ։ Ավարտելուց հետո աշխատել է որպես տեխնիկ, ապա՝ ինժեներ, սակայն հետաքրքրությունը հումանիտար գիտությունների նկատմամբ նրան տարել է հոգեբանություն։ 1964 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի ասպիրանտուրան՝ հոգեբանության գծով։ 1968 թվականին դարձել է հոգեբանական գիտությունների թեկնածու։ 1974–1975 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության վարչության պետ, 1981–1991 թվականներին դասավանդել է Վ. Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտում՝ որպես հոգեբանության դասախոս, դոցենտ և ամբիոնի վարիչ։ 1981–1996 թվականներին, ապա 1996–2004 թվականներին ղեկավարել է ՀՀ ԳԱԱ Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի հոգեբանության բաժինը։ 1991 թվականից հիմնել և ղեկավարել է «Հոգեբան» հրատարակչությունը, 1996 թվականից՝ Հոգեբանական հետազոտությունների կենտրոնը, իսկ 2000 թվականից՝ «Տաթև» գիտակրթական համալիրը։ Նա եղել է Վարքային հոգեբուժության միջազգային ակադեմիայի, Հոգեբանների միջազգային խորհրդի և Կիրառական հոգեբանության միջազգային ասոցիացիայի անդամ։ Նալչաջյանի աշխատությունները նվիրված են ստեղծագործության, ինտուիցիայի, սոցիալական հոգեբանության, էթնոմանկավարժության և էթնոքաղաքականության խնդիրներին։ Նա մշակել է էթնիկական ինքնապաշտպանության, էթնիկական բնավորության և անձի սոցիալ-հոգեբանական հարմարվողականության տեսություններ։ Հեղինակ է 40 մենագրությունների և 150-ից ավելի գիտական աշխատությունների՝ հրատարակված հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, լեհերեն և այլ լեզուներով։ Դրանցից են «Հոգեբանություն» (2000), «Էթնիկական մանկավարժություն» (2003), «Սոցիալական հոգեբանություն» (2004), «Գիշերային կյանք. Անձն իր երազներում» (2000), «Հայ ազգի ծագումը» (2023)։ Նա թարգմանել է Զ. Ֆրեյդի «Հոգեվերլուծության ներածությունը»։ Նալչաջյանի աշխատանքները խոսում են մարդու հոգու, ազգային ինքնության և մշակույթի խորքային կապերի մասին՝ թողնելով անգնահատելի ժառանգություն։ 

—

**Русский

Мастер этнической идентичности и психологии
22 августа 1939 года в Ленинакане (ныне Гюмри) родился Альберт Агабекович Налчаджян — армянский социолог, психолог, заведующий отделом психологии Института философии и права НАН Армении, кандидат психологических наук, доцент. Его жизнь была подобна путешествию ученого, ищущего пути в глубинах человеческой души, с полной посвящённостью вопросам культуры и национальной идентичности. Родился вторым из пяти детей в семье Агабека и Арусяк Налчаджян. Отец, учитель русского языка и географии, и мать, посвятившая себя воспитанию детей, сформировали его пытливый ум. После школы Альберт поступил на факультет математики и механики Ереванского государственного университета. Окончив его, работал техником, затем инженером, но интерес к гуманитарным наукам привел его к психологии. В 1964 году он поступил в аспирантуру Ереванского педагогического университета по специальности психология, а в 1968 году стал кандидатом психологических наук. В 1974–1975 годах занимал пост главы управления Министерства просвещения Армянской ССР. С 1981 по 1991 год преподавал психологию в Институте иностранных языков им. В. Брюсова, где был доцентом и заведующим кафедрой психологии. С 1981 по 1996, а затем с 1996 по 2004 год руководил отделом психологии Института философии и права НАН Армении. В 1991 году основал и возглавил издательство «Психолог», в 1996 году — Центр психологических исследований, а с 2000 года — научно-образовательный комплекс «Татев». Он был членом Международной академии поведенческой психиатрии, Международного совета психологов и Международной ассоциации прикладной психологии. Работы Налчаджяна посвящены творчеству, интуиции, социальной психологии, этнопедагогике и этнополитике. Он разработал теории этнической самозащиты, этнического характера и социально-психологической адаптации личности. Автор 40 монографий и более 150 научных трудов на армянском, русском, английском, немецком, польском и других языках, среди которых «Психология» (2000), «Этническая педагогика» (2003), «Социальная психология» (2004), «Ночная жизнь: Личность в своих сновидениях» (2000), «Происхождение армянского народа» (2023). Он перевел на армянский «Введение в психоанализ» З. Фрейда. Работы Налчаджяна говорят о глубинных связях человеческой психики, национальной идентичности и культуры, оставляя бесценное наследие. 

—

**English

Master of Ethnic Identity and Psychology

On August 22, 1939, in Leninakan (now Gyumri), Albert Agabekovich Nalchajyan was born — an Armenian sociologist, psychologist, head of the psychology department at the Institute of Philosophy and Law of the National Academy of Sciences of Armenia, candidate of psychological sciences, and associate professor. His life resembled a scientist’s journey through the depths of the human psyche, driven by a dedication to exploring culture and national identity. Born the second of five children to Agabek, a teacher of Russian and geography, and Arusyak, who devoted herself to raising their children, Albert developed an inquisitive mind. After secondary school, he enrolled in the Faculty of Mathematics and Mechanics at Yerevan State University. Upon graduation, he worked as a technician and later as an engineer, but his passion for the humanities led him to psychology. In 1964, he entered the postgraduate program in psychology at Yerevan Pedagogical University, earning his candidate degree in 1968. From 1974 to 1975, he served as head of a department in the Armenian SSR Ministry of Education. From 1981 to 1991, he taught psychology at the V. Bryusov Institute of Foreign Languages, serving as an associate professor and head of the psychology department. From 1981 to 1996, and again from 1996 to 2004, he led the psychology department at the Institute of Philosophy and Law. In 1991, he founded and directed the “Psychologist” publishing house, in 1996, the Center for Psychological Research, and in 2000, the “Tatev” scientific-educational complex. He was a member of the International Academy of Behavioral Psychiatry, the International Council of Psychologists, and the International Association of Applied Psychology. Nalchajyan’s works focus on creativity, intuition, social psychology, ethnopedagogy, and ethnopolitics. He developed theories of ethnic self-defense, ethnic character, and socio-psychological adaptation. Author of 40 monographs and over 150 scientific papers in Armenian, Russian, English, German, Polish, and other languages, his works include *Psychology* (2000), *Ethnic Pedagogy* (2003), *Social Psychology* (2004), *Night Life: Personality in Dreams* (2000), and *The Origin of the Armenian People* (2023). He translated Freud’s *Introduction to Psychoanalysis* into Armenian. Nalchajyan’s works explore the profound connections between the human psyche, national identity, and culture, leaving an invaluable legacy. 

Գագիկ Սուրենի Հարությունյանը ծնվել է 1959 թվականի օգոստոսի 22-ին Հայկական ԽՍՀ Մարտունի քաղաքում։ Հայ պատմագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, նրա կյանքը նվիրված էր Կիլիկյան Հայաստանի, պապականության և խաչակրաց արևելքի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ թողնելով կարևոր ժառանգություն հայ պատմագրության մեջ

1976 թ. ավարտել է Մարտունու թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։ 1976-1978 թթ. աշխատել է Մարտունու սովխոզում՝ որպես բանվոր։ 1978 թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, որն ավարտել է գերազանցությամբ 1983 թ.։ 1986 թ. ավարտել է ԵՊՀ ասպիրանտուրան՝ միջին դարերի պատմություն մասնագիտացմամբ։ 1987-1989 թթ. աշխատել է Վ. Ռշտունու անվան կաբինետում՝ որպես լաբորանտ։ 1991 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Պապականությունը և Կիլիկյան Հայաստանը 13-րդ դարի երկրորդ կեսին – 14-րդ դ.» թեմայով։ 1989 թվականից աշխատել է ԵՊՀ Համաշխարհային պատմության ամբիոնում՝ նախ որպես ասիստենտ, ապա՝ դոցենտ։ 2010-2015 թթ. ղեկավարել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի Համաշխարհային պատմության և դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնը։ Նրա գիտական հետաքրքրությունները կենտրոնացած էին Կիլիկյան Հայաստանի, պապականության և խաչակրաց արևելքի փոխհարաբերությունների վրա։ Համահեղինակ է «Հայոց եկեղեցու պատմություն», «Հայոց պատմություն» և «Միջին դարերի պատմություն» դպրոցական դասագրքերի, ինչպես նաև «Հայոց պատմություն» ակադեմիական բազմահատորյակի նոր հրատարակության հեղինակային խմբի անդամ։ Հեղինակ է երկու տասնյակից ավելի գիտական հոդվածների, որոնք նվիրված են միջնադարյան եկեղեցական և պետական կառույցների փոխհարաբերություններին։ Գագիկ Հարությունյանի աշխատանքները խորացրել են միջնադարյան հայոց պատմության ընկալումը՝ ընդգծելով հայ ժողովրդի դերը միջազգային պատմական գործընթացներում։ 

—

**Русский

Изучавший папство и крестоносный Восток

Гагик Суренович Арутюнян родился 22 августа 1959 года в городе Мартуни, Армянская ССР. Армянский историк, кандидат исторических наук, доцент, он посвятил свою жизнь изучению Киликийской Армении, папства и их взаимоотношений с крестоносным Востоком, оставив значительное наследие в армянской историографии. В 1976 году окончил среднюю школу №1 в Мартуни. В 1976–1978 годах работал рабочим в Мартунинском совхозе. В 1978 году поступил на исторический факультет Ереванского государственного университета, который окончил с отличием в 1983 году. В 1986 году завершил аспирантуру ЕГУ по специальности «История Средних веков». В 1987–1989 годах работал лаборантом в кабинете им. В. Рштуни. В 1991 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Папство и Киликийская Армения во второй половине XIII – XIV веке». С 1989 года работал на кафедре всемирной истории ЕГУ, сначала ассистентом, затем доцентом. В 2010–2015 годах возглавлял кафедру всемирной истории и методики ее преподавания в Армянском государственном педагогическом университете им. Х. Абовяна. Его научные интересы сосредоточились на взаимоотношениях Киликийской Армении, папства и крестоносного Востока. Арутюнян – соавтор школьных учебников «История Армянской церкви», «История армян» и «История Средних веков», а также участник авторского коллектива нового издания многотомной «Истории армян». Автор более двух десятков научных статей, посвященных взаимодействию средневековых церковных и государственных структур. Работы Гагика Арутюняна углубили понимание средневековой истории Армении, подчеркивая роль армянского народа в международных исторических процессах. 

—

**English

Scholar of the Papacy and Crusader East

Scholar of the Papacy and Crusader East
Gagik Surenovich Harutyunyan was born on August 22, 1959, in Martuni, Armenian SSR. An Armenian historian, candidate of historical sciences, and associate professor, he dedicated his life to studying Kilician Armenia, the papacy, and their interactions with the Crusader East, leaving a significant legacy in Armenian historiography. In 1976, he graduated from Martuni’s School No. 1. From 1976 to 1978, he worked as a laborer in the Martuni sovkhoz. In 1978, he enrolled in the Faculty of History at Yerevan State University, graduating with honors in 1983. In 1986, he completed his postgraduate studies at YSU, specializing in medieval history. From 1987 to 1989, he worked as a laboratory assistant at the V. Rshtuni Cabinet. In 1991, he defended his candidate dissertation on “The Papacy and Kilician Armenia in the Second Half of the 13th – 14th Century.” From 1989, he worked at YSU’s Department of World History, first as an assistant and later as an associate professor. From 2010 to 2015, he headed the Department of World History and Teaching Methodology at the Kh. Abovyan Armenian State Pedagogical University. His research focused on the relationships between Kilician Armenia, the papacy, and the Crusader East. Harutyunyan co-authored school textbooks such as History of the Armenian Church, Armenian History, and Medieval History, and was part of the authorial team for the new edition of the multi-volume History of Armenia. He authored over two dozen scientific articles on the interactions of medieval ecclesiastical and state structures. Gagik Harutyunyan’s work deepened the understanding of medieval Armenian history, highlighting the Armenian people’s role in global historical processes. 

—

22 օգոստոսի 1938 թվականին Երևանում ծնվեց Ռաֆայել Հովհաննեսի Ղազանչյանը՝ հայ արձակագիր, լրագրող, Հայաստանի Գրողների միության անդամ (1973)։

Նրա կյանքը նման էր նրա գրքերի էջերին՝ լի մարդկային ճակատագրերի, հայրենի հողի ջերմության և խորը խորհրդածությունների։ Երևանի փողոցներում ծնված Ռաֆայելը մեծացել է մշակույթի և խոսքի աշխարհում։ 1962 թվականին նա ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը՝ կլանելով հայ և համաշխարհային գրականության ոգին։ Նույն թվականին նա սկսել է աշխատել «Երեկոյան Երևան» թերթում որպես գրական աշխատող, մինչև 1967 թվականը գրավելով ընթերցողներին իր սուր և խորիմաստ հոդվածներով։ Զուգահեռաբար, 1962–1969 թվականներին, նա խմբագրել է ռադիոյի գեղարվեստական հաղորդումները՝ ձայնի միջոցով պատմելով հայ ժողովրդի պատմությունները։ 1971–1973 թվականներին նա ղեկավարել է «Ավանգարդ» թերթի բաժինը, իսկ 1973 թվականից դարձել է «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթի խմբագրի տեղակալ՝ ձևավորելով հայ լրագրության դեմքը։ Նրա գրական ճանապարհը սկսվել է «Դեպուտատը կատարում է իր պարտքը» (1965) գրքով, որին հաջորդել է «Օտար մտերիմներ» (1968) պատմվածքների ժողովածուն։ «Ճամփորդը» (1972) վիպակը և «Ազդանշան» (1976) ժողովածուն ցույց տվեցին նրա կարողությունը՝ պատկերելու կյանքի բարդությունները պարզ, բայց խոր խոսքով։ «Երկար Աբելը» (1980), «Տաք անձրև» (1980) և «Հայրենական տուն» (1983) գրքերում նա խոսել է հայրենիքի, մարդու ճակատագրի և հույսի մասին։ Որպես թարգմանիչ, Ղազանչյանը հայերեն է բերել Չանդր Կրիշանի «Շրջված ծառը» (1967) և Դանիլո Կիշի «Շունն ու տղան» (1999)՝ կամուրջ ստեղծելով համաշխարհային և հայ գրականության միջև։ Նրա գրիչը, լինի դա լրագրություն, թե արձակ, միշտ եղել է հայ մշակույթի ծառայության մեջ՝ լի կյանքի ջերմությամբ և խորիմաստությամբ։ 

—

**Русский

Тепло слова и родины

22 августа 1938 года в Ереване родился Рафаел Оганесович Казанчян — армянский прозаик, журналист, член Союза писателей Армении (1973). Его жизнь была подобна страницам его книг — полна человеческих судеб, тепла родной земли и глубоких размышлений. Родившись на улицах Еревана, Рафаел вырос в мире культуры и слова. В 1962 году он окончил филологический факультет Ереванского университета, впитав дух армянской и мировой литературы. В том же году он начал работать литературным сотрудником в газете «Ерекоян Ереван», до 1967 года покоряя читателей острыми и глубокими статьями. Параллельно, в 1962–1969 годах, он редактировал художественные радиопередачи, рассказывая истории армянского народа через эфир. В 1971–1973 годах он возглавлял отдел газеты «Авангард», а с 1973 года стал заместителем редактора еженедельника «Айреники дзайн», формируя облик армянской журналистики. Его литературный путь начался с книги «Депутат выполняет свой долг» (1965), за которой последовал сборник рассказов «Чужие близкие» (1968). Повесть «Путник» (1972) и сборник «Сигнал» (1976) показали его умение изображать сложность жизни простыми, но глубокими словами. Книги «Длинный Абел» (1980), «Теплый дождь» (1980) и «Отчий дом» (1983) говорили о родине, судьбе человека и надежде. Как переводчик, Казанчян принес в армянскую литературу «Перевернутое дерево» Чандра Кришана (1967) и «Собаку и мальчика» Данило Киша (1999), создав мост между мировой и армянской литературой. Его перо, будь то журналистика или проза, всегда служило армянской культуре, наполненное теплом и смыслом жизни. 

—

**English

The Warmth of Words and Homeland

On August 22, 1938, in Yerevan, Rafael Oganesovich Kazanchyan was born — an Armenian prose writer, journalist, and member of the Writers’ Union of Armenia (1973). His life was like the pages of his books — filled with human destinies, the warmth of his homeland, and profound reflections. Born on the streets of Yerevan, Rafael grew up in a world of culture and words. In 1962, he graduated from the philological faculty of Yerevan University, absorbing the spirit of Armenian and world literature. That same year, he began working as a literary contributor for the newspaper *Yerekoyan Yerevan*, captivating readers with sharp and insightful articles until 1967. Simultaneously, from 1962 to 1969, he edited artistic radio programs, sharing stories of the Armenian people through the airwaves. From 1971 to 1973, he headed a department at the *Avangard* newspaper, and from 1973, he served as deputy editor of the weekly *Hayreniki Dzayn*, shaping the face of Armenian journalism. His literary journey began with the book *The Deputy Fulfills His Duty* (1965), followed by the short story collection *Strangers Who Are Close* (1968). The novella *The Traveler* (1972) and the collection *Signal* (1976) showcased his ability to depict life’s complexities with simple yet profound words. His works *Long Abel* (1980), *Warm Rain* (1980), and *Father’s House* (1983) spoke of homeland, human fate, and hope. As a translator, Kazanchyan brought Chandr Krishan’s *The Uprooted Tree* (1967) and Danilo Kiš’s *The Dog and the Boy* (1999) into Armenian, bridging world and Armenian literature. His pen, whether in journalism or prose, always served Armenian culture, imbued with the warmth and meaning of life. 

—